Wynalazek dotyczy sposobu i przyrzadu, który sluzy do dokladnego szlifowania zaze¬ bien narzedzi (gryzów), uzywanych do wyci¬ nania zebów kól trybowych.W znanych przyrzadach szlifierskich za¬ hartowane narzedzie bywa umocowane w u- chwycie, wykonywujacym w stosunku do tar¬ czy szlifierskiej ruch obrotowy. Tarcza zas ta umocowana jest na saneczkach, poruszaja¬ cych sie w kierunku wzdluzosiowym przy pomocy sruby pociagowej. Ustosunkowany do podzialki zazebienia ciagly ruch obrotowy sruby sprawia, ze mozna obrabiac stopniowo czesci analogiczne zazebienia. Do wykoncze¬ nia przeswitu zazebienia sluzy ruch zwrotny poprzeczny uchwytu, w którym narzedzie jest umocowane.W takich przyrzadach dokladnosc ruchu i ukladu tarczy szlifierskiej zalezy w znacz¬ nym stopniu od dokladnosci sruby pociago¬ wej. Dokladny wyrób srub pociagowych przedstawia jednak znaczne trudnosci. Sruby te, przytem, latwo ulegaja zuzyciu. Trudno równiez utrzymac prawidlowo kat scinania tarczy szlifierskiej.Wynalazek niniejszy dotyczy nowej meto¬ dy i przyrzadu w celu zwiekszenia dotych¬ czasowej dokladnosci' wymienionej obróbki pod wzgledem obrysia zebów w ich czesci czynnej i u ich podstawy. Jednoczesnie cho¬ dzi o uniezaleznienie obróbki od niedokladno¬ sci sruby pociagowej przy ustosunkowywa¬ niu tarczy szlifierskiej, wzgledem zazebienia gryzu.W tym celu do ustawienia tarczy szlifier¬ skiej sluza okreslonej dlugosci przymiary.Odbywa sie to niezaleznie od sruby pociago¬ wej i moze byc wykonane z wielka dokladno¬ scia w okreslonych punktach dla szlifowania kazdego zeba poszczególnie. Narzedzie usta¬ wione zostaje pod wlasciwym katem do dlu¬ gosci obwodowej danego zeba, zamiast cia¬ glego, jak dotad, ruchu obrotowego. Podczas szlifowania pewnego zeba oprócz ruchu po-przecznego zwrottóego narzedzia zapewniaja¬ cego nalezyty przeswit, gryz odbywa pewien ruch podluzny w zaleznosci od suwu. Lacznie z przyrzadami, które sluza do ustawienia tar¬ czy szlifierskiej w kierunku podluznym, przy¬ rzad zawiera nóz diamentowy do sprawdze¬ nia krawedzi tnacej tarczy. Uklad nozy sta¬ nowi punkt wyjscia przy okreslaniu prawi¬ dlowego ukladu tarczy.Rysunek zawiera przyklad realizacji wy¬ nalazku. Fig. 1-wyobraza rzut poziomy przy¬ rzadu. Niektóre czesci przedstawione sa w przekroju; fig. 2 — widok zboku ze strony prawej po odjeciu niektórych czesci; fig. 3 ^ widok boczny pewnego szczególu; fig. 4 — rzut poziomy innego szczególu; fig. 5 — przekrój i* widok innego szczególu przyrzadu w skali wiekszej; fig. 6 — schemat narzedzia, które mozna wyrabiac na powyzszym przy¬ rzadzie; fig. 7 — czesciowy widok boczny te¬ goz narzedzia; fig. 8.