Wynalazek dotyczy turbin parowych, skladajacych sie z dwóch lub wiecej od¬ dzielnych sekcyj, osadzonych na wspólnym wale albo sprzezonych z soba w inny jaki¬ kolwiek sposób, z których jedna lub wiecej sekcyj biegnie luzem, gdy inne sekcje pra¬ cuja. Przykladem turbin tego rodzaju sa turbiny okretowe, posiadajace sekcje biegu lewego i prawego, albo sekcje ruchu po¬ wolnego i pelnego, umieszczone na wspól¬ nym wale. Innym przykladem bedzie tur¬ bina, pracujaca z przeciwcisnieniem, sprze¬ zona bezposrednio z turbina wysokiej prez¬ nosci.W podobnych turbinach, skoro pewne sekcje pracuja, a inne biegna jalowo, te o- statnie poruszaja sie w osrodku mniej wie¬ cej nieruchomym. Jalowe obracanie tych tarcz w nieruchomym osrodku pochlania dosc duzo pracy, a poniewaz przez jalowo biegnace sekcje turbiny niema widocz¬ nego przeplywu pary, opór osrodka i tarcie podnosi temperature atmosfery otaczajacej, roniewaz zas praca, zuzywana na prze¬ zwyciezenie tarcia i oporu osrodka, jest dosc znaczna, temperatura osrodka, w któ¬ rym wiruje sekcja jalowa, moze podniesc sie tak wydatnie, ze zagrazaloby to turbi¬ nie przez wywolanie duzych naprezen wskutek niejednakowego rozszerzania sie wewnetrznych czesci i oslony turbiny, a czestokroc podnosi sie tak wysoko, ze cze¬ sci zeliwne turbiny ulegaja odksztalceniom trwalym.£¦£ Wynalazek niniejszy ma na celu zaopa¬ trzenie takich turbin w urzadzenia pomoc¬ nicze* zabezpieczajace wirujaca jalowo sekcje (lub sekcje) turbiny od powstawa¬ nia nadmiernych temperatur, które moglo¬ by doprowadzic do uszkodzenia turbiny.W tym celu wirujaca jalowo sekcja turbi- ^ ify*2»|taje z&silaij^^tglednie chlodna para pM^lW^W sjhitf rfre, przez która para moglaby sie przedostawac z jednej sekcji turbiny do drugiej. Taka rure przeprowa¬ dza sie zazwyczaj nazewnatrz oslony tur¬ biny, moze ona jednak lezec i wewnatrz oslony. ' Para, studzaca biegnaca jalowo sekcje turbiny, doplywa najczesciej z sek¬ cji roboczej tejze, gdzie, wykonawszy pra¬ ce, stracila odpowiednia ilosc ciepla. W in¬ nych wypadkach para ta pochodzic moze z maszyny pomocniczej, maszyny niskiego cisnienia lub z innego dowolnego zródla pa¬ ry odpowiedniej temperatury.Jezeli para chlodzaca pochodzi z robo¬ czej sekcji, turbiny, mozemy zastosowac bardzo róznorodne konstrukcje. Wybór najodpowiedniejszej konstrukcji zalezy po¬ miedzy innemi od budowy samej turbiny.A wiec mozna zastosowac rure lub prze¬ wód, laczacy dwie sekcje turbiny w celu przepuszczania pary z kazdej z tych dwu sekcyj do tej z nich, która nie pracuje. Na¬ stepnie moze byc zastosowana rura, zaopa¬ trzona w zawór wsteczny, jezeli para prze¬ plywac ma przez rure w jednym tylko o- kreslonym kierunku. Takie urzadzenie do¬ starczy przeto pare chlodzaca jednej tylko sekcji turbiny. Jezeli wiec wypada stu¬ dzic i inne sekcje turbiny, a para, przedo¬ stajaca sie tam wskutek nieszczelnosci, nie wystarcza, nalezy zalozyc oddzielna rure lub rury z zaworami wstecznemi, dostar- czajace pare do odpowiedniej sekcji tur-, biny.Ilosc ciepla, wytwarzanego wskutek o- poru i tarcia, bywa niejednakowa w po¬ szczególnych wirujacych sekcjach turbiny.Zjawisko to zachodzi naprzyklad w turbi¬ nach okretowych. W sekcji ruchu przed¬ niego powstaje znacznie wieksza ilosc cie¬ pla, anizeli w sekcji ruchu wstecznego w tych samych warunkach. W zwiazku z tern do sekcji ruchu przedniego turbiny wypa¬ da dostarczyc znacznie wieksza ilosc pary, anizeli tego zachodzi potrzeba w razie chlo¬ dzenia wirujacej bez pracy sekcji ruchu wstecznego. W niektórych wypadkach po¬ szczególnie zmontowane na wspólnym wa¬ le sekcje mieszcza sie w oddzielnych ko¬ morach. Jezeli wszystkie sekcje turbiny umieszczone sa we wspólnej komorze, po¬ dzielonej przegrodami uszczelnionemi, w miejscu przejscia walu turbiny bedziemy mieli pewna ilosc pary, która bedzie prze¬ chodzila z sekcji do sekcji wskutek nie¬ szczelnosci. Para ta przyczynia sie do stu¬ dzenia sekcji biegnacej jalowo. Jezeli szczeliwo jest tak zalozone, ze przenikaja¬ ca tam para wystarcza ilosciowo do ostu¬ dzenia sekcji ruchu naprzód podczas pracy sekcji ruchu wstecznego, to odwrotnie para przenikajaca ta droga podczas pracy sekcji ruchu naprzód do sekcji biegu wstecznego turbiny wystarczy z nadmiarem do ostudze¬ nia wirujacej bez pracy sekcji biegu wstecz¬ nego. Nadmiar pary przenikajacej tam sta¬ nowic bedzie strate, która wplynie powaznie na sprawnosc turbiny podczas ruchu statku naprzód, t. j. w normalnych warunkach pa¬ ra, przenikajaca skutkiem nieszczelnosci dlawnic lub t. p., moze byc zuzytkowana do chlodzenia sekcji, w której w razie ja¬ lowego jej wirowania rozwija sie mniejsza ilosc ciepla. Do prowadzenia zas dodatko¬ wej pary w kierunku odwrotnym do sekcji, w której mamy do czynienia z silniejszem wytwarzaniem ciepla, moze byc zastoso¬ wana rura albo przewód, doprowadzajacy tam zwiekszona ilosc pary.Ilosc pary, niezbedna do chlodzenia wi¬ rujacej jalowo sekcji turbiny, mozna regu¬ lowac doborem srednicy rury albo prze¬ wodu doprowadzajacego pare, albo przy pomocy zaworu, regulowanego recznie tub — 2 —samoczynnie; albo tez rura lub przewód posiadac moze zawór wsteczny, który o- twiera sie samoczynnie z chwila wzrostu cisnienia po stronie, z której para do za¬ woru doplywa.Jezeli rura lub przewód nie posiada za¬ woru, regulujacego przeplyw pary, to punk¬ ty ujscia rury lub przewodu do odpowied¬ niej sekcji turbiny nalezy wyznaczyc w taki sposób, aby, dzieki panujacemu w punktach tych cisnieniu, przez rure te prze¬ plywalo wiecej pary w wypadku chlodze¬ nia pozytecznego sekcji, wytwarzajacej mniej ciepla, anizeli w wypadku odwrot¬ nym.Dla wykazania moznosci rozmaitych za¬ stosowan wynalazku, przedstawiony jest na zalaczonym rysunku szereg sposobów wykonania wynalazku. Fig. 1 wyobraza schemat turbiny okretowej, zlozonej z sek¬ cji ruchu naprzód i ruchu wstecznego; fig. 2 — turbine okretowa posiadajaca sek¬ cje biegu pelnego i powolnego; wysoko¬ prezna czesc turbiny znajdujemy wylacz¬ nie w sekcji biegu pelnego turbiny; fig. 3 przedstawia schemat turbiny o sekcji ni¬ skiego cisnienia, sprzezonej z sekcja wyso¬ kiego cisnienia. We wszystkich wypad¬ kach zastosowane sa urzadzenia dodatko¬ we w celu chlodzenia wirujacych jalowo sekcyj turbiny.Turbina, przedstawiona na fig. 1, sklada sie z wysokopreznej sekcji 4 dla ruchu na¬ przód i wysokopreznej sekcji dla ruchu wstecznego 5 oraz niskopreznych sekcyj dla ruchu naprzód 6 i dla ruchu wstecznego 7.Wysokoprezne i niskoprezne sekcje mie¬ szcza sie w oddzielnych oslonach. Strona wylotowa wysokopreznej sekcji 4 dla ru¬ chu naprzód jest polaczona rura 8 z wloto¬ wa strona niskopreznej sekcji dla ruchu naprzód 6. Wylot zas wysokopreznej sek¬ cji dla ruchu wstecznego 5 polaczony jest rura 9 z wlotem niskopreznej sekcji dla ruchu wstecznego 7.Wysokoprezna sekcja dla ruchu na¬ przód 4 jest polaczona z wysokoprezna sekcja dla ruchu wstecznego zapomoca ru¬ ry 10 z zaworem 11. Gdy turbina pracuje sekcja dla ruchu naprzód, sekcje zas dla ruchu wstecznego 5, 7 wiruja jalowo, pa¬ ra sekcji 4 ruchu przedniego przechodzi przez rure 10 do wysokopreznej sekcji 6 dla ruchu wstecznego, stad zas rura 9 do niskopreznej sekcji dla ruchu wstecznego 7 i wreszcie do skraplacza 12. Zawór 11, u- mieszczony w rurze 10, moze byc nastawia¬ ny recznie, i w takim razie otwieramy go, gdy sekcje dla ruchu naprzód sa czynne; moze to byc jednak zawór wsteczny, który pozwala na przeplyw pary wylacznie z sek¬ cji dla ruchu naprzód 4 do sekcji ruchu wstecznego 5, lecz nie w kierunku odwrot¬ nym. Do ostudzenia sekcji turbiny dla ru¬ chu naprzód 4 podczas pracy sekcji 5 dla ruchu wstecznego, kiedy statek sie cofa, sluzy rura 13, która laczy wysokoprezna sekcje dla ruchu wstecznego 5 ze srodko¬ wym szczeblem wysokopreznej sekcji dla ruchu naprzód 4. Inna znowu rura 14 la¬ czy wylot wysokopreznej sekcji dla ruchu wstecznego 5 z rura 8, prowadzaca do wlo¬ tu niskopreznej sekcji dla ruchu naprzód 6.Rury 13 i 14 posiadaja zawory 15 i 16, na¬ stawiane recznie. Zawory te musza byc o- twarte podczas pracy sekcji ruchu wstecz¬ nego turbiny. Zamiast zaworów ustawia¬ nych recznie mozna urzadzic zawory wste¬ czne, które przepuszczaja pare z sekcji dla ruchu wstecznego 5 do sekcji dla ruchu na¬ przód 4 i 6, lecz tamuja przeplyw pary w kierunku odwrotnym. W takim razie pod¬ czas pracy sekcji ruchu wstecznego, kiedy zachodzi potrzeba chlodzenia wirujacych jalowo sekcyj dla ruchu naprzód 4 i 6, para plynie rurami 13 i 14 do obu sekcyj dlaruchu naprzód, t. j; wysokopreznej i niskoprez¬ nej, i zabezpiecza je od powstawania nie¬ pozadanych wysokich temperatur. Zamiast dwu rur 13 i 14 w wielu wypadkach wy¬ starcza jedna rura, laczaca sekcje dla ru¬ chu naprzód i wtyl, która moze przepuscic — 3 —ilosc pary, dostateczna dla chlodzenia sek¬ cji 4 i 6.W niektórych wypadkach para chlodza¬ ca moze doplywac z sekcji dla ruchu na¬ przód do sekcji ruchu wstecznego turbiny lub odwrotnie, w zaleznosci od tego, które z sekcyj turbiny pracuja, przez rure lub ka¬ nal zupelnie pozbawiony zaworu, np. rure 17. W takim razie punkty 18 i 19, w któ¬ rych rura 17 laczy sie z sekcjami dla ruchu naprzód i ruchu wstecznego, wyznaczyc na¬ lezy w taki sposób, aby w warunkach nor¬ malnych panujace w tych punktach cisnie¬ nie pary bylo