Znane urzadzenia do nastawiania elek¬ trycznych maszyn wyciagowych posiadaja przyrzad nastawczy, który moze byc uru¬ chomiany oraz sprowadzany do pierwotne¬ go polozenia z odleglosci. W urzadzeniu tern znajdujacy sie w ciaglym ruchu silnik, bedac sprzegany zapomoca przemiennego sprzegla z przyrzadem nastawianym, uru¬ chomia go w jednym lub drugim kierunku.Znane urzadzenia nie daja jednakze moz¬ nosci osiagniecia wlasciwego celu samo¬ czynnego nastawiania maszyny wyciago¬ wej, to znaczy oszczednosci na obsludze oraz calego wyciagania, w razie potrzeby nawet lacznie z niezbednem poprawianiem polozenia klatek w szybie. Poza tern stale obracany silnik pomocniczy, dzialajacy podczas wyciagania pozytecznie tylko przez krótki czas, pracuje bardzo nie- oszczednie.W celu usuniecia tych niedogodnosci, wedlug wynalazku, silnik, obracany w oby¬ dwóch kierunkach, uruchomia przyrzad na¬ stawiany odpowiednio do krzywizny opóz¬ niajacych tarcz, przyczem przy koncu przyspieszenia silnik ten zostaje samo¬ czynnie odlaczony od sieci. Przebieg przy¬ spieszenia jest wiec uzalezniony od istot¬ nego ruchu maszyny wyciagowej, co przed¬ stawia wyzszosc w porównaniu do znanych dotad urzadzen, w których przyspieszanie odbywalo sie tylko wedlug okreslonego prawa szybkosci. Podczas wyciagania sil¬ nik sluzy zatem tylko do ustawiania przy-rzadu nastawianego, natomiast sprowadza¬ nie go do ustawienia pierwotnego podczas opózniania uskutecznia sie wprost zapomo- ca przyrzadów, opózniajacych wskaznik glebokosci, czyli w zaleznosci od polozenia klatki w szybie. Pomiedzy silnikiem na- pednym przyrzadu nastawianego a tym przyrzadem, znajduje sie polaczone rów¬ nolegle z silnikiem sprzeglo elektryczne, które po ukonczeniu przyspieszenia rozla¬ cza obydwie czesci.Poniewaz silnik napedny przyrzadu na¬ stawianego winien obracac sie w obydwóch kierunkach, nalezy zastosowac wylacznik kierunkowy, który po ukonczeniu przyspie¬ szenia przygotowuje polaczenie silnika na¬ pednego w kierunku odwrotnym do po¬ przedzajacego wyciagania. Czesto spoty¬ kanym bledem samoczynnych przyrzadów nastawianych jest rozruch maszyny zanim wózki zostana wymienione na nadszybiu lub podszybiu, przyczem, wedlug wyna¬ lazku, obwód silnika napednego przyrzadu nastawianego moze byc zamkniety dopiero wtedy, gdy zostana nacisniete odpowied¬ nie przyciski na nadszybiu lub podszybiu.Mozna, oczywiscie, bez trudu uzaleznic dzialanie tych przycisków od ukonczenia wymiany wózków na klatkach lub od in¬ nych czynników, okreslajacych gotowosc klatek do jazdy.Poniewaz bezposrednio po ukonczeniu przyspieszenia silnik napedny przyrzadu nastawianego zostaje przelaczony przez przestawienie wylacznika kierunkowego na rozruch w nastepnym kierunku wyciagania, moze zachodzic obawa, ze w razie niewla¬ sciwego uruchomienia przycisków na nad¬ szybiu lub podszybiu silnik móglby wy¬ prowadzic przyrzad nastawiany z jednego nastawienia przez nastawienie zerowe w drugie, co mogloby spowodowac dotkliwe szkody. Niebezpieczenstwu temu zapobiega uklad wylaczników, które umozliwiaja za¬ mkniecie obwodu silnika napednego dopie¬ ro po przebyciu jednej drogi wyciagania.Wobec nierównego obciazenia klatek nie jest zawsze mozliwy dokladny ich do¬ jazd do nadszybia. Klatka nie ustawia sie w tym przypadku nawprost pomostu, wo¬ bec czego jest niezbedne ponowne urucho¬ mienie klatki w celu poprawienia poloze¬ nia. Wynalazek umozliwia równiez to po¬ prawienie samoczynnie i w sposób naj¬ prostszy przez zwykle nacisniecie przyci¬ sku, który zostaje umieszczony na nadszy¬ biu i obslugiwany przez pomocników, któ¬ rym powierzono obsluge klatek.W takim ukladzie nastawianie odbywa sie w miejscu, w którem klatka jest na o- czach, wobec czego sa zbedne jakiekolwiek sygnaly dodatkowe. Przyciski mozna za¬ opatrzyc w napisy „wyzej, nizej i zatrzy¬ manie". Zapomoca tych