Elektryczne powlekanie przedmiotów uskuteczniano dotychczas glównie albo na drodze czysto elektrolitycznej w kapieli e- lektrolitycznej, albo na drodze elektroli- tyczno-termicznej przez stapianie powloki metalowej, wytworzonej galwanicznie na przedmiotach. Elektryczne powlekanie przedmiotów niektóremi metalami np. cy¬ na, przedstawia duze trudnosci i dotych¬ czas jeszcze ten rodzaj powlekania meta¬ lem jest stosowany w praktyce w stary nie¬ racjonalny sposób, zapomoca zanurzania.W celu usuniecia tych trudnosci stosowano jak nowe sklady kapieli elektrolitycznych tak równiez osobne metody do stapiania o- sadzonej powloki (np. zastosowanie gora¬ cych kapieli tluszczowych). W literaturze specjalnej sa takze wymienione sposoby do powlekania metalem, przy których przed¬ miot metalowy, majacy byc powleczony metalem, jest poczatkowo powleczony war¬ stwa innego metalu lub aljazu, o nizszym stopniu topliwosci, jaki posiada zamierzo¬ na powloka metalowa. Przez rozgrzanie przedmiotu az do punktu topliwosci wspo¬ mnianej warstwy posredniej, uzyskuje sie polaczenie wlasciwej powloki metalowej z przedmiotem. Nie udalo sie dotychczas wynalezc praktycznego, elektrolityczno- termicznego sposobu powlekania metali, by zaaljazowanie powloki metalowej bylo skuteczne i by uzyskac przytem zupelnie gladka, nieporowata i polyskujaca po¬ wierzchnie.Uzyskanie gladkiej powloki dokonuje sie zapomoca osobnych, bardzo zlozonych urzadzen do wygladzania (walce cisnace, listewki wygladzajace i t. p.). Przeciaga¬ nie przyrzadami do wygladzania cieklej powloki metalicznej przedmiotów daje sie przeprowadzic z wielkiemi trudnosciami, przyczem przyrzadami temi sciera sie tak wiele powloki, ze nie otrzymuje sie trwa¬ lej i silnej ochronnej powloki metalicznej.Uzycie latwo topliwej posredniej warstwy metalicznej do zlaczenia powloki z przed¬ miotem nie daje zupelnie praktycznych wy¬ ników, gdyz wskutek niemozliwosci zasto¬ sowania srodków do lutowania zaljazowa- nia powloki metalicznej z zasadniczym me¬ talem jest technicznie niewykonalne.Na podstawie doswiadczen ustalono, ze te trudnosci, które sie szczególnie uwydat¬ niaja przy cynowaniu (np. wyrabianie bia¬ lych blach), mozna usunac w nadzwyczaj skuteczny sposób, a mianowicie w sposób, który stanowi przedmiot niniejszego wyna¬ lazku. Sposób ten polega w zasadzie na tem, ze powloke metaliczna, wytworzona na przedmiocie sposobem elektrolitycznym, poddaje sie przed lub podczas jej stapia¬ nia dzialaniu srodków odswiezajacych, a stopiona powloke, w cieplym stanie, pod¬ daje sie dzialaniu wody lub wodnych roz- czynów, w tym celu, by przedmiot uzyskal powloke gladka, nieporowata, bardzo bly¬ szczaca i wytrzymala na dzialanie powie¬ trza i wilgoci. Jako srodki odswiezajace rozumiemy te wszystkie substancje, podane W szczególowym opisie wynalazku, których reakcja na powloke metaliczna po jej sto¬ pieniu wraz z dzialaniem wody, wzglednie wodnych rozczynów, czyni te powloke glad- dka, nieporowata i polyskujaca.Na rysunku przedstawiono, jako przy¬ klad wykonania wynalazku, urzadzenie, sluzace do przeprowadzenia wspomniane¬ go sposobu powlekania, a w szczególnosci do wyrabiania bialych blach na drodze elektrolityczno-termicznej. Fig. 1 