Cylindryczne pierscienie odlewa sie spo¬ sobem odsrodkowym tak, iz w wirujacej formie umieszcza sie prowadnicza scianke dla wznoszacego sie od dolu plynnego ma- terjalu. Jednakze przy [pomocy takiego u- rzadzenia mozna odlewac tylko cylindrycz¬ ne i z obu stron otwarte pierscienie, które nastepnie dalej sie obrabia, np. walcuje, natomiast nie mozna odlewac sposobem od¬ srodkowym wewnatrz pustych przedmio¬ tów, które z jednej albo z obu stron sa za¬ mkniete, badz tez posiadaja wiecej scia¬ nek.Tego rodzaju wewnatrz puste przed¬ mioty mozna otrzymywac stosujac sposób wedlug niniejszego wynalazku, polegajacy na tern, ze w odlewniczej formie umieszcza sie caly szereg rdzeni, które tak kieruja metal, iz powstaja wspomniane wewnatrz puste przedmioty. Tego rodzaju urzadze¬ nie posiada specjakie srodki, które pod¬ trzymuja rdzenie w ich polozeniu.Urzadzenie moze byc tak zbudowane, aby rdzen, wzglednie podtrzymujaca go plyta, stanowiaca jednoczesnie pokrywe formy, byla wzgledem samej formy rucho¬ ma, a mianowicie zarówno w celu zapelnia¬ nia metalem wewnatrz pustego przedmio¬ tu z jednej strony, j^ako tez, aby przy odle¬ waniu cienkosciennych wewnatrz pustych przedmiotów zapobiegac przedwczesnemu krzepnieciu materjatu, a tern samem nie¬ calkowitemu wypelnieniu formy.Urzadzenie to moze równiez posiadacruchoma rynne odlewnicza, która mozna wsuwac do obracajacej sie formy jednocze¬ snie z rdzeniem, przed nim lub tez za nim dla uzyskania zupelnie równomiernego roz¬ dzielenia ma/terjalu oraz calkowitego wy¬ pelnienia formy.Urzadzenie moze ewentualnie posiadac dwie ruchome odlewnicze rynny, wykony¬ waljace rozmaite ruchy, zgodne ze soba lub tez rózne, albo jedna rynne o podwójnym wylocie, przyczem wyloty rynny mozna za¬ opatrzyc w urzadzenia zamykajace, umoz¬ liwiajace chwilowe ich wylaczanie* W tego rodzaju urzadzeniach mozna zwlaszcza odlewac sposobem odsrodkowym stosunkowo cienkoscienne krócce dmuchaw do wielkich pieców z miedzi lub bronzu.Urzadzenie wedlug wynalazku moze równiez posiadac tego rodzaju budowe, ze odlewanie nastepuje jednoczesnie lub ko¬ lejno w dwóch pustych formach, które mozna pochylac dookola wspólnego walu na odpowiedniem rusztowaniu, dzieki czemu mozna odlewac zarówno w poziomem,, jak i w pionowem polozeniu. Wal stanowiacy os pochylania sluzy przytem jednoczesnie za wal napedowy, przyczem mozna wla¬ czyc mechanizm cierny, który umozliwia zmiane szybkosci w pewnych granicach.Obydwa waly form obraca sie przy pomo¬ cy napedu ciernego ze stozkowemi cierne- mi kolami, w którym przez przesuniecie jednego ze stozkowych kól mozna wyla¬ czyc kazda z form, dzieki czemu podczas odlewania w jednej formie mozna w mie¬ dzyczasie przygotowac do odlewu druga forme. Urzadzenie prócz tego posiada od¬ powiednie przyrzady hamulcowe, zapomo- ca których mozna w najkrótszym czasie za¬ trzymac rozlaczona z napedem forme.Celem nadania, przy odlewaniu cienko¬ sciennych wewnatrz pustych przedmiotów, ¦wlewanemu materjalowdi wiekszego przy¬ spieszenia nasadza sie na dnie formy sto¬ zek, który podczas swego obrotu pociaga za soba materjal i