przycisków mozna bez trudu uskuteczniac niezbedne popra¬ wianie polozenia klatki, a poniewaz jej szybkosc w tym przypadku jest mala, blad obslugi nie pociaga za soba szkodliwych nastepstw.Na rysunku jest przedstawiony przy¬ klad wykonania wynalazku.Przyrzad nastawiany 1 jest uruchomia¬ ny przy recznem nastawianiu zapomoca dzwigni 2 oraz pretów 3 i 4, przy samo- czynnem zas nastawianiu — zapomoca sil¬ nika 5, przekladni slimakowej 6 i 7 oraz przekladni zebatej 8 i 9. Pomiedzy silni¬ kiem 5 a przyrzadem nastawianym wlaczo¬ ne jest elektryczne sprzeglo 10. Na walku 11 przyrzadu nastawianego sa osadzone tarcze 12 i 13 z ksiukami do wylaczania sil¬ nika 5 przyrzadu nastawianego.Regulator nacisku 14 hamulca regulo¬ wanego uruchomiany jest podczas nasta¬ wiania recznego zapomoca dzwigni 15, pod¬ czas zas samoczynnego nastawiania — za¬ pomoca elektromagnesu silnika 16 w za¬ leznosci od krzywizny opózniajacych tarcz 17 i 18 wskaznika glebokosci lub od polo¬ zenia klatki w szybie.Silnik pomocniczy 5 oraz elektryczne sprzeglo 10, wlaczone pomiedzy tym silni- — 2 —kiem a przyrzadem nastawianym i, sa u- ruchomianc zapomoca przycisków 19 i 20.Obydwa przyciski wlaczaja napiecia do dwóch równolegle polaczonych przekazni¬ ków 21 i 22, dzieki czemu styki 23 i 24 i 25, 26 zostaja zwarte, poczem silnik 5 obraca sie w tym lub innym kierunku zaleznie od polozenia dwubiegunowego lacznika kie¬ runku ruchu 27. Jednoczesnie zostaje uru¬ chomione elektryczne sprzeglo 10, które sprzega pomocniczy silnik 5 z przyrzadem nastawianym 1. Przyciski 19 i 20 sa umie¬ szczone na nadszybiu i na podszybiu- Po¬ niewaz styki 23, 25 i 24, 26 sa polaczone szeregowo, silnik pomocniczy 5 moze ruszyc dopiero wtedy, gdy gotowosc jazdy zosta¬ nie potwierdzona z obydwóch miejsc szybu przez nacisniecie przycisków. Wlaczenie przekazników 21 i 22 powoduje jednocze¬ snie zwarcie styków 28 i 29 oraz zamkniecie w ten sposób podtrzymujacych obwodów, które utrzymuja przekazniki 21 i 22 takze po zwolnieniu przycisków. Takiobwód pod¬ trzymujacy zostaje przerwany dopiero po wlaczeniu pelnej szybkosci napedzanych zapomoca silnika pomocniczego 5 w tym lub innym kierunku jazdy kciuków 30 i 31, które otwieraja wylacznik 32. Przekazniki 21 i 22 zostaja zwolnione, silnik 5 zas za¬ trzymany i jednoczesnie odlaczony zapo¬ moca elektrycznego sprzegla 10 od przy¬ rzadu nastawianego.Przy koncu wyciagania przyrzad na¬ stawiany 1 zostaje sprowadzony do polo¬ zenia serowego zapomoca krzywizny opóz¬ niajacej tarcz 17 i 18, dzwigni z krazkami 33 i 34 oraz pretów 3, 4. Jednoczesnie zo¬ staje otwarty wylacznik 35, który wlaczo¬ ny jest w podtrzymujacy obwód przekazni¬ ka 36, nalezacego do elektromagnesu silni¬ ka 16 hamulca regulowanego, dzieki czemu tenze zostaje uruchomiony.Poniewaz ciezar wyciagany bywa rózny, zatem i szybkosc zatrzymywania klatek bywa rozmaita, tak iz w pewnych przypad¬ kach klatki nie ustawiaja sie nawprost po¬ mostów podszybia i nadszybia. Zdarza sie wiec bardzo czesto, ze niepodobna rozpo¬ czac wyciagania wózków dopóki polozenie klatki nie zostanie dodatkowo poprawione.Poprawianie zapomoca recznej dzwigni 2 powodowaloby niepozadane wylaczanie sa¬ moczynnego nastawiania. Z tych przyczyn zastosowano dodatkowe urzadzenie, które wspóldziala z nastawianiem przyciskowem i umozliwia dokladne podjezdzanie klatek.Urzadzenie to posiada przelacznik elektro¬ magnetyczny, uruchomiany zapomoca ce¬ wek 37 i 38, który, otrzymujac napiecie po nacisnieciu przycisków 39 wzglednie 40, zwiera styki 42 lub 43 wylacznika 41.Oprócz przekaznika 44, po nacisnieciu przycisku 40 zostaje równiez uruchomiony przekaznik 45. Dzieki temu zostaja zwarte styki 46 i 47 wzglednie 48 i 49, tak iz sil¬ nik 5 obraca sie w jednym lub w drugim kierunku, przyrzad zas nastawiany zosta¬ je ustawiony badz na jazde wgóre (po na¬ cisnieciu przycisku 