PL15964B1 - Dwubiegowa pednia zmianowa. - Google Patents

Description

Wynalazek niniejszy dotyczy pedni ze¬ batej do zmiany szybkosci ruchu, zlozonej z kola bezposredniego i kola przekladnio¬ wego. Urzadzenie to moze znalezc zastoso¬ wanie wszedzie tam, gdzie przy wylaczo- nem sprzegle i wylaczonym napedzie wal pedzony traci ilosc obrotów wolniej, anize¬ li wal pedzacy, jak to zdarza sie czesto zwlaszcza w pojazdach mechanicznych.W mysl wynalazku pednie stosuje sie bez specjalnego dodatkowego sprzegla cier¬ nego.Czestokroc juz proponowano w pojaz¬ dach mechanicznych obok zwyklej pedni do przenoszenia ruchu jeszcze pednie do¬ datkowa, któraby pozwalala powiekszac i- losc zmian biegów, zwlaszcza przy stoso¬ waniu mechanizmu planetarnego, jako glównego. Do wlaczania takiego mechani¬ zmu dodatkowego zachodzi jednak zawsze koniecznosc stosowania badz to osobnego sprzegla ciernego, badz tez zrywania lacz¬ nosci z silnikiem w czasie sprzegania.Wynalazek niniejszy czyni to zbednem, dzieki zastosowaniu dwóch sprzegiel klo¬ wych o ukosnie scietych powierzchniach czolowych. Sprzegla te dzialaja naprze- mian, jako sprzegla przescigowe i zazebia¬ ja sie, nie zajmujac nigdy polozenia po¬ sredniego, spoczynkowego.Istnial juz dawniej pomysl takiego wy¬ konania sprzegla o klach ze scietemi po¬ wierzchniami czolowemi, dzialajacego przy pewnym okreslonym stosunku szybkosciczesci spfzegla jako przescigowe. Istota wynalazku niniejszego polega na tern, ze zastosowano dwa takie sprzegla klowe, wla¬ czane na zmiane w ten sposób," ze dzialac musza zawsze jako pirzescigowe. Innemi slowy, poniewaz przy dwubiegowym me¬ chanizmie zmiany biegów chodzi zawsze o sprzeganie naprzemian, przeto w mysl wy¬ nalazku, rozlaczajac jedno sprzeglo, rów¬ noczesnie wlacza sie ogniwa drugiego sprzegla klowego, przyciskane zapomoca sprezyny. Okolicznosc, ze sprzeganie to od¬ bywa sie bez zajecia posredniego poloze¬ nia spoczynkowego, daje zawsze rekojmie, ze do chwili zetkniecia sie obu ogniw sprzegla, które maja sie zazebic, utrzymu¬ je sie pewien wzajemnie okreslony stosu¬ nek szybkosci, a zatem nigdy nie moze sie zdarzyc, by jedna polowa sprzegla, która musi obracac sie wolniej niz druga,..o ile sprzeglo ma dzialac jako przescigowe, ob¬ racala sie szybciej do chwili sprzezenia i uniemozliwiala przez to prace sprzegla ja¬ ko przescigowego, lecz wywolywala nagle zazebienie ogniw sprzegla, powodujac u- szkodzenia.Najprosciej wykonac dwubiegowa ped¬ nie do zmiany ruchu w mysl wynalazku ni¬ niejszego, wyposazona w oba sprzegla klo¬ we, umieszczajac przesuwalna tuleje o kon¬ cach zaopatrzonych w kly jednakowo scie¬ te ukosnie, wobec czego ich powierzchnie czolowe zasadniczo sa do siebie równole¬ gle. Przy stosowaniu takiej pochwy sprze¬ glowej dzialanie zmienne sprzegiel jako sprzegiel przescigowych jest zapewnione pod warunkiem wlaczania ich bez zajmo¬ wania posredniego polozenia spoczynkowe¬ go, aby