odrzuca go ku sciankom formy. Powierzchnie sitozka odrzucajacego odsrodkowo metal mozna zaopatrzyc w turbinowe lub lopatkowe zeberka lub zlobki.Na rysunku uwidocznione sa rozmaite postaci wykonania wynalazku, przyczem fig. 1 przedstawia podluzny przekrój od¬ lewniczej formy, sluzacej do otrzymywania otwartych, wielosciennych wewnatrz pu¬ stych przedmiotów wraz z rdzeniem, nosni¬ kiem rdzenia i odlewnicza rynna; fig. 2 — odpowiedni widok zgóry; fig. 3 — podluz¬ ny przekrój innego wykonania nosnika rdzenia; fig. 4 — taikiz przekrój innej po¬ staci wykonania nosnika; fig. 5 — urzadze¬ nie o ruchomej plycie, podtrzymujacej rdzen, przy konoowem polozeniu formy; fig. 6 — to samo urzadzenie, gdy forma jest otwarta; fig. 7 — forme z rdzeniem do os¬ trzymywania zamknietych, jednosciennych wewnatrz pustych przedmiotów; fig. 8 — forme i rdzen innego wykonania; fig. 9 — forme i rdzen do otrzymywania odmiennych zamknietych wielosciennych wewnatrz pu¬ stych przedmiotów; fig. 10 — forme i rdzen do otrzymywania wewnatrz pustych przed¬ miotów o dwóch pustych przestrzeniach; fig. 11 — inna postac wykonania formy do otrzymywania takich samych wewnatrz pu¬ stych przedmiotów; fig. 12 — przekrój krócca dmuchawy wielkiego pieca o ksztal¬ cie, który mozna otrzymac przy pomocy urzadzenia wedlug wynalazku; fig. 13 — forme o ruchomym rdzeniu i ruchomej ryn¬ nie; fig. 14 — odlewnicza rynne z podwój¬ nym wylotem; fig. 15 do 20 — urzadzenie, nadajace sie zwlaszcza do stosowania ni¬ niejszego sposobu, a mianowicie fig. 15 — czesciowy przekrój i widok zgóry urzadze¬ nia; fig. 16 — widok boczny; fig. 17 i 18 — dwie rozmaite postaci wykonania z forma, zawierajaca odrzutowy stozdk; fig. 19 — przekrój formy, sluzacej zwlaszcza do odle¬ wania .rowkowanych panewek lozyskowych, i fig. 20 — odpowiedni przekrój poprzecz¬ ny tej formy. — 2 —Do otrzymywania otwartych, wielo¬ sciennych wewnatrz pustych przedmiotów 1 (fig. 1) sluzy dbrOtowa odlewnicza for¬ ma 2, wirujaca na wale 3, który moze lezec poziomo, jak to przeidsta^iono na rysun¬ ku, lub tez (stac pionowo i obracac sie z od¬ powiednia iloscia obrotów.Otwarty koniec fiormy moze byc za¬ mkniety plyta 4, przymocowana do formy przy pomocy znajdujacych sie na obwodzie srub 5. Plyta 4 stanowiaca pokrywe formy, posiada' .posrodku otwór 6, przez który wprowadza sie do fiormy odlewnicza ryn¬ ne 7.Do plyty 4 jest przymocowana pewna ilosc srubowych trzpieni 8 sluzacych db podtrzymywania ndzenia 9, i na których rdzen ten sie formuje z gliny lub ikinego odpowiedniego niaterjalu. Kazdy z trzpie¬ ni1 8 posiada otwór 10, przez który moga u- chodzic gazy, piowstajace skutkiem nagrze¬ wania tworzywa rdzenia. W przypadku odlewania calkowicie zamknietych we¬ wnatrz pustych przedmiotów otwory te po wykonaniu odlewu sluza do wytlaczania masy rdzenia przy piomDcy sprezonego po¬ wietrza lub wody dla opróznienia przed¬ miotu, poczem otwory 10 trzpieni 8 pozo¬ stajacych w odlewie zamyka sie korka¬ mi.Trzpienie 8 moga równiez byc wykona¬ ne bez otworów. Najkorzystniej nadaje sie im ksztalt stozka lub ostroslupa1, jak to przedstawia