Wynalazek niniejszy dotyczy wirników turbin parowych, w których lopatki umo¬ cowane sa na tarczach, kolach lub t p. cze¬ sciach, osadzonych na wale turbiny, Do^- tychczas tarcze, kola lub tym podobne cze¬ sci nasadzane byly na wal na goraco i za- klinowywane, wobec czego tylko skrecanie bylo przenoszone na wal turbiny, lecz nie sila odsrodkowa, powstajaca w wirnikach, tarczach i kolach. Wobec tego nalezalo zapewnic tarczom, kolom i t. p. czesciom dostateczna odpornosc i moci, aby mogly wytrzymac wytwarzane przez sily odsrod¬ kowe napiecia.Kiedy tarcza posiada niewielka sredni¬ ce zewnetrzna i duzy otwór na wal, trud¬ no bywa zbudowac ja dostatecznie mocna.Poza tern, aby zapobiec obluzowaniu sie tarczy na wale, szczególniej przy znacznej liczbie obrotów, musimy stosowac silne kliny pomiedzy tarcza a walem, co utrudnia montaz i rozbiórke tarcz.Istote niniejszego wynalazku stanowi wirnik turbiny albo obsada, utrzymujaca lopatki, skladajaca sie z jednego lub z wiekszej ilosci tarcz lub kól, albo z szere¬ gu odcinków, stanowiacych równowaznik tarczy lub kola. Obsada ta sama w sobie nie jest tak mocna, by mogla przejac cala sile odsrodkowa tarczy, kola lub odcin¬ ków i lopatek umocowanych w nich. Pomi¬ mo to calosc jest dosc wytrzymala i po¬ zwala na znaczne obnizenie ciezaru wir¬ nika. Taki wirnik otrzymujemy w ten spo-sób, ze lopatki polaczone sa z tarczami i kolami lub tworzacemi je odcinkami w sposób dowolny, tarcze zas lub kola lacza sie z walem w ten sposób, ze cala lub znaczna czesc sily odsrodkowej lopatek, tarcz lulb tworzacych tarcze odcinków, przechodzi bezposrednio na wal.Przy wykonaniu wynalazku sposób la¬ czenia lopatek z tarczami i odcinkami oraz polaczenie tarcz i odcinków z walem moze byc wykonane rozmaicie z tern jedynie za¬ strzezeniem, by jedno polaczenie nie bylo od drugiego zalezne oraz by sila odsrodko¬ wa lopatek byla przenoszona z polaczenia lopatek na polaczenie tarcz za posrednic¬ twem tarcz lub tworzacych tarcze odcin¬ ków (które tutaj nazywac bedziemy obsa¬ dami lopatek) mozliwie bezposrednio i mozliwie w kierunku promieni. Ten ostat¬ ni warunek nie jest jednak bezwzglednym.Polaczenie obsady i walu musi byc dosc mocne, aby moglo wytrzymac napiecie si¬ ly odsrodkowej lopatek i polaczen lopatek oraz samych obsad.Rysunek przedstawia schematycznie liczne odmiany wykonawcze wynalazku.Jednakowe czesci sa oznaczone na rysun¬ ku jednakowo.Wal 1 turbiny (fig. 1) posiada kolnierz 2 z wyzlobieniami 5, 5. Obsada 3 sklada sie z dwu lub wiecej odcinków, zaopatrzo¬ nych od strony wewnetrznej w zebra 4, 4, wpuszczone do wyzlobien 5, 5 i polaczone z kolnierzem zapomoca sworzni lub nitów 6. Lopatki 7 turbiny lacza sie z obsadami w sposób dowolny. W danym wypadku lo¬ patki posiadaja w swej dolnej czesci zebra 8, 8, odpowiednie do wyzlobien 9, 9 obsad, z któremi sa zlaczone podwójnym rzedem nitów 10, 10.Fig. 2 przedstawia podobny ustrój.Kolnierz 2 walu oraz zebra 4, 4 obsady 3 sa nieco wydluzone w celu umozliwienia zastosowania podwójnego rzedu nitów 6, 6.Wzmocnienie ustroju moze