39), badz na jazde wdól (po nacisnieciu przycisku 40). Poniewaz nastawianie sluzy tylko do poprawiania polozenia klatek, zachodzi potrzeba od¬ rebnego urzadzenia, które wylacza silnik 5 juz przy niewielkich szybkosciach. Do tego celu sluzy tarcza 13, zaopatrzona w trzy kciuki 50, 51 i 52. Przekazniki 44 i 45 sa wlaczone do podtrzymujacego obwodu za¬ pomoca wylacznika 53, uruchomianego za¬ pomoca drazka z krazkiem 54, który wspól¬ dziala z tarcza 13. Wylacznik 53, który jest otwarty podczas polozenia zerowego przyrzadu nastawianego, zostaje zamknie¬ ty podczas rozruchu silnika 5, po osiagnie¬ ciu jednak nastawionej szybkosci zmniej¬ szonej zostaje otwarty ponownie zapomo¬ ca kciuków 51 i 52, wskutek czego silmk moze ustawic przyrzad nastawiany tylko na taka wlasnie szybkosc.Poprawianie polozenia klatki wymaga, aby przyrzad nastawiany bardzo szybko powracal do swego ustawienia zerowego, w przeciwnym bowiem razie klatka wyje- — 3 —chala by poza pomost w jednym lub w dru¬ gim kierunku. W tym celu stosuje sie trze¬ ci przycisk 55, który doprowadza przyrzad nastawiany do polozenia zerowego. Zapo¬ moca tego przycisku, lacznik 41, który np. w czasie poprzedniej czynnosci przekazni¬ ka 38 laczy styk 42, zostaje przelaczony na styk 43, dzieki czemu zostaje uruchomiony przekaznik, wykonywajacy czynnosc prze¬ ciwna do poprzedniej czynnosci poprawia¬ nia polozenia. Silnik 5 w tym czasie rusza i sprowadza przyrzad nastawiany do usta¬ wienia zerowego. Obwód podtrzymujacy przekaznika, znajdujacego sie pod napie¬ ciem, w celu doprowadzenia przyrzadu nastawianego do ustawienia zerowego, zo¬ staje przerwany zapomoca wylacznika 53 w chwili, gdy tarcza 13 dojdzie do ustawie¬ nia zerowego to znaczy z chwila, gdy dzwi¬ gnia z krazkiem 54 wtoczy sie na kciuk 50.Dzwignia reczna 2 i dzwignia hamulco¬ wa 15 sa zaopatrzone w przyrzady ryglu¬ jace 56 i 57, które sa przedstawione sche¬ matycznie jako elektryczne przyrzady ry¬ glujace, uzaleznione od uruchomienia sa¬ moczynnego nastawiania. Przyrzady ryglu¬ jace zapobiegaja niewlasciwym czynno¬ sciom maszynisty w czasie trwania samo¬ czynnego nastawiania maszyny wyciago¬ wej. Przyrzad ryglujacy moze poza tern wspóldzialac z urzadzeniem zabezpiecza- jacem, które uniemozliwia uruchomienie samoczynnego nastawiania maszyny wy¬ ciagowej dopóki reczna dzwignia 2 i dzwi¬ gnia hamulcowa 15 nie zajma okreslonych polozen. Cel ten pozwoli osiagnac najlepiej zabezpieczajacy obwód pradu, do którego sa wlaczone wylacznik 58, wspóldzialaja¬ cy z przyrzadem ryglujacym 56, oraz wy¬ lacznik 59, wspóldzialajacy z przyrzadem ryglujacym 57. Obydwa wylaczniki pozo¬ staja otwarte w tym czasie, kiedy dzwignia reczna i hamulcowa sa odryglowane, wo¬ bec czego elektromagnes 60 jest pozbawio¬ ny napiecia. W ten sposób zapadka 61 wy¬ lacznika 62 zostaje zwolniona, samoczynne zas nastawianie zostaje odlaczone od sieci RST.Poniewaz podczas jazdy ludzi lub jazdy kontrolnej samoczynne nastawianie ruchu maszyny bywa w pewnych przypadkach niepozadane, nalezy równiez wlaczyc do obwodu ochronnego elektromagnesu 60 wy¬ lacznik jazdy 63, aby zapobiec bledom na¬ stawiania równiez w tym przypadku. Do ochronnego obwodu wlaczona jest równiez cewka 64 elektromagnesu, wylaczajacego hamulec bezpieczenstwa.Poniewaz lacznik kierunku jazdy 27 juz podczas wlasciwego ruchu maszyny wycia¬ gowej zostaje przestawiony na nowy kieru¬ nek jazdy, zatem powtórne uruchomienie przycisków 19 i 20 mogloby spowodowac przestawienie przyrzadu nastawianego wprost z ustawienia zerowego na nowy kie¬ runek jazdy. W celu unikniecia tej niedo¬ godnosci do zatrzymujacego obwodu prze¬ kaznika 21 mozna wlaczyc dwa wylaczniki 65 i 66, które, bedac zamkniete zapomoca wskaznika glebokosci lub wprost zapomo¬ ca klatki, na koncu jazdy wewnatrz szybu zostaja ponownie otwarte przy koncu jazdy na powierzchni. PL