przedsta¬ wia schemat urzadzenia tego rodzaju, zas fig. 2 i 3 — szczególy, x przedstawia przedmiot, który ma byc powleczony. Przedmiotem tym jest przy obranym przykladzie surowa blacha zela¬ zna. Blacha ta moze byc ksztaltu jednoli¬ tej tasmy bez konca lub tez tasmy, laczo¬ nej na zakladki xx. Przedmiot x przecia¬ gany jest bez przerwy w pracy z miejsca zapasowego 1 (stolu lub bebna zapasowe¬ go i t. p.), zapomoca przyrzadów nosnych, do poszczególnych aparatów urzadzenia, a nastepnie jest nawijany, jako produkt, na beben 20. Poszczególne aparaty urzadze¬ nia sa nastepujace: 2 jest prasa, która sluzy tak do przesu¬ wania przedmiotu jak i do sciskania (wy¬ gladzania) zakladek X1 arkuszy, tasm i t. d. 3 jest przyrzadem do odtluszczania (juz znanym), wypelnionym np. mlekiem wa- piennem. 4 jest aparatem natryskowym, który oczyszcza przedmiot z nieczystosci, powstajacych przy procesie odtluszczania. 5 jest elektrycznym przyrzadem do wy¬ trawiania, w którym rozczyn wytrawiaja¬ cy, pod wplywem dzialania pradu, silnie wytrawia przedmiot. Aby przedmiot przy¬ sposobic w zupelnosci do powlekania, prze¬ widziane sa miedzy wytrawiarka 5 a ka¬ piela elektrolityczna 6, znane urzadzenia do odtluszczania, splókiwania, zeskrobywa- nia i powtórnego splókiwania, zapomoca których uzupernia sie przygotowanie przed¬ miotu do powlekania. 6 jest znana kapie¬ la elektrolityczna.Szczególy urzadzenia elektrycznej wy- trawiarki i kapieli elektrolitycznej, a w szczególnosci ich polaczenia sa opisane na innem miejscu. 7 przedstawia pare ela¬ stycznych walców, które maja za zadanie usuwac z przedmiotu w tej fazie powleka¬ nia nadmiar plynu, którym sie ten powlókl. 8—8 przedstawia rozpylacz pracujacy sprezcnem powietrzem, który sluzy do na¬ pylania górnej i dolnej powierzchni przed¬ miotu bardzo, pod wplywem sprezonego — 2 —powietrza, rozdrobnionym srodkiem od¬ swiezajacym. Sklad srodka odswiezajace¬ go bedzie pózniej podany. 9 jest podwój¬ na para walców, których walce okryte sa tkanina. Walce obracaja sie powoli w kie¬ runku widocznym z fig. 1, maja one na celu wyrównanie warstw srodka odswieza¬ jacego narzuconych rozpylaczem 8 na przedmiot, wzglednie usuniecie miejsco¬ wych nadmiarów srodka odswiezajacego. 10, 11 i 12 przedstawiaja walki, wzglednie walce kierownicze, które zmuszaja przed¬ miot do przebiegu na pewnej czesci drogi po równi pochylej; cel ukosnego przesuwa¬ nia przedmiotu bedzie pózniej wyjasniony. 13 przedstawia piec do stapiania wzgled¬ nie piec, pracujacy goracem powietrzem, który sluzy do stapiania powloki metalicz¬ nej, osiadlej w sposób galwaniczny na przedmiocie; o konstrukcji tego pieca be¬ dzie mowa ponizej. W piecu tym stapia sie powloka metaliczna przy wspóldziala¬ niu wysuszonego juz srodka odswiezajace¬ go, przyczem ten ostatni rozklada sie pod wplywem goraca roztopionej powloki i stwarza przez to warunki wstepne, potrzeb¬ ne do uzyskania gladkiej warstwy aljazo¬ wej. Zamiast pieca moze byc oczywiscie uzyte takze i inne urzadzenie do stapiania (np. takze elektryczne). 14 jest naczyniem napelnionem woda lub wodnym rozczynem, w którym cieply jeszcze produkt poddaje sie pewnym czyn¬ nosciom, których cel zostanie pózniej wy¬ jasniony. 