ogniwa, majace sie zazebiac, byly do siebie przyciskane natychmiast po roz¬ laczeniu sprzegla dirugiego.Najkorzystniej jest wykonac dwubiego- wy mechanizm do zmkny ruchu, stanowia¬ cy przedmiot wynalazku niniejszego, w sposób nastepujacy. Waly pedzacy i pe- daoay osadza sie w jednej linji, a równo¬ legle obok nich wal posredni, z umocowa- nemi na nim dwoma kolami zebatemi, z których-jedno zazebia sie stale z kolem ze¬ batern, osadzonem sztywnie na jednym wa¬ le glównym, a drugie z kolem zebatem, o- sadzonem na drugim wale glównym luzno.Na jednym z tych walów zaklinowana jest pochwa opisana powyzej, która mozna przesuwac wzdluz walu, uskuteczniajac tym sposobem naprzemian polaczenie z jednem z kól osadzonych na walach glów¬ nych.Wlaczanie sprzegiel klowych uskutecz¬ nia sie zapomoca sprezyn, napinanych dzwignia, która wprowadza sie w to lub o- wo polozenie skrajne, bez posredniego po¬ lozenia spoczynkowego.Fig. 1 rysunku przedstawia dla przy¬ kladu schematyczne wykonanie takiego me¬ chanizmu do przenoszenia ruchu w mysl wynalazku niniejszego.Na wale pedzacym 1 osadzone jest luz¬ no kolo zebate 2. Pochwa 3 obraca sie wraz z walem pedzacym, daje sie jednak po nim przesuwac. Koniec walu pedzacego 1 wchodzi czopem 4 luzno w wal pedzony 5, na którym jest zaklinowane kolo zebate 6.Ruch w prawo i w lewo pochwy 3 usku¬ tecznia sie zapomoca dzwigni 7 przy udzia¬ le dwóch sprezyn 8 i 9. Pochwa moze na koncach zazebiac sie naprzemian z kolami zebatemi 2 i 6 za posrednictwem odpowied¬ nich klów. Równolegle do walu pedzacego i pedzonego osadzony jest wal posredni 10, na którym zaklinowane jest kolo zebate 11, zazebiajace sie stale z kolem zebatem 2, i kolo zebate 12, zazebiajace sie stale z ko¬ lem zebatem 6. Przekladnie mozna dobrac np. w ten sposób, zeby przy wlaczeniu me¬ chanizmu, t. j. przy polaczeniu pochwy z kolem zebatem 2 wal pedzony obracal sie póltora raza predzej niz pedzacy. Jezeli pochwa 3 sczepiona je&t z kolem zebatem 6, to wal pedzacy i pedzony posiadaja jed¬ nakowa ilosc obrotów.Powierzchnie czolowe poszczególnychMów sa sciete ukosnie wzgledem pla¬ szczyzny prostopadlej do osi obrotu w ten sposób, ze sprzegla dzialaja, jako przesei- gowe, Skosne sciecie wcale nie ma na celu przyspieszac chwytania zebowi a raczej przeciwnie, zeby powinny odtracac sie wzajemnie dopóty, dopóki ilosci obrotów ogniw aprzegla róznia sie od siebie, wzglednie tak dlugo, az ogniwo sprzegla pierwotnie obracajace sie szybciej zacznie obracac sie wolniej.Przedstawiaja to schematycznie fig. 2 i 3, a mianowicie na rozwinietej pochwie sprzegla. Dopóki zeby sprzegla nie zacze¬ pia ostateoznie o siebie, slizgaja sie ono po sobie stosunkowo miekko i wzajemnie sie odtracaja- Miekkosc slizgania mozna je¬ szcze spotegowac, zanurzajac caly mecha* nism w oleju lub tluszczu.Na fig. 2 zeby górne naleza do ogniwa sprzegla, które stanowi kolo 2, podczas gdy zeby pochwy 3 przedstawione sa