Do napedu elektrycznego fonotonów, czyli maszyn do odtwarzania dzwieków, sa stosowane przewaznie male, szybkobiezne specjalne silniki, które przekazuja tarczy fonotonu naped za posrednictwem prze¬ kladni slimakowej lub pedni pasowej, albo tez wolnobiezne silniki, osadzone bezpo¬ srednio na osiach tarcz fonotonów, Znane sa równiez silniki elektryczne do fonoto¬ nów, w których uzwojenia statorów i wir¬ ników skladaja sie z poszczególnych od¬ dzielnych nawinietych maszynowo cewek, które moga byc dostosowywane do roz¬ maitych napiec i natezen pradu zapomoca odpowiedniego urzadzenia przelaczajacego.Te silniki elektryczne wykazuja jednak wady, które stoja na przeszkodzie do szer¬ szego ich rozpowszechniania. Wynalazek dotyczy wlasnie takiego silnika elektrycz¬ nego z uzwojeniami, wykonanemi z od¬ dzielnych cewek. Przedmiot wynalazku stanowi w szczególnosci silnik elektryczny o malej liczbie obrotów, biegnacy calkowi¬ cie bez halasu, nieczuly na wszelkie zmia¬ ny napiecia lub natezenia pradu i mogacy pracowac bez opornika przy zastosowaniuActo rozmaitych napiec sieci i pradu kazdego ^^o^zjgu* Rówmigz; tfóirószy postój takiego ^silijm^^d rfrii^LenlLp. w razie zatrzy- maffiia tarczy fonotonu zapomóca hamulca nie powinien powodowac uszkodzen w u- zwojeniu silnika. W tym celu uzwojenie sil¬ nika wedlug wynalazku jest obliczone na najwyzsze napiecie, którego mozna spo¬ dziewac sie w sieci, przyczem przez zmia¬ ne wzbudzenia z szeregowego na boczniko¬ we, z dwubiegunowego ma czterobiegumowe mozna przekrój poprzeczny uzwojenia do¬ wolnie zwiekszac, zmniejszajac jednocze¬ snie w ten sposób dowolnie dlugosc uzwo¬ jenia. Dzieki powyzszemu osiaga sie moz¬ nosc dostosowywania silnika do niskich napiec/ Ponadto przez swoiste uksztalto¬ wanie i rozmieszczenie zelaznych czesci silnika osiaga sie bieg silnika bez halasu.Przedmiot wynalazku jest przedstawio¬ ny tytulem przykladu na rysunku, przy¬ czem fig. 1 przedstawia silnik elektryczny w lewej czesci figury — w widoku zboku, a w prawej czesci — w przekroju; fig. 2 — widok zgóry statora, fig. 3 — widok zgóry wirnika, a fig. 4 — nieco odmienny przy¬ klad wykonania silnika w przekroju.Silnik elektryczny sklada sie ze statora (fig. 2) i wirnika (fig. 3). Obydwie te cze¬ sci nie posiadaja uzwojen bebnowych, lecz sa zlozone w znany sposób z cewek 2 i 17.Na zelaznej plycie podstawowej statora sa umieszczone np. cztery cewki wzbudzaja¬ ce 2, które moga byc laczone parami rów¬ nolegle lub szeregowo, przyczem osiaga sie pole dwu- lub. czterobiegunowe. Polaczenia te moga byc zmieniane, jak to wyjasnia fig. 2, dzieki zastosowaniu zacisków 3.W tych maszynowo nawinietych cew¬ kach 2 umieszczone sa rdzenie zelazne, przyczem cewki leza jedna swa strona (fig: 1) na plycie, zelaznej i, a czescia dru¬ giej strony przylegaja do pierscieniowej nasady biegunowej czyli nabieguinnika 5.Przez takie wykonanie i rozmieszczenie czesci powyzszych osiaga sie przekrój ich w ksztalcie podkowy, przyczem. magne¬ tyczne linje sil zostaja odchylane z&pamo- ca tej pierscieniowej nasady biegunowej 5.Pierscieniowa nasada biegunowa 5 po¬ siada scisle okreslony ksztalt i jest miano¬ wicie w przekroju