— przekrój przez dwa zeby narzedzia w plaszczyznie, przechodza¬ cej przez os, jwobec czego przekrój przedsta¬ wia obrysie zeba i fig. 9 i 10 daja wykresy, przedstawiajace obrysie zebów.Narzedzie (fig. 6 — 10), którego zeby maja byc dokladnie oszlifowane na przyrzadzie (fig. 1), posiada szereg jednakowych zebów la, podobnych do linji gwintowej i przedzie¬ lonych przeswitami Ib, równoleglych do osi narzedzia albo tworzacych Hnje srubowa.Obrysie BAB1 (fig. 8) stanowi ostrze zeba.Krzywe BC i B^C1 tworza jego boki. W prze¬ kroju osi daja proste, pochylone do prosto¬ padlej do osi narzedzia linii srodkowej FO pod pewnym katem. Kat srubowy d zebów, za¬ lezy od skoku AAt i od srednicy narzedzia.Boki BC i B^C1 sa równiez, jezeli brac cala dlugosc zeba od przodu A do tylu E, po¬ wierzchniami srubowemi. ODC stanowi krzy¬ wa, która laczy podstawy dwóch sasiaduja¬ cych ze soba zebów. HJ stanowi linje kroku zebów. Krok odpowiada odleglosci od A do Av.Linja srodkowa zeba od przodu A do tylu £ nie lezy na obwodzie kola opisanego ze srod¬ ka na osi narzedzia lecz jest z nim eksces tryczna (fig. 7 i 9). Zewnetrzny przeto obwód zeba AE nie lezy na obwodzie kola AA2, lecz na pewnej ód niego odleglosci A2F2, gdzie F stanowi punkt, w którym krzywa przecina powierzchnie czolowa zeba nastepnego. Za- pomoca rozwiniecia geometrycznego mozna okreslic wielkosc kata l, pod którym nalezy przesuwac narzedzie podczas szlifowania.FAF2 (fig. 10) przedstawia kat /. FF2 stanowi podzialke srubowa zeba i równa sie krokowi AAU podzielonemu przez ilosc zebów, przy¬ padajaca na jeden skok narzedzia. Kat / od¬ powiada wobec tego wzorowi: ,- FF2 podzialka AF : przeswit Narzedzie 1 (fig. 1 do 5) umocowane jest w uchwycie na trzonie 2, umieszczonym w do¬ kladnie dopasowanych podstawkach 3,v 4 ksztaltu litery V z zahartowanemi, zazwyczaj stalowemi powierzchniami 5. Bloki 3 i 4 przy¬ twierdzone sa do suportu 6, ustawionego ru¬ chomo na stole 30 maszyny i posiadaja lapki 7 i 8, podtrzymywane czopami stalemi 9 i ru- chomemi 10. Kazda lapka posiada u góry srubke liz pietek 12 (fig. 2) przylegajaca do powierzchni górnej trzona 2, unieruchomia- jac go w ten sposób w blokach 3 i 4. Aby za¬ pobiec ruchom osiowym trzona 2, posiada on ze strony prawej kryze 13, przylegajaca do lewego boku bloka A, podczas gdy lapka na¬ stawna 13, przylegajaca do drugiego jego bo¬ ku przymocowana jest sruba 1\4 do trzona 2.Narzedzie / przysuwa do bloku 4 sprezyna 30, ustawiona pomiedzy blokiem 3, a luzna kry¬ za 2a.Aby ustawic narzedzie pod odpowiednim katem na trzonie 2 umocowana jest skala 16, zblizona do prawego boku narzedzia i wsu¬ nieta w podluzny wykrój (niewskazany) na- rzejdzia, a wiec przytwierdzona don na stale.Wieksza ilosc promieniowych wykrojów 17 w liczbie odpowiadajacej ilosci zebów w jed¬ nym zwoju narzedzia lezy na obwodzie skali.Zatrzask reczny 18, umocowany jest w obsa- dzie 19 dzwigni 20, polaczonej z trzonem 2 zapomoca zahartowanego uchwytu 21, po- ymiedzy skala 16 i kryza 13. Sprezyna 23 wsu- wd zatrzask 18 w wykroje l7 skali 16. Kazdy wykrój /7 posiada dokladnie wykonczona powierzchnie podluzna 24 i powierzchnie po¬ chyla (fig. 5) w celu zacisku i dokladnego u- kladu