ponizej, Strzalki A i B wskazuja kierunki obrotu, a strzalka C — kierunek nacisku sprezy¬ ny 8.Na fig. 3 zeby górne naleza do pochwy 3, a dolne do kola 6; kierunki obrotu wska¬ zuja znowu strzalki A i B a kierunek na¬ cisku ze strony sprezyny — strzalka C.Mozna sobie równiez wyobrazic urza¬ dzenie, w którem gladkie sciecia skosne posiadaja powierzchnie czolowe jednej tyl* ko polowy sprzegla, podczas gdy po¬ wierzchnie czolowe klów darugiej polowy zaopatruje sie w male rolki, sluzace do zmniejszenia tarcia slizgowego, biorac o- gólnie nalezy 4ac pierwszenstwo jednako¬ wemu uksztaltowaniu obu ogniw.Jezeli przypuscic, ze bezposredni na¬ ped odbywal sie poprzez mechanizm prze¬ noszenia ruchut odpowiadajacy wynalaz¬ kowi, t, j, ze pochwa 3 zazebia kolo 6, a chodzi o wlaczenie pedni, to nalezy dzwi¬ gnie 7 poruszyc w kierunku strzalki Z, a jednoczesnie albo bezposrednio potem osla¬ bic bieg silnika przez krótkie uprzednie za* mkniecie doplywu paliwa. Wskutek tetfo kly miedzy pochwa 3 a kolem 6 wyjarzmia sie, a jednoczesnie nastapi napiecie spre¬ zyny &, Ze wzgledu na stosunek przeklad¬ niowy kól zebatych kolo 2 obraca sie wol* niej niz pochwa 3, kly Jej zatem beda sie, jak to wynika z fig. 2, slizgaly po skosnych powierzchniach klów kola 2, z powodu zmniejszenia sie ilosci obrotów walu pe¬ dzacego* pozbawionego napedu, który to wal podlega hamowaniu wskutek wlasnego tarcia (w razie potrzeby mozna je spotego¬ wac sztucznie). Ilosc obrotów pochwy 3, sztywnie zlaczonej z walem pedzacym, spadnie bardzo szybko, szybciej, niz ilosc obrotów kola 2, poniewaz kolo to pozosta- je, zgodnie z zalozeniem, w zwiazku z wieksza masa zamachowa, Wobec tego w ciagu krótkiego czasu ilosci obrotów dbu czesci sprzegla klowego wyrównaja sie, a kly kola 2 zaczna wyprzedzac kly pochwy 3. W tym momencie poczyna dzialac sprze¬ glo klowe, poniewaz teraz np. krawedz 20 przylega do krawedzi 30, a wskutek naci¬ sku ze strony sprezyny & kly wchodza w przeciwlegle wreby. Pomiedzy szerokoscia klów a szerokoscia wrebów przewidziany jest oczywiscie pewien luz. Teraz wlacza sie naped znowu ija wal pedzacy i, który za posrednictwem pochwy 3 i kól 2, U, 12 i 6 udziela go walowi 5.Jezeli chodzi o przejscie do napedu bezposredniego, to przestawia sie dzwignie 7 w kierunku strzalki A wskutek czego wylacza sie lewe sprzeglo, napinajac jed¬ noczesnie sprezyne 9. Ewentualnie i przy tej czynnosci moze zajsc potrzeba oslabie¬ nia napedu przez krótkie uprzednie za¬ mkniecie doplywu paliwa, azeby uniknac koniecznosci stosowania sbyt silnej sprezy¬ ny do wylaczania spraegla (klowego) pod obciazeniem. Kly kola 6 obracaja sie teraz, slizgajac po prawych klach pochwy 3, sta* le je od siebie odtracajac tak samo, jak po¬ przednio czynily to kly lewe pochwy 3 wo¬ bec klów kola 2, poniewaz obecnie wal pr *- 3 -*dzony obraca sie szybciej, niz pedzacy. Ce¬ lem wyrównania ilosci obrotów obu walów trzeba przyspieszyc