w przyblizeniu trójkat¬ na, tak ze scianka boczna zewnetrzna 7 tej nasady (fig. 4) jest pionowa, grubosc zas pierscieniowej nasady zmniejsza sie w kie¬ runku ku zewnatrz (fig. 1).Na plycie podstawowej 1 osadzone sa ponadto szczoteczki weglowe 9, iO, sluza¬ ce do przekazywania pradu wirnikowi, przyczem urzadzenie to sklada sie w da¬ nym przypadku z czterech wydrazonych obsad 9, umocowanych na plycie 1, lecz izolowanych od niej; w obsadach tych osa¬ dzone sa wlasciwe szczoteczki weglowe 10, dociskane sprezynami. Ponadto w plycie podstawowej umieszczone jest lozysko sto¬ powe 11, w którem osadzona jest os 14 tar¬ czy fonotonu. Na plycie podstawowej 1 u- mocowana jest zapomóca sworzni rozporo¬ wych 12 tarcza 13, zaopatrzona w otwór Srodkowy, przez który przesunieta jest os tarczy fonotonu. Na osi 14 tej tarczy zakli¬ nowana jest mocno zelazna tarcza 16, za- opatrzana w pewna liczbe jednakowo na¬ winietych cewek 17. Cewki te sa umocowa¬ ne tak samo, jak cewki 2, na plycie pod¬ stawowej, przyczem cewki te sa z jednej strony polaczone równiez ze soba zapomó¬ ca pierscieniowej nasady biegunowej, czyli jarzma 18. Jarzmo 18 posiada taki sam ksztalt, jak i jarzmo, czyli pierscieniowa nasada biegunowa 5. Pionowe powierzchnie boczne 7 obu jarzm sa zwrócone ku sobie! przyczem miedzy niemi pozostawiony jest bardzo niewielki luz. Oblicza sie liczbe ce¬ wek 17 w zaleznosci od zamierzonej licz¬ by zwojów, czyli w zaleznosci od mocy i liczby obrotów silnika. Cewki wirnika 17 sa polaczone szeregowo w znany sposób z kolektorem 19. Doprowadzanie pradu do kolektora 19 uskutecznia sie zapomóca wzmiankowanych powyzej szczoteczek 10,doprowadzanie zas pradu do cewek jest uskuteczniane zapomoca odpowiednich prze¬ wodów.Opisany powyzej silnik elektryczny mo¬ ze pracowac na prad staly jako silnik dwu¬ biegunowy lub czterobiegunowy o wzbu¬ dzeniu szeregowem, bocznikowem lub zlo- zonem. Gdy silnik ten jest wlaczony do sieci pradu stalego, to biegnie z okreslona liczba obrotów i nie rozbiega sie podczas biegu jalowego. Przy zastosowaniu do pra¬ du zmiennego mozna laczyc silnik ten w takiz sposób, jak i przy pradzie stalym, ponadto zas silnik ten moze pracowac jako silnik repulsyjny. Dzieki moznosci dokony¬ wania tak licznych polaczen, mozna w prak¬ tyce silnik ten dostosowac prawie do do¬ wolnego napiecia i dowolnego rodzaju pra¬ du bez koniecznosci stosowania specjalne¬ go opornika nastawnego.Urzadzenie wedlug wynalazku posiada ponadto te zalete, ze odpada w niem ko¬ niecznosc stosowania przy zastosowaniu do pradu zmiennego rdzeni, skladanych z licznych blaszek, poniewaz masa zelazna silnika jest juz podzielona dostatecznie, przez co koszty wykonania silnika obnizaja sie znacznie.Jarzma, czyli pierscieniowe nasady biegunowe 5 i 18 (fig. 4), wyrównywaja calkowicie strumienie magnetyczne po¬ szczególnych cewek, dzieki czemu osiaga sie równomierny bieg bez uderzen silnika.Wskutek zas czesciowego zachodzenia jed¬ nego jarzma za drugie bieg silnika jest na¬ wet przy pradzie zmiennym o dowolnej czestotliwosci zupelnie cichy, bez halasu, aczkolwiek w znanych silnikach tego ro¬ dzaju daje sie slyszec tak zwane brzecze¬ nie. PL