Pierwsz-enstwo: 15 pazdziernika 1930 r. (Niemcy).Wynalazek dotyczy kurka, którego czop, uksztaltowany zwykle stozkowo, przed rozpoczeciem ruchu obrotowego, majacego na celu otwarcie kurka, zostaje uniesiony z siodelka przez obracanie polaczonej z czo¬ pem tulei nagwintowanej, a po ukonczeniu obrotowego ruchu przy zamykaniu kurka w taki sam sposób zostaje docisniety do siodelka. Znane sa kurki tego rodzaju, w których tuleja nagwintowana, nasrubowana na trzon czopa, jest z tym czopem sprzezo¬ na tak, ze podczas pewnej, odpowiednio duzej czesci swego ruchu obrotowego obra¬ ca sie jalowo, wskutek czego czop, który wskutek tarcia o oslone nie moze obracac sie wraz z tuleja, zostaje przesuwany tylko w kierunku osiowym, a dopiero po wlaczeniu sie sprzegla zoistaje przymusowo zabrany obracana w dalszym ciagu tuleja. Taki uklad ma te wade, ze gdy tarcie czopa w oslonie kurka jest mniejsze niz tarcie mie¬ dzy gwintami tulei i trzona czopa, to juz podczas osiowego przesuwu czopa tuleja moze zabrac ze soba czop i obrócic go.Wskutek tego czop w chwili unoszenia go lub dociskania do siodelka moze zajmowac niepozadane polozenie posrednie.Wedlug wynalazku wady powyzszej unika sie w ten sposób, ze podczas osiowe¬ go przesuwu czopa kurka, gdy sprzeglo, laczace trzon czopa z tuleja nagwintowana, jest rozlaczone, trzon tego czopa jest przy¬ musowo zabezpieczony (zaryglowany) przed obracaniem sie. Najlepiej jest czesc sprzeglowa wykonac jako rygiel, który w polozeniu sprzezenia rygluje trzon czopa..W tym cehi czesci sprzeglowej mozna na¬ dac postac wahliwej dzwigni, która obraca sie na trzpieniu umocowujacym trzonu czo¬ pa. Dluzsze ramie tej dzwigni fest zaopa¬ trzone w wyciecie, w które w polozeniu sprzezenia wchodzi trzpien, umocowany w tulei nagwintowanej, .podczas gdy krótsze ramie posiadla postac skosnego ostrza, któ¬ re w celu rozlaczenia sprzegla styka sie z pochyla scianka i po tej sciance zostaje wprowadzone w odpowiednie wyciecie.Przytem wydecie, w które wchodzi trzpien, obracany wraz z tuleja nagwintowana, mo¬ zg byc uksztaltowane tak, ze podczas ob¬ racania tulei nagwintowanej zostaje spowo¬ dowane zabieranie dzwigni wahliwej, a wskutek tego zostaje uskutecznione odry- glowanie i jednoczesnie odchylenie dzwi¬ gni w polozenie sprzezenia.Na rysunku przedstawiona jest jedna postac wykonania przedmiotu wynalazku, a mianowicie fig. 1 przedstawia kurek w pio¬ nowym przekroju osiowym, fig. 2 — w wieksizej podzialoe czesciowy widok tegoz w kierunku przeplywu z przecieta oslona, fig. 3 — przekrój poprzeczny, a.fig. 4 i 5 przedstawiaja schematycznie widoki per¬ spektywiczne górnej czesci kurka przy roz¬ maitych polozeniach jego czopa, przyczem oslona zewnetrzna jest usunieta.Czop 2 kurka, uksztaltowany stozko- wo, jest osadzony obrotowo w oslonie /. Górny koniec trzonu 3 czopa jest za¬ opatrzony w gwint zewnetrzny 4, któ¬ ry wchodzi w gwint wewnetrzny 10 tu¬ lei 8. Gómy koniec tulei posiada przekrój kwadratowy; na koniec ten naklada sie klucz. Tuleja 8 jest zaopatrzona w kolnierz 12, mieszczacy sie pomiedzy odpowiednim wystepem czesci 