Wynalazek dotyczy lunet celowniczych, posiadajacych urzadzenia do okreslania kata przodowania, w jakie zaopatruje sie np. lunety celownicze dzial i karabinów maszynowych podczas ostrzeliwania samo¬ lotów.Wychodzac z zalozenia, ze przy szybko posuwajacym sie celu kat przodowania niezbedny do trafienia zalezy nietylko od szybkosci posuwu tego celu, lecz równiez i od kata, zawartego miedzy lin ja posuwu celu i linja celowania, a wiec od kata po¬ lozenia, wedlug niniejszego wynalazku w urzadzeniu do okreslania przodowania w rurze lunety celowniczej umieszcza sie przeslone, wahliwa na osi poziomej i zao¬ patrzona we wspólsrodkowa z punktem przeciecia osi optycznej szczeline kolowa, stanowiaca podzialke szybkosci posuwu ce¬ lu; zapomoca odpowiednich srodków u- trzymuje sie taka podzialke szybkosci w pozadanem nachyleniu wzgledem poziomu i oswietla ja zapomoca smugi promieni równoleglych, przyczem nastepuje rzut tej kolowej sizczeliny przeslony, wskutek za¬ leznego od kata nachylenia linji celowania nachylenia przeslony wzgledem smugi pro¬ mieni równoleglych w postaci wspólsrod- kowej z punktem przeciecia osi optycznej swiecacej elipsy o niezmiennej lub zmien¬ nej wiekszej osi, padajacej na szybke ma¬ towa, z której nastepuje rzut i odbicie tejelipsy vt pole widzenia lunety zapomocA i V obiektywu* ^odpowiednio nachylonej • wzgledem swej osi optycznej, przezroczy¬ stej i odbijajacej plaskiej plytki. Wskutek takiego urzadzenia w polu widzenia poja¬ wia sie swiecaca elipsa, której stosunek o- si jest w taki sposób zalezny od kata nachy¬ lenia linji celowania, aby przy pionowym kierunku celowania elipsa przeksztalcila sie w kolo, a przy poziomym kierunku — w postac prostej o dlugosci wiekszej osi e- lipsy.Na rysunku uwidoczniono przyklad wykonania niniejszego wynalazku. Fig. 1 przedstawia teoretyczna zasade wynalaz¬ ku, fig. 2 — przekrój podluzny lunety o niezmiennej projekcji kolowej szczeliny przeslony, fig. 3 — przekrój poprzeczny, fig. 4 — przekrój podluzny lunety o zmien¬ nym rzucie kolowej szczeliny przeslony, fig. 5 — widok boczny przyrzadu nastaw- czego.Przy poziomym i jednostajnym posuwie celu miejscem geometrycznem wszystkich jego punktów, którym odpowiada wspólny punkt trafienia, jest kolo poziome, którego promien r odpowiada drodze v, l, która po¬ suwa sie cel z szybkoscia v podczas prze- latywania pocisku / = —, skoro e jest odle- c gloscia punktu trafienia, a c — srednia szybkoscia przelatywania pocisku. Na fig. 1 jest przedstawione kolo o promieniu r = v—, które w rzucie poziomym jest c oznaczone litera K, podczas gdy w rzucie pionowym kolo to jest przedstawione w postaci poziomej prostej ZXTZ2: Skoro patrzy sie na to kolo ze stanowiska g dziala pod katem nachylenia linij punktu trafienia (t. j. linji, laczacej punkt trafienia T z punktem srodko¬ wym objektuwu), wówczas pojawia sie kolo jako elipsa, której wieksza os od¬ powiada srednicy kola, a mala os Z4\Z"2 powstaje przez rzutowanie obu koncowych punktów Z±Z2 prostolinijnego rzutu kota na prostopadla plaszczyzne E do celowa- nej linji GT w postaci rzutów Z\Z'2, przy- czem Z"1TZ"2 = Z'XTZ'2. Skoro cel prze¬ suwa sie pod katem wzgledem rzutu po¬ ziomego gt linji punktu trafienia, a wiec w rzucie poziomym jako prosta zQl, wów¬ czas rzutem odpowiedniego punktu Z0 w rzucie pionowym na prostopadla pla¬ szczyzne do linji punktu trafienia jest punkt Z'0, lezacy w odleglosci odcinka Z'0T ponizej poziomej i pojawiajacy-sie w punkcie Z"0 elipsy, wskutek czego droga celu, przeprowadzona przez punkt trafie¬ nia, przybiera postac pochylego promienia wodzacego Z'\T elipsy. Z powyzszego wy¬ nika, ze cel zostaje trafiony, o ile wycelu¬ je sie w ten sposób, aby w chwili strzalu cel znajdowal sie na elipsie oraz jedno¬ czesnie posuwal sie w kierunku, przepro¬ wadzonym przez srodek elipsy.Luneta celownicza, której zasade dzia¬ lania stanowi równolegly rzut ukosny kól w postaci elips, których wieksze pólosie od- powiadaja praktycznie wartosciom v—, c posiada przedstawiony na fig. 2 i 3 wygie¬ ty pod prostym katem kadlub kolankowy, skladajacy sie z rury la oraz rury projek¬ cyjnej Ib. W rurze la znajduje sie objek- tyw 2 z przeslona 3 pola widzenia i okular, skladajacy sie ze zbierajacej soczewki 4 oraz z soczewki ocznej 5. Przed