trzpien 8, uwidoczniony w górnej czesci fig. 1 lub tez ksztalt sworz¬ nia 8', zakonczonego kolnierzem //, uwi¬ docznionego w dolnej czesci na fig. I.Plyta 4, w której znajduja sie trzpie¬ nie 8 lub 8', posiada duza ilosc otworów 12, jak to przedstawiono na fig. 2, w któ¬ rych mozba w miare potrzeby dowolnie rozmieszczac rozmaite krócce. Otwory mozoa chwilowo zamykac gwintowanemi kolkami, aby przez mie plynny metal nie mógl wyplynac z formy. Przez otwory 13, umieszczone na brzegu plyty 4, przecho¬ dza sruby 5, sluzace do przymocowania plyty, stanowiacej pokrywe formy 2.Skoro, podczas obrotu formy 2 dookola osi walu 3, przez odlewnicza rynne 7 wle¬ wa sie plynny metal, wówczas najpierw tworzy sie zewnetrzna scianka wewnatrz pustego przedmiotu, a nastepnie scianka wewnetrzna. W dalszej czesci niniejszego opisu zostaly podane rozmaite sposoby wle¬ wania metalu db formy.Zamiast przedstawionych na fig. 1 i 2 trzpieni 8 lub sworzni 8' mozna równiez stosowac inne srodki do podtrzymywania rdzenia, np. uwidocznionego na fig. 3 i 4.Pusty walec 14 ze stalowej blachy, posia¬ da na wewnetrznym koncu wygiety naze- wnatrz kolnierz 15. Na zewnetrznej po¬ wierzchni tego walca formuje sie rdzen 16 z gliny lub podobnego materjalu, walec zas przymocowuje sie do plyty 4, stanowiacej pokrywe formy, przy pomocy trzpieni 17.W postaci wykonania, przedstawionej na fig. 4, masa tworzaca rdzen 16, lezy na wewnetrznej powierzchni walca 14, który stanowi jedna calosc z plyta 4.W pewnych warunkach mozna oczywi¬ scie uzyc pelny rdizen metalowy bez gliny.W postaci wykonania, przedstawionej na fig. 5 i 6, plyta 4, na które} osadzony jest tfdzen, stanowi jednoczesnie pokrywe pustej formy 2. Moze sie ona przesuwac zarówno wzgledem samej formy, jak i wzgledem rdzenia, przelz co mozna otrzy¬ mywac zamkniete wewnattz ptfiste przed¬ mioty 18 (fig. 6). Ksztalt tych ostatnich odL powiada przedstawionemu na fig. 12 króc¬ cowi dmuchawy wielkiego pieca. Na walcu 14 sa osadzone trzpienie 17, na koncateh których znajduja sie krazki 19. Gdy forma wraz z rdzeniem zostanie wprawiona w ruch obrotowy, krazki te tocza sie w kolo¬ wej kierownicy 20, o poprzecznym prze¬ kroju w ksztalcie litery U. W ten sposób rdzen zachowuje swe polozenie wtzgledem formy. Trzpienie 17 przechodza przez od¬ powiednie otwory plyty 4, która mozna po — 3 —nfck przesunac w kierunku ich dlugosci, jak to przedstawiono na fig. 6. Najpierw plyte 4 przysuwa sie do formy, zamykajac te ostatnia. Nastepnie do obracajacej sie formy wlewa sie materjal, przyczem otrzy¬ muje sie wewnatrz pusty przedmiot 21, przedstawiony na fig. 5, który wtedy jest jeszcze na jednynt koncu otwarty. Jak to przedstawiono na fig. 6 plyta 4 zostaje na¬ stepnie nieco przesunieta, podczas gdy rdzen 14 zachowuje swe polozenie. Wlply- wa^acy materjal zalewa teraz zkolei prze¬ strzen 22 zamykajaca od przodu otrzyma¬ ny w tefc sposób wewnatrz pusty przedmiot.Do pomazania plyty 4 sluza drazki 23, które przechodza przez odpowiednie kana¬ ly w formie i sa poruszane od zewnatrz.Fig. 7 — 11 przedstawiaja rozmaite for¬ my z rdzeniami róznie