15 przedstawia przyrzad do czyszczenia. 16 jest to przyrzad do spló- kiwania woda, znanej konstrukcji. 17 przedstawia elastyczne walce sciskajace. 18 jest piecem do suszenia, który jest za¬ opatrzony w urzadzenie do ogrzewania 18 i w rure wyciagowa 18", w której znajdu¬ ja sie znane tarcze 18"', z tkaniny wlókni¬ stej. 19 przedstawia przyrzad do ociera¬ nia lub wysuszania, zapomoca którego na¬ daje sie juz polyskujacej powloce polysku swiecacego, gdyz zapomoca tego urzadze¬ nia zostaja usuniete pozostale jeszcze resztki na blyszczacej powloce. 20 jest to przyrzad do nawijania. Ten ostatni moze byc zastapiony ewentualnie przyrzadem do ciecia gotowego produktu.Ponizej podano szczególy konstrukcji poszczególnych aparatów, zastosowane po¬ laczenia elektryczne, sklady cieczy che¬ micznej i t. d., o ile te maja. szczególne znaczenia dla sposobu powlekania.Elektryczna wytrawiarka 5 sklada sie z wanny olowianej 30 i z wlozonej do wanny plyty olowianej 31, która spoczywa na ulo¬ zonych poprzecznie w wannie podklad¬ kach drewnianych 32. W celu umozliwie¬ nia latwego zwiekszania i zmniejszania skutecznosci elektrycznego wytrawiania e- lementy 30 i 31, dzialajace jako katody, u- mieszcza sie w sposób przesuwalny. Ten sam cel mozna takze uzyskac w ten spo¬ sób, ze walce 33, które sluza do prowadze¬ nia i przesuwania przedmiotu, umieszczone sa w wannie w sposób ruchomy wgóre i wdól. Przedmiot x jest przeciagany zapo¬ moca urzadzenia 33 miedzy plyta olowiana 31 a dnem wanny 30. Wanna jest wypel¬ niona ciecza do wytrawiania o znanym skladzie, moze nia byc np. 10% rozczyn soli lub kwasu siarkowego. W celu ogrza¬ nia cieczy moze byc wanna zaopatrzona w urzadzenie do ogrzewania 55.Urzadzenie do elektrolitycznego powle¬ kania sklada sie z wanny 40, w której za¬ wieszone sa w danym wypadku plyty cyno¬ we 41 i 42. Miedzy niemi przesuwa sie przedmiot x, przeciagany zapomoca urza¬ dzen 44, 44. Wanna 40 jest wypelniona znana przystosowana do cynowania ciecza zasadowa, obojetna lub tez kwasna. Do ogrzewania kapieli moga byc przewidziane ogrzewalniki 46, 46. Polaczenie do prze¬ prowadzenia pradu przez wytrawiarke 5 i przez kapiel elektrolityczna 6 jest wyko¬ nane wspólnie, jak to widac z fig. 1, a mia¬ nowicie w ten sposób, by przedmiot, prze¬ ciagany przez wanne do wytrawiania i — -3przez wanne z kapiela elektrolityczna, dzialal przy procesie wytrawiania jako elek¬ troda dodatnia, zas przy procesie elektro¬ litycznego powlekania — jako elektroda ujemna.To moze byc uzyskane w rozmaity spo¬ sób, a mianowicie w mysl polaczenia, przedstawionego na fig. 2 w ten sposób, ze wanna JO i anoda 31 polaczone sa z ujem¬ na koncówka maszyny 47, zas plyty cyno¬ we 41 i 42, zawieszone w kapieli elektroli¬ tycznej, polaczone sa z dodatnia konców¬ ka maszyny. Inny sposób polaczenia, jak to przedstawiono na fig. 3, polega na tern, ze wanna 30 i anoda 31 elektrycznej wy- trawiarki polaczone sa z ujemna koncówka jednej maszyny 50, plyty zas cynowe 41 i 42% znajdujace sie w kapieli elektrolitycz¬ nej, z dodatnia koncówka drugiej maszyny 51, obie zas maszyny polaczone sa razem przewodem 53. Od przewodu 53 jest od¬ galeziony przewód 54, który utrzymuje pod pradem dany przedmiot w miejscu, polo- zonem