naped, co uskutecznia sie bardzo szybko, gdyz wal pedzacy wy¬ konywa narazie bieg jalowy. Prawe sprze¬ glo klowe przechodzi podobne stany, jak poprzednio opisano przy lewem. Jak widac z fig. 3, kolo 6 obraca sie pierwotnie szyb¬ ciej niz pochwa 3, wskutek czego kly dolne odsuwaja od siebie górne, skoro ilosc obro¬ tów pochwy 3 zrówna sie z iloscia obrotów kola 6, rozpoczyna sie za posrednictwem ogniwa wyprzedzajacego zabieranie polo¬ wy sprzegla, majacej tendencje do pozo¬ stawania wtyle podobnie, jak to poprzed¬ nio opisano, wobec czego sprezyna 9, naci¬ skajac pochwe, powoduje teraz zupelne za¬ zebienie klów. To unoszenie drugiego ogni¬ wa sprzegla przez ogniwo wyprzedzajace bedzie zreszta zachodzilo zawsze stosun¬ kowo lagodnie, gdyz po uprzedniem zrów¬ naniu szybkosci powodowac uderzenie mo¬ ze co najwyzej tylko szybkosc wzgledna, uzyskana podczas przebycia drogi przez szerokosc zeba i przerwy miedzy dwoma zebami.Przedstawiony przyklad wykonania wy¬ nalazku dotyczy pedni do zmiany szybko¬ sci z mniejszej na wieksza. W podobny sposób mozna równiez osiagnac zmiane szybkosci z wiekszej na mniejsza przez za¬ stosowanie innych kól o odpowiedniej srednicy. Bieg bezposredni bedzie wówczas szybszy, natomiast bieg uzyskiwany zapo- moca uzycia pedni wedlug wynalazku be¬ dzie wolniejszy* Wlaczanie pedni, wyko¬ nanej w mysl wynalazku winno byc tego rodzaju, aby mozna bylo uzyskiwac jedno tylko z posród skrajnych polozen. Poloze¬ nie posrednie dzwigni 7 (jak to wskazane jest na fig. 1), w którem pochwa 3 bylaby stale wylaczona, nie moze miec miejsca.Do tego celu sluzy np, urzadzenie wedlug fig. 4. [Dzwignia 7 zaopatrzona jest miano¬ wicie w prozdk podporowy 13, pozostajacy pod dzialaniem sprezyny 15, osadzonej na sworzniu 14, która utrzymuje dzwignie W spoczynku jedynie w polozeniach skraj¬ nych przycisnieta do opórek 19. Od dzwigni 7 prowadzi drazek 16 do dzwigni 18, osa¬ dzonej na czopie 17, pozostajacej w kon¬ takcie z pochwa 3 za posrednictwem spre¬ zyn 8 i 9.Mechanizm, stanowiacy przedmiot wy¬ nalazku niniejszego, moze znalezc wielo¬ stronne zastosowanie, np. w pojazdach me¬ chanicznych. Posiada on w tym wypadku te zalete, ze umozliwia w latwy sposób podwojenie ilosci biegów pojazdu, a wiec np. zamiane mechanizmu dwubiegowego na czterobiegowy albo trójbiegowego na sze- sciobiegowy bez potrzeby stosowania osob¬ nego sprzegla ciernego przy mechanizmie .dodatkowym. Glówna zaleta wynalazku polega na moznosci wlaczania pedni bez koniecznosci uzywania sprzegla ciernego, umieszczanego zazwyczaj miedzy silnikiem i pednia. Poza tern nalezy zaznaczyc, ze przy wlaczeniu pedni wedlug wynalazku, sprzeglo glówne nie jest bynajmniej rusza¬ ne, jedynie na krótki przeciag czasu zosta¬ je przerywany doplyw paliwa.Inny przyklad wykonania wynalazku polega na zastosowaniu dwóch pedni we¬ dlug wynalazku bez uzycia pedni glównej, co daje moznosc osiagniecia czterech bie¬ gów, które moga byc wlaczane bez ko¬ niecznosci uruchomiania glównej pedni.W tym przypadku umieszcza sie dwie takie pednie jedna za druga, i kazda z nich za¬ opatruje sie w dzwignie do wlaczania. PL