takie, izby z sekcji dla ruchu wstecznego podczas jej pracy plynela do sekcji dla ruchu naprzód wieksza ilosc pa¬ ry, niz w wypadku odwrotnym, t. j. pod¬ czas pracy sekcji dla ruchu naprzód do sekcji biegu wstecznego, co odpowiada nor¬ malnym warunkom, wedle których powsta¬ jace w sekcji dla ruchu naprzód tarcie i wiry wywoluja tam znaczniejsze podniesie¬ nie sie temperatury niz w sekcji dla ruchu wstecznego.Na fig. 1 wysokoprezna sekcja dla ru¬ chu naprzód 4 oddzielona jest od wysoko¬ preznej sekcji dla ruchu wstecznego 5 prze¬ groda 20, zaopatrzona w otaczajaca wal 22 dlawnice 21. Rura lub kanal 10, doprowa¬ dzajacy pare z sekcji dla ruchu naprzód, w celu chlodzenia sekcji 5 i 7 dla ruchu wstecznego podczas ich biegu jalowego, moze sie stac zbedna, jezeli ilosc pary, przedostajacej sie przez dlawnice 21, wy¬ starcza do chlodzenia wirujacych bez pra¬ cy sekcyj biegu wstecznego turbiny. Przy takiem urzadzeniu para, przenikajaca przez dlawnice 21 w kierunku odwrotnym, t. j. gdy pracuja sekcje biegu wstecznego, mo¬ ze nieraz wystarczyc na potrzeby chlodze¬ nia wysokopreznej sekcji dla ruchu na¬ przód 4; wówczas obyc sie mozemy i bez rury lub przewodu 13. Jezeli para prze¬ dostaje sie przez dlawnice 21 w ilosci nad¬ miernej, obnizajac w ten sposób sprawnosc turbiny, koniecznem sie staje zastosowanie rury lub przewodu 14 lub 17, dostarczaja¬ cego pary do chlodzenia niskopreznej sek¬ cji dla ruchu naprzód 6 podczas jej biegu jalowego, t. j. podczas cofania sie statku.Zazwyczaj jednak tam, gdzie nieszczelnosc dlawnicy przyczynia sie do chlodzenia po¬ szczególnych sekcyj turbiny, staramy sie tak skonstruowac dlawnice 21, aby prze¬ mykajaca sie przez nia ilosc pary, wystar¬ czyla li tylko na potrzeby chlodzenia po¬ siadajacych mniejsze wymiary sekcyj tur¬ biny dla ruchu wstecznego podczas ich biegu jalowego, nie wystarczala natomiast do chlodzenia wiekszych sekcyj dla ruchu naprzód; niezbedna zas dodatkowa ilosc pary do chlodzenia sekcyj dla biegu na¬ przód doprowadzamy w takim razie rura lub przewodem 13.Przedstawiona schematycznie na fig. 2 turbina sklada sie z sekcji glównej, czyli sekcji biegu pelnego 23 i sekcji biegu po¬ wolnego 24. Wirniki obu sekcyj zmonto¬ wane sa na wspólnym wale, lecz w oddziel¬ nych oslonach albo we wspólnej oslonie, podzielonej przegroda na dwie czesci, jak przedstawia czesc górna fig. 1. Podczas pelnego biegu pracuje wylacznie glówna sekcja turbiny 23. Przy biegu powolnym pracuja obie sekcje 23 i 24. Para wchodzi przedewszystkiem do sekcji 24, przedosta¬ je sie nastepnie do sekcji 23 i do wylotu 25 przez zaopatrzony w zawór przewód ruro¬ wy 26, prowadzacy od wylotu sekcji biegu zwolnionego 24 do wlotu sekcji glównej 23.Wylot sekcji biegu powolnego 24 moze byc równiez polaczony zaopatrzonym w zawór przewodem 27 ze skraplaczem; zawór tego przewodu otwieramy podczas biegu jalo¬ wego sekcji 24. Boczny przewód 28 laczy odpowiedni stopien sekcji glównej 23 tur¬ biny z wlotem sekcji 24. Na rurze tej jest urzadzony zawór wsteczny 29, który prze¬ puszcza pare w tym jedynie wypadku, je¬ zeli cisnienie przy