objekty- wem znajduje sie nachylona pod katem 45° do osi lunety przezroczysta i odbijaja¬ ca plaska plytka 6, pod która znajduje sie w rurze Ib projekcyjny objektyw 7. W jego dolnej plaszczyznie ogniskowej jest umieszczona matowa szybka 8, na której odbywa sie rzutowanie przepuszczajacej swiatlo szczeliny w przeslonie 9, umie¬ szczonej ponizej, zapomoca przenikaja¬ cych od dolu równoleglych promieni swietl¬ nych. Przeslona 9 znajduje sie w bebno- wem rozszerzeniu rury Ib kadluba, wahli- wej na wspólnej z przeslona i polaczonej — Z -sztywno z ta ostatnia poziomej osi 10.Przeslona 9 jest wykonana z cienkiej blaszki lub blony fotograficznej i w celu zaslaniania promieni bocznych posiada ksztalt litery Z. Przeslona posiada sluzace za podzialke dwóch szybkosci celu dwie bardzo cienkie przepuszczajace swiatlo wspólsrodkowe szczeliny kolowe 9a, które, w zaleznosci od nachylenia pionowej pla¬ szczyzny przeslony wzgledem zmieniaja¬ cego sie wraz z celowaniem kierunku rzu¬ towania, pojawiaja sie jako elipsy o zmien¬ nym stosunku osi na umieszczonej ponad przeslona matowej szybce 8. Ponizej prze¬ slony znajduja sie trzy soczewki 11, które przeksztalcaja skierowany od dolu stozek promieni zarówki 12 w smuge promieni równoleglych na drodze przez szczeliny przeslony.Pozioma os 10, na której waha sie lu¬ neta celownicza, ustawia sie w widelkowej podstawce 13 sztywno lub ruchomo w za¬ leznosci od tego, czy luneta celownicza, wzglednie podtrzymujace ja dzialo, znaj¬ duje sie na stanowisku nieruchomem lub przechylanem. W tym ostatnim przypadku, np. w dzialach okretowych, uzyskuje sie niezmiennosc polozenia przeslony zapomo- ca polaczonego sztywno z jej osia wahadla 15, przyczem zjawiajace sie przechylanie okretu tlumi sie zapomoca hamulca olejo¬ wego, skladajacego sie z polaczonej sztywno z osia 10 i dzialajacej jak tlok ha¬ mulca dzwigni 16, wahajacej sie z odpo¬ wiednim luzem w zamknietem zewszad pól- cylindrycznem polaczonem sztywno z pod¬ stawa 13 i napelnionem olejem korytkiem 14.Urzadzenie projekcyjne moze byc rów¬ niez wykonane w ten sposób, zeby przy u- zyciu jednej tylko szczeliny w przeslonie, jako podzialki szybkosci, mozna bylo na¬ stawiac wieksza os rzutowanej elipsy pro¬ porcjonalnie do obliczonej, wzglednie przy¬ puszczalnej szybkosci celu zapomoca jed¬ nej podzialki.Uzyskuje sie .to w ten sposób, ze umie¬ szcza sie w smudze promieni równoleglych miedzy przeslona i matowa szybka soczew¬ ke zbierajaca, ruchoma w kierunku promie¬ ni i dajaca sie nastawiac wedlug podzialki szybkosci celu, przez co trafiajaca ja smu¬ ga promieni równoleglych zostaje zbieznie zalamana ku ognisku soczewki, wytwarza¬ jac na matowej szybce rzut srodkowy szczeliny przeslony, której wieksza os sta* je sie proporcjonalna do zmiennej odleglo¬ sci ogniska od matowej szybki.Ponizej matowej szybki 8 (fig. 4) znaj¬ duje sie zbierajaca soczewka C, ujeta w przesuwna tulejke C2. W tej ostatniej jest umieszczony czop D, przesuwany w piono¬ wej szczelinie lc rury Ib kadluba i w po¬ chylej szczelinie nastawnej tulejki Clf u- mieszczonej w taki sposób na rurze kadlu¬ ba, ze moze sie obracac, ale nie przesuwac, i zaopatrzonej na górnym brzegu w po¬ dzialke, na której zapomoca strzalki Z mozna nastawic na odpowiednia szybkosc celu przez obrót tulejki Cr Wskutek takie¬ go nastawienia soczewka C przesuwa sie w polozenie C, a jej ognisko F — w F'. Prze¬ krój stozka promieni z górna powierzchnia matowej szybki 8 odpowiada wiekszej osi rzutowanej elipsy przy nachylonem poloze¬ niu przeslony wzgledem promieni rzuto¬ wanych.Lunete celownicza nastawia sie w ten sposób w kierunku celu zapomoca celowni¬ ka dziala, ze cel pojawia sie (kierunek je¬ go ruchu przesuwania przez srodek elipsy) na swiecacej elipsie, której wieksza pólos o najbardziej odpowiada wartosci r = v—. c W celu zapewnienia widoku swiecacej elipsy pomimo rozmaitego nasilenia promie¬ niowania sklepienia niebieskiego, bedacego tlem celu, w tarczy umieszcza sie przezro¬ czysta i odbijajaca plytke 6 wraz z innemi plytkami o stopniowo zmieniajacej sie prze¬ zroczystosci i wlasnosci odbijania; w tym przypadku tarcze obrotowa umieszcza sie — 3 —ruchomo na trzpieniu 66, przytwierdzonym do kadluba lunety celowniczej, i utrzymu¬ je w nastawionem polozeniu w znany spo¬ sób. PL