osadzonenii, sluzace wnatrz pustych przedmiotów. W postaci wykonania, wedlug fig- 7, w pustej formie 2 z plyta 4, osadzony jest jeden tylko rdzen ?4 na trzpieniach & Po wlaniu materjalu otrzymuje sie odkowicie zamkniety we¬ wnatrz pus*y przedmiot. Jak juz wspo¬ mniano, rdzen mozna wydmuchac lub wy- plókac przez otwory w trzpieniadh 8, po- czem te otwory w pozostajacych w stanie zalanym trzpieniach zamyka sie korkami.W postaci wykonania, wedlug fig. 8, o- trzymuje sie zamkniety wieloscienny we¬ wnatrz pusty przedmiot; w srodku formy jesifc umieszczony pelny rdzen 25, a dokola niego znajduje sie rdzen pierscieniowy 26.Równiez i te rdzenie laczy sie trzpieniami 8 z plyta 4, m której umocowane sa no¬ sniki, W postaci wykonania, wedlug fig. 9 bu¬ dowa wsadzenia jest taka sama, a tylko pierscienioiwy rdzen 26 (fig. 8) jest zasta¬ piony rdzeniem w ksztalcie garnka 27.W postaci wykonania, uwidocznionej na fig* 10 dwa pelne rdzenie 28 i 29 sa umie¬ szczane jeden nad drugim, przyczem oby¬ dwa wisza aa trzpiwiacib S, przymocowa¬ nych do plyty 4. Trzpienie 8, podtrzymu¬ jace dolny rdzen 29, musza przechodzic po¬ przez rdzen górny 28.Urzadzenie, wedlug fig. 11, sluzy do o- trzymywania takich samych wewnatrz pu¬ stych przedmiotów, jakie sie otrzymuje przy pomocy urzadzenia, wedlug fiz< 10, z ta jednak odmiana, ze dolny rdzen 29 osa¬ dzony jest na trzpieniach 8", przymocowa¬ nych do dna formy.Przy odlewaniu cienkosciennych we¬ wnatrz pustych przedmiotów moze sie zda¬ rzyc, ze metal krzepnie pomiedzy rdzeniem i scianka formy zaraz po wlaniu nie wypel¬ niwszy calej przestrzeni, zawartej pomie¬ dzy rdzeniem i scianka. Celem zapobieze¬ nia temu stosuje sie specjalny sposób odle¬ wania, fctóry uskutecznia sie przy pomocy powyzej opisanych urzadzen/ przyctzein rdzen i odlewnicza rynna poruszaja sie wzgledem siebie. Sposób ten polega na tem, ze rynne wprowadza sie do formy przed umieszczeniem w niej rdzenia. Po wprowadzeniu rynny odlewa sie zewnetrz¬ na sciane przedmiotu, który ma zostac pu¬ stym. Nastepnie przerywai sie odlew, wy¬ suwa rynne 7 i wsuwa sie rdzen 9 (fig. 13), osadzony na plycie 4. Skoro rdzen znajdu¬ je sie w formie w swem kodcowem poloze¬ niu, wówczas rynne wprowadza sie powtór¬ nie do formy, przyczem odlewa sie na we¬ wnetrznej powierzchni rdzeniaj druga iscia- ne danego przedmiotu. Dzieki temu zapo¬ biega sie krzepnieciu materialu, zanim wy¬ pelni on waska przestrzen pomiedzy rdze¬ niem i scianka. Korzystnie jest przytem stosowac rdzenie wedlug fig. 3 i 4, gdyz materjajl znajdujacy sie na zewnetrznej po¬ wierzchni, zostaje czesciowo zgarniety i móglby przytem uszkodzic rdzen wykonany tylko z gliny.Rynne mozna wprowadzac do formy nie wlewajac przez nia metalu, a odlew zaezy- na sie dopiero podczas wyciagania jej, po- czem wsuwa sie rdzen i jednoczesnie po¬ nownie przesuwa rynne naprzód, wlewajac _ 4 -przytem metal na rdzen, wsuwajacy sie do formy.Rynna moze odlewac zarówno przy wprowadzaniu jej, jak i przy wysuwaniu, a mianowicie przy wprowadzaniu — bez rdzenia, a przy wysuwaniu — na rdzen.Mozna w koncu odlewac tak, ze rynne