wlotowej stronie sekcji 24 turbiny jest nizsze od cisnienia, paiiuja- — 4 —cego w tern ogniwie sekcji glównej turbi¬ ny, z którem przewód jest polaczony.Jezeli turbina rozwija pelna szybkosc i sekcja zwolnionego biegu 24 wiruje jalo¬ wo, sekcje te laczy sie ze skraplaczem przez otwarcie zaworu 27 i oddziela sie ja od wlotu sekcji glównej 23 turbiny przez zamkniecie zaworu, umieszczonego na prze¬ wodzie 26. Wobec tego para przechodzi z sekcji glównej 23 turbiny przez przewód 28 do sekcji biegu powolnego, w celu chlo¬ dzenia jej, i stad uchodzi do skraplacza.Podczas pracy sekcji biegu powolnego, po-# laczenie tej sekcji ze skraplaczem przery¬ wamy, zamykajac zawór 27, natomiast o- twierajac zawór w przewodzie 26, laczymy ja z sekcja glówna. W tych warunkach pracowac beda obie sekcje turbiny. Para wchodzi naprzód do sekcji biegu powolne¬ go 24 i stad przeplywa do sekcji glównej 23. Zawór wsteczny 29 na przewodzie 28 odcina w takim razie przeplyw pary do sekcji 23 przez rure 28.Fig. 3 przedstawia schemat turbin o wy¬ sokopreznej sekcji 30, polaczonej bezpo¬ srednio z sekcja 31, pracujaca z przeciw- cisnieniem. Z tej ostatniej turbiny para przechodzi do przewodu 34 i sluzy do o- grzewania lub do innych celów przemyslo¬ wych. Moga zajsc warunki, przy których turbina ta wcale nie bedzie dostarczala pa¬ ry do tego przewodu, co odpowiada prze¬ jeciu calkowitej pracy przez turbine wyso¬ kiego cisnienia. Natenczas lopatki turbiny, pracujacej z przeciwcisnieniem, wiruja w osrodku nieruchomym i temperatura tej sekcji moglaby wzrósc w stopniu niepoza¬ danym. Aby temu zapobiec, doprowadza¬ my przez rure 32 z zaworem wstecznym 33 pare z odpowiedniego stopnia sekcji wy¬ sokiego cisnienia 30 do sekcji, pracujacej z przeciwcisnieniem 31. Gdy sekcja ta bie¬ gnie jalowo i do niej w powyzszy sposób zostaje doprowadzana para chlodzaca, po¬ laczenie wylotu tej sekcji 31 z przewodem 34 przerywamy zapomoca zaworu wstecz¬ nego 35. Wylot tej sekcji turbiny laczymy natomiast z atmosfera lub ze skraplaczem, zazwyczaj ze skraplaczem, obslugujiacytii sekcje wysokiej preznosci 30. Polaczenie niskopreznej sekcji turbiny 31 zk skrapla¬ czem uskutecznia zawór 36, który moze byc uruchomiany recznie lub samoczynnie. Sa¬ moczynne uruchomianie tego zaworu moze byc urzeczywistnione w rozmaity sposób.Zawór moze byc naprzyklad uruchomiany zapomoca tloczka parowego 37, którego powierzchnia górna znajduje sie pod dzia¬ laniem cisnienia, panujacego pod tlokiem (niewskazanego) regulatora sekcji turbiny, pracujacej z przeciwcisnieniem, Ruchowi tloczka 37 przeciwdziala spre¬ zyna 38. Gdy sekcja ta nie oddaje pary do przewodu grzejnego 34, albo oddaje pa¬ re w bardzo nieznacznych ilosciach, zawo¬ ry regulatora jej beda zamkniete, cisnie¬ nie wiec pod tlokiem regulatora bedzie rów¬ nalo sie zeru. W takich warunkach spre¬ zyna 38 podniesie tlck 37, otwierajac za¬ wór 36 i laczac przez przewód 39 wylot tur¬ biny 31 ze skraplaczem.Wynalazek niniejszy przedstawiony po¬ wyzej w zastosowaniu do turbin tarczo¬ wych, moze byc równiez zastosowany do turbin typu bebnowego. PL