13 kadluba a pokrywa 17 i uniemozliwiajacy osiowy przesuw tulei 8 podczas jej obracania. Tuleja 8 zastepuje jednoczesnie dlawik dlawnicy, zaopatrzo¬ nej w pierscienie uszczelniajace //. Cze¬ sci / i 13 kadluba sa polaczone ze soba kolnierzami 14 i 15 i uszczelnione krazkami uszczelniajacemi 16. Trzon czopa kurka pod gwintem 4 jest przewiercony, a przez ten otwór przesuniety jest trzpien lub klin 5, którego konce sluza jako punkty umoco¬ wania i obrotu palakowatej dzwigni wahli¬ wej 20. Konce trzpienia 5 sa zaopatrzone w lebki 6 i 7. W celu umozliwienia przesu¬ niecia konców trzpienia w tulei 8 wykona¬ ne ®a srednicowo przeciwlegle wyciecia 33, 34 (fig. 3).Pierscien 18 z odejmowalna pokrywa 19 zamyka kadlub kurka od góry. Równiez i ten pierscien 18 jest zaopatrzony w wyste¬ py, które sa polaczone z pokrywa 17 i cze¬ scia 13 kadluba zapomoca srub. W tulei 8 poza. tern umocowany jest trzpien 35, wy¬ stajacy pod palakowata dzwignia 20. Dzwi¬ gnia palakowata 20 jest zaopatrzona na dolnej stronie w wyciecie 22, odpowiada¬ jace trzpieniowi 35; w wyciecie to moze wejsc trzpien 35, gdy znajdzie sie bezpo¬ srednio pod niem. Dolna powierzchnia dzwigni palakowatej 20 stanowi wygieta odpowiednio powierzchnie slizgowa 21 trzpienia (fig. 2 — 6), która w miejscu 24 przechodzi w wyciecie 22. Po drugiej stro¬ nie wyciecia scianka boczna 23 wyciecia jest nieco przedluzona wdól, wskutek cze¬ go tworzy oporek trzpienia 35. Koniec dzwigni palakowatej 20 jest ponizej jej punktu obrotu nieco poszerzony i zaopa¬ trzony w skosna powierzchnie 25, która la¬ czy sie krawedzia 27 z powierzchnia slizgo¬ wa 21. Po drugiej stronie skosna powierzch¬ nia 25 tworzy ostrze 26, wystajace w lewo od punktu obrotu 5 dzwigni 20 (fig. 4 — 6); ta Wystajaca czesc stanowi krótsze ramie dwuramiennej dzwigni, której dluzsze ra¬ mie tworzy palak. Równiez i czolowa po¬ wierzchnia 28 tej wystajacej czesci dzwigni palakowatej 20 jest skosna. Pokrywa 17, która jest polaczona z czescia 13 kadluba kurka zapomoca uch 17', posiada nasade 31, z która, jak to uwidoczniono na fig. 4— 6, moze takze stanowic jedna calosc. Ta nasada, której wysokosc jest nieco wiek- — 2 —Sza nji wysokosc dzwigni palakowatej20, posiada skosna (powierzchnie czolowa 32, której skos odpowiada skosowi powierzch¬ ni czolowej 28 dzwigni 20. Pokrywa 17 po¬ siada pozioma zasadniczo powierzchnie górna 30, czyli powierzchnie slizgowa, po której slizga sie trzpien 35 oraz dolna po¬ wierzchnia 25 dzwigni 20. Ta powierzchnia slizgowa 30 konczy sie skosnem zaglebie¬ niem 29, wskutek czego pomiedzy po¬ wierzchnia czolowa 32 nasady 31 a skosna powierzchnia zaglebienia 29 znajduje sie wglebienie klinowe* które sluzy do ryglo¬ wania czopa kurka i odpowiada swym ksztaltem ksztaltowi ostrza konca dzwigni palakowatej 20.