i rdzen wsuwa sie jednoczesnie, przyczem rdzen pozostaje nieco wtyle za wylotem rynny tak, iz najpierw odlewa sie ze¬ wnetrzna sciane bez rdzenia, a potem we¬ wnetrzna sciane na rdzeniu.Przy odlewaniu przy pomocy dwóch odlewniczych rynien, co ma zwlaszcza miej¬ sce przy odlewach blizniaczych z dwóch rozmaitych metali, ruch rynien i rdzenia moze byc w ten sposób dobrany, aby jedtna rynna wyprzedzala rdzen, a druga posu¬ wala sie zai nim. Obie rynny wraz z rdze¬ niem dochodza w ten sposób do swego po¬ lozenia koncowego, w którym pozostaja az materjal wyplynie calkwicie do formy.Mozna równiez uzywac rynne z podwój¬ nym wylotem, uwidoczniona na fig. 14; przedni wylot 30 oraz boczny 31 mozna chwilowo zamykac przy pomocy jakiego¬ kolwiek urzadzenia. Sposób odlewania po¬ lega na tern, ze rdzen pozostaje za wylo¬ tem 30, a wylot 31 zamyka sie, skoro rdzen i rynna diojida do swego koncowego polo¬ zenia w formie, Dwa ostatnie sposoby sa tern korzystne, ze odlew odbywa sie w krótkim czasie, a materjaly splywaja po sciance formy i po rdzeniu wówczas, gdy nie zdazyly jeszcze ostygnac lub tez gdy ostygly tylko niewiele, dzieki czemu obie czesci (scianka zewnetrz¬ na i wewnetrzna) scalaja sie dobrze w jed¬ nolity przedmiot.Przy tych rozmaitych sposobach rdzen porusza sie w ten sposób, ze kierownica 20 (fig. 5 i 6), w której tocza sie krazki 19, przesuwa sie w kierunku osi formy.Urzadzenie, uwidocznione na fig. 15— 20, sklada sie z podstawy 32, w której znaj¬ duje sie rama 34, osadzona obrotowo na czopach 33. W ramie sa osadzone obrotowo waly 36 z tarczami 35, do których przymo¬ cowane sa w znany sposób odlewnicze for¬ my 37. Na kazdym z walów 36 umieszczo¬ ne jest stozkowe kolo cierne 38, polaczone za posrednictwem ciernego kola stozkowego 37 z napedowem kolem 40. Na wale 41, na którym osadzone jest kolo 40 umocowane jest cierne kolo 42, stykajace sie z kolem ciernem 43, osadzonem na wale 44 w ten sposób, ze przy pomocy sruby 45 z recz¬ nem kolem 46, mozna je przesuwac. Wal 44 napedzany jest zapomoca pasowego ko¬ la 47, napedzanego przez jakikolwiek sil¬ nik, przyczem pasowe kolo 47 mozna za¬ stapic kolem stozkowem lub innym srod¬ kiem napednym; mozna takze ewentualnie dolaczyc zmiennik szybkosci, wzglednie przystawke.Stozkowe kola cierne 39 mozna prze¬ stawiac wzdluz ich osi przy pomocy recz¬ nych kól 48, a to celem ewentualnego wy¬ równania zuzycia kól 38 i 40 oraz, w razie potrzeby, celem odpowiedniego regulowa¬ nia sily dociskania sie kól ciernych. Prócz tego przez calkowite cofniecie jednego lub drugiego kola ciernego 39 mozna wylaczyc odpowiednia tarcze 35 wraz z przymocowa¬ na do niej forma 37, przyczem mozna rów¬ niez zastosowac hamulcowe dzwignie 49, dzialajace na cierne kola 38, celem szyb¬ szego zatrzymania danej formy.Rama 34 wraz z formami 37 i przyna¬ leznym napedem moze sie obracac na czo¬ pach 33, osadzonych w lozyskach 50. Urza¬ dzenie moze równiez byc zaopatrzone w srube unieruchomiajaca 51, znajdujaca sie w jednym lub w obu lozysikach, a to w celu unieruchomienia calej ramy w kazdem do- wolnem polozeniu, zwlaszcza