byc osia¬ gniete równiez we wskazany na fig. 3 spo¬ sób przez nadanie wiekszej grubosci ob¬ sadzie 3 w miejscu laczenia sie jej z wa¬ lem.Odcinki, tworzace obsade, moga byc jednolite, jak wskazano na fig. 1 do 3, al¬ bo tez moga sie skladac z szeregu zlozo¬ nych odpowiednio plyt, jak wskazuje fig. ^4. Jezeli, co zazwyczaj ma miejsce, wiek¬ sza ilosc obsad przylega do siebie na wa¬ le, mozna stosowac sworznie lub nity, któ¬ re przechodza jednoczesnie przez wszyst¬ kie obsady i kolnierze walu.W przedstawionych dotychczas sposo¬ bach wykonania wynalazku obsady lopa¬ tek 3 musza skladac sie przynajmniej z dwu czesci, gdyz inaczej nie moznaby ich bylo zalozyc na kolnierz. Obsada moze równiez posiadac na swej powierzchni we¬ wnetrznej jedno tylko wyzlobienie, którem obejmuje kolnierz walu. W wiekszosci wypadków budowa taka nie znajduje jed¬ nak zastosowania, gdyz nie przedstawia dostatecznej wytrzymalosci. Zazwyczaj wybieramy przeto jedna ze wskazanych na fig. 1 do 4 konstrukcyj.W konstrukcjach podobnych, oprócz sil, dzialajacych w kierunku promieni, wy¬ stepuja sily, dzialajace w kierunku stycz¬ nym. Sily najsilniej' dzialaja w swbrzr niach lub nitach, znajdujacych sie w sa¬ siedztwie polaczen poszczególnych odcin¬ ków obsady. W celu zmniejszania, o ile mozna, sil tego rodzaju obsady 3 sa zao¬ patrzone w promieniowe wykroje // (fig. 5). Mozna równiez mocowac odcinki obsa¬ dy przy pewnem pierwotnem napieciu przez ogrzanie walu podczas montazu ob¬ sad.Na fig. 6 widzimy odmienna budowe obsady 3, która sklada sie, jak dawniej, z szeregu odcinków ulozonych na wale w podcietych wyzlobieniach 12. Wyzlobienie to zostaje w jednem miejscu rozszerzone — 2 —w celu moznosci zalozenia ostatniego od¬ cinka obsady 3. Po zalozeniu odcinka w rozszerzonej czesci wyzlobienia umie¬ szczamy dodatkowa plytke 13 i umocowu¬ jemy ja srubami 14 do walu, Odmienny sposób polaczenia obsady z walem przedstawia fig. 7. Przekrój po¬ przeczny kolnierza 15 posiada ksztalt teownika. Takiz ksztalt posiada dolna czesc 16 obsady. Obsada laczy sie z wa¬ lem zapomoca lap lub uchwytów 17, 17 zaopatrzonych w wyzlobienia, odpowiada¬ jace ksztaltem kolnierzom 15 i 16. U- chwyty sa polaczone nitami lub sworznia¬ mi 18, 18, z których czesc albo wszystkie przechodza równiez przez kolnierz 15.Fig. 8 przedstawia odmiane fig. 7.Czesc wewnetrzna 16 obsady 3 opiera sie tu o powierzchnie kolnierza 15 walu 1. U- chwyty 17, 17 posiadaja jedno tylko wy¬ zlobienie, obejmujace wystajace brzegi obu kolnierzy 15 i 16. W tym wypadku dla po¬ laczenia wystarczy jeden rzad nitów 18, przechodzacych czesciowo przez kolnierz 15, czesciowo zas przez kolnierz 16.Niekiedy, jak wskazuje fig. 9, uchwyty obisad sasiednich 3 sa utrzymywane przez plytki rozporowe 19 w ksztalcie odcin¬ ków. Uchwyty obsad sa wtedy zaopatrzo¬ ne na dole w podciete wyzlobienia, plytki zas rozporowe posiadaja ksztalt teowni- ków, odpowiednio do podciec, w obsadzie.Plytki te wkladamy przez odpowiednie wykroje, których szerokosc odpowiada sze¬ rokosci teownika. Po wstawieniu plytek do