^Sposób dzialania kurka wyjasniaja fig. 4, 5i6.Fig. 4 przedstawia kurek otwarty z u- niesionym czopem kurka, fig. 5 — kurek zamkniety z uniesionym czopem, a fig. 6 — kurek zamkniety z czopem, docisnietym do siodelka. W polozeniu wedlug fig. 4 trzpien 35 znajduje sie w wycieciu 22 dzwigni pa¬ lakowatej 20. Przy obracaniu wiec tulei na¬ gwintowanej 8 w kierunku strzalki trzpien 35 zabiera ze soba dzwignie 20, a tern sa¬ mem dzieki poprzecznemu trzpieniowi 5 takze i trzon 3 czopa, wskutek czego otwar¬ ty poprzednio kurek zostaje zamkniety. W tej chwili osiaga sie polozenie wedlug fig. 5, w którem ostrze 26 dzwigni 20 uderza o skosna powierzchnie czolowa 32. Przy dal- szem obmacaniu tuled 8 w kierunku strzalki nastepuje obrót dzwigni 20 na trzpieniu 5, poniewaz skosne ostrze 26 zeslizguje sie do zaglebienia 29 pokrywy 17. Wtedy palako¬ wata dzwignia 20 zostaje podniesiona tak, ze trzpien 35 wychodzi z wyciecia 22. Pod¬ czas dalszego obracania tulei 8 trzpien 35 moze swobodnie przesuwac sie az do polo¬ zenia wedlug fig. 6f przy którem czop jest docisniety do siodelka. Podczas tego prze¬ suwania sie trzpienia 35 z polozenia wedlug fig. 5 w polozenie wedlug fig. 6 tuleja 8 na¬ kreca sie tylko na gwint 4 trzonu 3 kurka, przyczem trzon ten nie obraca sie wraz z tulejia, gdyz ostrze 26, opierajac sie o po¬ wierzchnie 32, uniemozliwia dalszy obrót dzwigni 20, a wiec i poprzecznego trzpienia 5 wzglednie trzonu 3 czopa w kierunku strzalki.Jezeli kurek ma byc otworzony ponow¬ nie, to tuleje 8 obraca sie y? kierunku od¬ wrotnym do kierunku strzalki na iig. 6; przytem trzpien 35 najpierw posuwa sie po powierzchni slizgowej 30 w polozenie we¬ dlug fig. 5, nie zabierajac ze soba dzwigni palakowatej 20, a wiec i czopka kurka, gdyz krótkie ramie dzwigni 20, zaczepione swem ostrzem w zaglebieniu ryglujacern 29, pozwala na przesuwanie konca dzwigni 20 po skosnie wznoszacej sie powierzchni zaglebienia 29 tylko przy jednoczesnem przechyleniu dzwigni 20, a takie przechy¬ lenie uniemozliwia trzpien 35, znajdu¬ jacy sie pod ta dzwignia. Dopiero gdy trzpien 35 ustawi sie pod wycieciem 22, ta¬ kie przechylenie sie dzwigni 20 staje sie mozliwem i nastepuje ono w chwili, w któ¬ rej trzpien 35 podczas dalszego obracania tulei & w kierunku strzalki uderzy o wysta¬ jaca wdól scianke 23 wyciecia 22 dzwigni palakowatej. Wskutek tego ostrze 26 dzwi¬ gni zostaje wyciagniete z zaglebienia ryglu¬ jacego 29 i jednoczesnie przekrecone okolo srodka skosnej powierzchni 25, przyczem trzpien 35 wchodzi w wyciecie 22 i osia¬ gniete zostaje polozenie wedlug fig. 5. Do chwili osiagniecia tego polozenia obrót tu¬ lei 8 powoduje jedynie osiowe podnoszenie sie czopa kurka bez obracania sie.W polozeniu wedlug fig. 5 tuleja 8 jest sprzezona zapomoca dzwigni palakowatej 20 z czopem 2 kurka tak^ ze przy d&lszem obracaniu tulei w kierunku odwrotnym do kierunku strzalki nastepuje otwarcie do¬ tychczas zupelnie zamknietego kurka, przy¬ czem osiaga sie polozenie wedlug fig. 4, przy którem kurek jest otwarty i czop pod¬ niesiony ze swego siodelka.Jak widac z powyzszego, czop kurka - 3 -podczas jego ruchu osiowego, a wiec pod¬ czas podnoszenia go z siodelka lub doci¬ skania go do tegoz, jest przez zaryglowanie zabezpieczony przed obracaniem sie, a ry¬ glowanie i odryglowywanie jest uskutecz¬ niane przymusowo, wskutek czego wady, wymienione we wstepie opisu, sa usuniete. PL