w stosunku do zatrzasku 18. Zatrzask mozna zapomoca lba 26 wyciagac z wykroju w celu wykonania ruchu obrotowego skali 16 oraz narzedzia /, w zaleznosci od dzwigni 20.Dzwignie 20 porusza ksiuk 27 na wale 28 w lozyskach 29 na« stole 30 przyrzadu. Wal 2b ustawiony jest równolegle do osi narzedzia / posiada naped od silnika elektrycznego lub od innego zródla sily, zapomoca trybów stoz¬ kowych 32 i slimakowych 33. Ksiuk 27 spra¬ wia jednostajne ruchy wahadlowe narzedzia /.Wymiar tego ruchu zalezy od ilosci zebów na jednym kroku nlarzedzia. Szybkosc obrotu ksiuka 27 musi byc taka, aby mozna bylo sku% tecznie szlifowac narzedzie.Kazdy zab na dlugosci od A do E wytwarza pewien luz. W celu wytworzenia tego prze¬ switu uchwyt 6 narzedzia odbywa ruch po¬ przeczny do osi narzedzia pod wplywem ksiu¬ ka 34. Uchwyt 6 moze sie przytem przesuwac po stole. Ksiuk 34 na wale 28 wspóldziala z rolka cierna 35 na wsporniku 36 w tylnym rogu uchwytu 6. Uklad ksiuków 27 i 34 spra¬ wia, ze podczas pewnego obrotu narzedzia na kat, odpowiadajacy dlugosci obwodowej ze¬ ba, narzedzie przesuwa sie równiez wpoprzek, w zaleznosci od wielko|sci przeswitu.Tarcza szlifierska ustawiona jest i pracuje w sposób nastepujacy. Wal 41 tarczy 40 (fig. 1) lezy w lozyskach 42, 43, ustawionych na wspornikach 44 i 45. Lozyska kulkowe 46 i oporowe 47 na koncach walu 41 udaremnia¬ ja ruchy wzdluz osi. Wrzeciono 41 moze po¬ suwac sie z dowolna szybkoscia zapomoca przekladni pasowej (nie wskazanej) na tar¬ czy 50, umocowanej na wale 41. Wsporniki 44 i 45, podtrzymujace wal 41, spoczywaja na plycie 51, która odbywa ruch obrotowy w plaszczyznie pionowej. Tarcza szlifierska 40 moze obrabiac zeby na calkowitej dlugosci narzedzia.Wózek 65 porusza sie wzdluz sanek 68 przy pomocy sruby nastawnej 70 na stole 30 ma* szyny. Wózek ten mozna obracac korbka reczna 71, (wskazana czesciowo) przymoco¬ wana do lewego konca sruby. Uklad podluz¬ ny wózka 65 i tarczy 40'uzalezniony jest sci¬ sle od poszczególnych zebów narzedzia, za¬ pomoca kolekcji przymiarów 72, 73 w blokach 74 i 75 ksztaltu litery V na stole 30. Przymia¬ ry przylegaja z jednej strony do zahartowa¬ nego znaku 76 na wózku 65, z drugiej zas do dokladnej macki mikrometrycznej. Ostrze macki 77 polaczone jest z dluzszem ramie¬ niem 78 dwurarhiennej dzwigni 79 umocowa¬ nej przegubowo w 80. Do krótszego ramienia 81 dzwigni przylega lewy koniec przymiaru 72. Przymiary 72 posiadaja rózne okreslone dlugosci, odpowiadajace dokladnie skokowi zebów narzedzia w kierunku podluznym.Kazdemu zebowi odpowiada jeden taki przy¬ miar. Posiadamy oprócz tego kolekcje przy¬ miarów dodatkowych 73, przystosowanych do ruchu kazdego zeba na danym kroku (zwoju).Odpowiednie przymiary 72 i 73 zostaja za¬ lozone do bloków 74 i 75, poezem wózek 65 mozna przysuwac do przymiarów, obracajac sruba 70 i ustawiajac je w ten sposób, ze ska- zówka macki bedzie wskazywala zero.Dla dokladnego