Claims (2)

1. Zastrzezenia patentowe. 1, Dwubiegowa pednia zmianowa, zwlaszcza do pojazdów silnikowych, skla¬ dajaca sie z walu napedzajacego i walu na¬ pedzanego, które naprzemian lacza sie ze soba bezposrednio, badz tez poprzez prze¬ kladnie pedniowa, przyczem do zmienne¬ go laczenia sluza dwa sprzegla klowe, zna¬ mienna tern, ze przy wlaczaniu, po wyla- - 4 -czeniu jednego sprzegla, ogniwa drugiego sprzegla zostaja zawsze doprowadzane do stanu gotowosci do wlaczania bez zajmo¬ wania polozenia posredniego, przyczem ze¬ by klowe ogniwa sprzeglowego, poruszaja¬ cego sie szybciej w kierunku olwotu, po¬ siadaja zprzodu boki krótsze anizeli ztylu, wskutek czego ogniwa sprzeglowe, docho¬ dzace kazdorazowo do stanu zetkniecia zo¬ staja zawsze z poczatku od siebie odtraca¬ ne i dopiero wtedy zaczepiaja o siebie, gdy ogniwo sprzeglowe, poruszajace sie wol¬ niej, zaczyna wyprzedzac ogniwo, porusza¬ jace sie poczatkowo szybciej. 2. Dwubiegowa pednia zmianowa we¬ dlug zastrz. 1, znamienna tern, ze przy ro¬ zlaczaniu jednego ze sprzegiel klowych strony czolowe ogniwa drugiego sprzegla klowego zostaja zapomoca sprezyny w spo¬ sób przymusowy do siebie przyciskane i naodwrót. 3. Dwubiegowa pednia zmianowa we¬ dlug zastrz- 1 i 2, znamienna tern, ze po¬ siada przesuwalna pochwe, której oba kon¬ ce opatrzone sa sprzeglami klowemi, przy¬ czem kly sciete sa ukosnie w tym samym kierunku, wobec czego ich powierzchnie czolowe, biorac zasadniczo, sa do siebie równolegle. 4. Dwubiegowa pednia zmianowa we¬ dlug zastrz. 3, znamienna tern, ze na wale posrednim, umieszczonym obok wspólosio¬ wych walów glównych, zaklinowane sa dwa kola zebate, z których jedno zazebia sie stale z kolem zebatem, osadzonem nieprze- suwnie na jednym wale glównym, zas dru¬ gie — z kolem zebatem, osadzonem luzno na drugim wale glównym, przyczem po¬ chwa klowa, obracajac sie wraz z jednym z obu walów, powoduje naprzemian pola¬ czenie z j.ednem z kól, osadzonych na tych walach. 5. Dwubiegowa pednia zmianowa we¬ dlug zastrz. 1— 4, znamienna tern, ze wla¬ czanie lub wylaczanie sprzegiel klowych uskutecznia sie za posrednictwem sprezyn, dzialajacych na przesuwna czesc sprzegla, przyczem sprezyny te sa napinane zapo¬ moca dzwigni, która moze byc przestawia¬ na tylko z jednego polozenia koncowego w drugie i nie posiada posredniego polozenia spoczynkowego. 6. Dwubiegowa pednia zmianowa we¬ dlug zastrz. 1 — 5 do pojazdów silniko¬ wych, znamienna tern, ze jest umieszczona jako pednia dodatkowa przed lub za zwy¬ kla pednia pojazdu silnikowego. M ay b a c h - Mo t o r e n b a u G. m. b. H. Zastepca: M. Skrzypkowski, rzecznik patentowy.Do opisu patentowego Nr 15964. 2&Z JTtg

2. TyJ do Druk L. Boguslawskiego i Ski, Wanzawa. PL