wykrojów przesuwamy je na wlasciwe miejsce.Po zakonczeniu montazu wykrój wy¬ pelniamy plytka 19a, przedstawiona na ry¬ sunku linjami kreskowanemi i umocowana w odpowiedni sposób, np. zapomoca sruby 796. Konstrukcja ta czesto jest stosowana przy mocowaniu lopatek turbiny.Fig. 10 do 15 przedstawiaja ustroje od¬ mienne od wskazanych powyzej. Wal 1 turbiny posiada w tym wypadku szereg wyzlobien 20 równoleglych do osi walu.Odcinki 3, tworzace obsady, posiadaja od wewnatrz zebra 21, które pasuja do zlob¬ ków 20. Ksztalt zlobków 20 i odpowied¬ nich zeber 21 bywa rozmaity. Fig. 10 wyo¬ braza zlobki podciete pólokragle, fig. 13— zlobki w ksztalcie pletwy, fig. 11 — zlob¬ ki prostokatne, fig. 12 zas zlobki ksztaltu gloski V. Jezeli zlobki posiadaja ksztalt wedlug fig. 11 i 12, odcinki 3 zamocowuje sie w zlobkach zapomoca zatyczek lub kli¬ nów 22.Na fig. 10 do 13 lopatki nie sa wskaza¬ ne. Moga one byc polaczone z tworzacemi obsady odcinkami 3 we wskazany na fig. 14 i 15 albo w inny odpowiedni sposób.Fig. 16, 17 i 18 przedstawiaja dalsze odmiany wykonania wynalazku. Wskaza¬ ny tutaj wal 1 posiada na obwodzie sze¬ reg poprzecznych prostoliinijnych zlob¬ ków 23. Odcinki 3 tworzace obsady posia¬ daja do wewnatrz odpowiednie prostoli¬ nijne zejbra 24, które wsuwaja sie w wyzlo¬ bienia 23 walu. Zlobki 23 walu moga miec ksztalt teownika (fig. 18) albo ogona ja¬ skólczego. Odpowiednio sa uksztaltowane równiez i zebra odcinków 24. Odcinki 3 moga byc równiez umocowane w wyzlobie¬ niach zapomoca klinów lub zatyczek 25 (fig. 17). Jezeli obsada 3 sklada sie z czte¬ rech odcieków, to trzy odcinki zakladamy na wale, wsuwajac je w odpowiednie wy¬ zlobienia 23, a ostatni wprowadzamy w wyzlobienie otwarte i umocowywujemy zapomoca nakladek, srub lub t. p. srod¬ ków. Ustrój wskazany na fig. 16 nie ogra¬ nicza sie do wypadku, w którym obsada sklada sie z czterech odcinków. Przeciw¬ nie, stosowac tu mozemy 8, 6 lub inna do¬ wolna ilosc odcinków. Odpowiednio do te¬ go ilosc wyzlobien posiadac musi w takim razie wal turbiny.W razie potrzeby odcinki mozna moco¬ wac zapomoca klinów lub zatyczek 25. W — 3 —takim razie obsada skladac sie moze z dwóch odcinków, Wówczas polaczenie od¬ cinków z walem sklada sie z dwóch syste¬ mów zatyczek. Zatyczki kazdego odcinka sa umieszczone w kierunku stycznym do walu i pod prostym wzgledem siebie ka¬ tem. Najczesciej jednak do umocowania kazdego odcinka obsady stosujemy wiek¬ sza ilosc klinów.Jezeli polaczenie odcinków obsady z walem polega na umieszczonych w kie¬ runku stycznym do walu klinach, jak wy¬ zej opisano wyzlobienie w wale turbiny moze biec po obwodzie walu (fig. 19). W tym wypadku obsada sklada sie z dwóch odcinków. Rysunek przedstawia jeden z tych odcinków, umieszczony w zlobku 23 walu 1 i umocowany w nim klinami 25.Poszczególne odmiany konstrukcyjne powyzszego wynalazku, przedstawione na opisanych powyzej figurach, uwidoczniaja pojedyncze wience lopatek wirnika. Nie znaczy to, by w razie potrzeby nie mozna bylo ustawic dwu lub wiecej wienców lo¬ patek na wspólnej obsadzie. PL