poziomem i pionowem.Pochylanie ramy moze sie odbywac badz recznie przy pomocy odpowiedniej dzwigni albo zebatego kola lub podobnego urzadzenia, badz tez przy pomocy specjal¬ nego silnika. Obrót mozna uzyskac przy — 5 —pomocy specjalnego napedu, polaczonego bezposrednio z glównym napedem. Skoro przy pomocy pasowego kola 47zacznie sie obracac wal 44oraz cierne kolo 43, wów¬ czas rozpoczyna sie równiez obrót ciernego kola 42, walu 41 oraz stozkowego ciernego kola 40, przyczem szybkosc obrotu jest za¬ lezna od polozenia kola 43,wzgledem kola 42. Obrotowy ruch przenosi sie przy pomo¬ cy ciernych kól 39 na obydwa kola cierne 38 oraz na waly 36 i tarcze 35, do których sa przymocowane formy 37.Jedno z kól ciernych 39 mozna wysu¬ nac, przez co naped przenosi sie tylko na jedna forme, w której nastepuje odsrodko¬ we odlewanie. Wylaczona forme w miedzy¬ czasie przygotowuje sie do ncwego odle¬ wania. Zkolei nastepuje wlaczenie tej ostat¬ niej formy, a wylaczenie pierwszej, przy¬ czem przy pomocy odpowiedniego hamulca 49 wstrzymuje sie dalbzy obrót wylaczonej formy. Jasnem jest, ze obie formy mozna jednoczesnie uzyc do odlewania.Odlewanie odbywa sie w polozeniu po¬ ziomem, pkmowem lub ukosnem, zaleznie od pochylenia ramy 34.Do urzadzenia powyzszego mozna wpro¬ wadzic czynniki, chlodzace obie formy, za- pomoca rur 52 przechodzacych przez czo¬ py 33. Przez rury te do form doprowadza sie chlodzacy plyn lub inny chlodzacy czynnik. Dzieki temu znacznie sie przyspie¬ sza kolejne dokonywanie odlewów.Celem zwiekszenia przyspieszenia ma- terjalu przy odlewaniu cienkosciennych we- wna/trz pustych przedmiotów, w formach (fig. 17 i 18) umieszcza sie na dnie urza¬ dzenia odsrodkowe, np. w postaci odsrod¬ kowych odrzucajacych stozków 53, ku któ¬ rym przy wlewaniu doprowadza sie plyn¬ ny materjal, odrzucany nastepnie na we¬ wnetrzny obwód formy. Powierzchnia tego stozka moze byc badz gladka, badz zaopa¬ trzona w odjpowiednie zlobki kib zeberka.Korzystnie jest owym zeberkom lub zlob¬ kom nadac ksztalt srubowy lub lopatkowy, celem zwiekszenia przyspieszenia materjar lu. Stozek 53 jest przysrubowany do dna formy lub tez przymocowany w inny roz- laczalny sposób.Fig. 19 i 20 przedstawia forme, nadaja¬ ca sie zwlaszcza do odlewania wycinkowych panewek. Wewna/trz formy znajduja sie wypukle zeberka 54, oddzielajace poszcze¬ gólne wycinkowe wglebienia 55. Skoro for¬ ma nie posiada zeberek, wówczas mozna odlewac lozyska w calkowicie zamknietej postaci.Jezeli w formie pozostawi sie tylko dtora zupelnie waskie zeberka lub tez przeciwle¬ gle sobie srednicowo blachy, wówczas moz¬ na jednoczesnie otrzymywac dwie polów¬ ki lozyskowych panewek.Przedstawiony naped cierny mozna o- czywiscie zamienic innym odpowiednim napedem, np. kolami zebatemi.Przy pomocy powyzej opisanego sposo¬ bu, oraz opisanych urzadzen do wykonywa¬ nia tego sposobu mozna odlewac wszelkie¬ go rodzaju wewnatrz puste przedmioty, np. uzbrojenia wielkich pieców, krócce dmu¬ chaw, skrzynki chlodnicze, pierscienie chlodnicze, jak równiez panewki lozysk, cylindry, oraz wszelkiego rodzaju zbior¬ niki. PL