miedzy wytrawiarka, a kapiela elek¬ trolityczna.Oba polaczenia posiadaja te zalete, ze w ten sposób zapewniona jest samoczyn¬ nie zgodnosc miedzy iloscia wydzielonego metalu a energja wytrawiania w elektrycz¬ nej wytrawiarce. Przeto jest umozliwiona równoczesna i wspólna regulacja elektrycz¬ nego wzglednie elektrolitycznego dzialania dla obu urzadzen, t. j. dla wytrawiarki 5 wzglednie kapieli elektrolitycznej 6 i przy- tem jest umozliwione uzgodnienie tych dzialan z predkoscia przeciagania danego przedmiotu.Urzadzenie do rozpylania 8, 8 sklada sie z dysz dowolnych konstrukcyj, zlozo¬ nych wedlug zasady budowy rozpylacza; ma ono na celu powlec przedmiot drobno rozpylona, plynna substancja, która dziala jak lut. Urzadzenie to moze byc zastapio¬ ne innem, byleby dozwalalo na regulacje ilosci i rozdzielenia srodka odswiezajacego na danym przedmiocie. Wedlug spostrze¬ zen wynalazcy narzucenie srodka odswie¬ zajacego wraz z nastepujacem potem roz¬ dzieleniem tegoz, zapomoca urzadzenia do wyrównywania 9, okazalo sie dla niniejsze¬ go celu szczególnie waznem.Jak juz na wstepie wspomniano, sklad srodka odswiezajacego moze byc rozmaity.Szczególnie korzystne dzialanie, wedlug spostrzezen wynalazcy, wywiera np. srodek odswiezajacy o nastepujacym skladzie: 10—30 czesci zgeszczonego kwasu sol¬ nego, 10—40 czesci rozczynu (30—70%) chlorku zelaza, 20—40 czesci rozczynu chlor-amonium, 30—40 czesci 5—20% rozczynu siarcza¬ nu miedzi lub innych soli miedzi. Cel i dzialanie tego srodka odswiezajacego wy¬ jasniono na innem miejscu. Sciany pieca do stapiania, wzglednie pieca pracujacego goracem powietrzem, zaopatrzone sa w o- kienko wziernikowe 60 i w szpary 61 i 62, dotykajace prawie do przeciaganego przez piec przedmiotu. Piec posiada kilka urza¬ dzen do ogrzewania 63, 63, z których jedno jest umieszczone blisko szpary wypusto- wej 62.Pozostale urzadzenia do ogrzewania moga byc rozmieszczone pojedynczo lub grupami wewnatrz pieca, zaleznie od wla¬ sciwosci przedmiotu i od stanu powloki me¬ talicznej. W górnym koncu pieca jest prze¬ widziana rura wypustowa 64. W piecu tym stapia sie wskutek dzialania goracego po¬ wietrza powloka metaliczna, która sie po¬ kryl przedmiot w sposób galwaniczny, zas jak powyzej wspomniano, wysuszony sro¬ dek odswiezajacy ulega czesciowo rozkla¬ dowi. Kapiel 14 znajduje sie tuz obok pie¬ ca, jak to widac na przykladzie, przedsta¬ wionym na rysunku, mianowicie w celu u- mozliwienia obróbki produktu woda bezpo¬ srednio po procesie stapiania. Obróbka wo¬ da polega na tern, ze produkt natychmiast po opuszczeniu pieca jest chlodzony i rów¬ noczesnie nastepuje zmycie pozostalych — 4 _resztek srodka odswiezajacego. Kapiel stanowi wanna, napelniona zapomoca rury doplywowej 70 zimna ciecza (np. woda za¬ kwaszona kwasem solnym); jedna lub kil¬ ka rur przelewowych 71 sluza do odpro¬ wadzania nadmiaru cieczy.Urzadzenie do czyszczenia 15 sklada sie z naczynia 15 zaopatrzonego w rure doplywowa 15' i odplywowa 15" oraz w tarcze 15"', wykonanych z tkaniny. Przez rure doplywowa wplywa ciecz slabo zasa¬ dowa np. woda kredowa lub mieszanina wody kredowej z woda wapienna, która nastepnie opuszcza naczynie rura 15".Urzadzenie to ma na celu usuniecie z przed¬ miotu danego wszystkich pozostalych, e- wentualnie, resztek srodka odswiezajace¬ go, a nastepnie przysposobienie powierzch¬ ni powloki do osuszenia bardzo prostemi urzadzeniami (porównaj aparat 18). Za¬ stosowanie jakichkolwiek urzadzen do wy¬ gladzania, nadawania polysku i t. d. jest przy niniejszym sposobie zbytecznem, gdyz produkt po wyjsciu z kapieli 14 uzyskuje nadspodziewanie silny polysk i wymaga w praktyce wlasciwie tylko osuszenia.Z opisanego powyzej urzadzenia, przed¬ stawiajacego tylko przyklad wykonania, wynika, ze przebieg pracy przy tym nowym sposobie odbywa sie w ten sposób, ze po¬ wloke metaliczna, która sie przedmiot da¬ ny w sposób elektrolityczny pokrywa, pod¬ daje sie podczas procesu stapiania tejze dzialaniu srodków odswiezajacych, a na¬ stepnie stopiona powloke w obecnosci su¬ chego srodka odswiezajacego poddaje sie celowo w cieplym stanie dzialaniu wody lub wodnych rozczynów. Wyraz ,,srodek odswiezajacy" nalezy rozumiec w najszer- szem tego slowa znaczeniu. Waznem jest tylko to, ze zastosowane sa takie srodki, które sa zdolne stworzyc zapomoca rozkla¬ du tychze przy stapianiu wstepne zaljazo- wania gladkich i nieporowatych powlok.Innemi slowy srodek odswiezajacy mu¬ si byc tak dobrany, by powloka stopio¬ na przy twardnieciu dobrem i*aljazowaniu z metalem zasadniczym okazywala gladka nieporowata powierzchnie, gdyz te warun¬ ki sa konieczne do uzyskania nalezytej o- chrony metalu zasadniczego przed szkodli- wemi wplywami atmosferycznemi. Srodek odswiezajacy powinien byc takze celowo tak dobrany, by powstajace tlenki na miek¬ kiej stopionej powloce tworzyly wraz z po¬ zostalosciami srodka odswiezajacego sub¬ stancje latwo usuwalne i rozpuszczalne w wodzie. Tym warunkom takze odpowiada w zupelnosci srodek odswiezajacy, poprzed¬ nio nadmieniony. Wspomniana dopiero co wlasciwosc srodka odswiezajacego ma bardzo wielki wplyw na dlugosc trwania, czystosc i taniosc calego sposobu powleka¬ nia, gdyz przy dotychczas znanych sposo¬ bach, zapomoca kapieli tluszczowych, uzy¬ wane sa obok urzadzen do wygladzania takze skomplikowane i kosztowne urzadze¬ nia do oczyszczenia przedmiotów z olei twardych, które sie tworza z tluszczów pod¬ czas zabiegu powlekania. W ogólnosci moz¬ na na podstawie spostrzezen powiedziec, ze nalezy stosowac te srodki odswiezajace, które zawieraja substancje latwo ulegajace dyssocjacji, jak równiez które wydzielaja chlor przy temperaturze stapiania powloki.Dodatek rozczynów soli metalicznych (np. roztworów soli, zelaza i miedzi) zwieksza, wedlug spostrzezen, znacznie zamierzone dzialanie. Mogloby byc moze te tern wy- tlomaczone, ze wskutek redukcji soli na tym ostatnim, swieze metale, które niejako tworza na powloce metalicznej warstwe metaliczna, ulegajaca latwo wplywom che¬ micznym. Ta swieza warstwa metaliczna przyspiesza naodwrót dzialanie srodka od¬ swiezajacego, gdyz uwolnione przez dysso- cjacje pierwiastki znacznie lepiej reaguja na swieze metale, jak to ma miejsce przy znanych chemiczno-metalurgicznych proce¬ sach.Opisany powyzej sposób powlekania moze byc zastosowany przy stosownych — 5 _zmianach dó wszystkich powlekan metala¬ mi, dla których sposób elektrolityczno-ter- miczny posiada zalety. PL