nastawienia lewy koniec sruby moze posiadac tryby slimakowe (nie wskazane), wspóldzialajace ze slimakiem 82 o lbie 83, umieszczonym w lozyskach 84 na wsporniku 85, polaczonym przegubowo ze wspornikiem 86 na stole 30. W ten sposób slimak moze byc wylaczony z ruchu, aby u- mozliwic obrót sruby 70, zapomoca korbki 71.Nóz diamentowy 87 stanowi krawedz tnaca tarczy i umocowany jest przestawialnie. w koncu górnym 88 wspornika 89, umocowane¬ go na wózku, (fig. 1 i 2). Nóz ustawiony jest w stosunku do tarczy 40 w taki sposób, ze mozna go przysuwac do znajdujacej sie w ru¬ chu tarczy, oraz ze bez zmiany ukladu sanek tarcza moze byc przesunieta, zapomoca racz¬ ki 64, na bok w celu szlifowania zeba narze¬ dzia. Uklad nozy ustosunkowany jest doklad¬ nie do profilu zeba, zapomoca przymiarów 72i 73. Nóz diamentowy sprawdza przeto do¬ kladnosc pracy tarczy, co mozna czynic do¬ wodnie czesto nie wychylajac tarczy z pozycji wlasciwej. N Ponizej podajemy metode, zapewniajaca prawidlowy ruch narzedzia wzgledem tarczy szlifierskiej.Uchwyt 6 wykonywujacy ruchy poprzecz¬ ne zwrotne, pod wplywem ksiuka 3(4, lezy na plycie 91 z okraglym nadlewem oprawionym w wykroju 92 na powierzchni dolnej uchwytu 6* Plyta 91 lezy na plycie 91a i polaczona jest z nia saneczkami poprzecznemi 90 wskazane- mi na fig. 1, 2 i 4 /linjami jprzerywanemi. Ply¬ ta 91 posiada równiez okragly nadlew opra¬ wiony w wykroju 93 stolu 30. Taki ustrój po¬ zwala nachylac sanki 90 pod dowolnym ka¬ tem / w stosunku do linji KL, prostopadlej do osi narzedzia, z zachowaniem pozycji osiowej samego narzedzia. Sworzen i sruby 94 w wy¬ kroju 95 uchwytu 6 sluza do unieruchomienia plyty 91 i uchwytu 6 we wszelkiej okreslonej pozycji. Podobne urzadzenie i wykrój 91b (fig. 1) sluzy do laczenia plyty 91 a ze stolem 30. Kat / pomiedzy^ sankami 90 a linja po¬ przeczna KL — zalezy od typu narzedzia i od posuwu zeba, oraz od wielkosci przeswitu.Znaczy to, ze narzedziu nadajemy ruch po¬ przeczny, który odpowiada wielkosci przeswi¬ tu, oraz jednoczesnie z tern ruch podluzny, który odpowiada posuwowi zeba.- Dzwignia 20 przylega do ksiuka 2.7 pod dzialaniem, przy¬ mocowanej do uchwytu 6, sprezyny 97, a rol¬ ka 37 do ksiuka 34 pod dzialaniem linki 98 (fig, 2), przymocowanej do uchwytu 6 prze¬ rzuconej przez rolke 99 i obciazonej ciezar¬ kiem 100.Przyrzad dziala w sposób nastepujacy: Dokladna srednice zewnetrzna gryzu okre¬ sla szablon. Do osiagniecia tej srednicy sluzy szlifierka ' obrotowa w sposób powszechnie znany. Nastepnie nakladamy gryz na wal 2 i ustawiamy go w blokach 3 i 4, mocujac srubami w lapkach 7 zakonczonemi zderza¬ kiem 12. Ruchom osiowym walu zapobiega kryza 13 i pierscien nastawny 13a. Srezyna 3a podtrzymuje zwiazek kryzy 13, obsady 21, skali 16 i gryza. Pd dodaniu do wymiarów na - rzedzia wielkosci przeswitu, ustawiamy sruby pod katem / do linji porzecznej KL, unieru- chomiajac narzedzie w kierunku osiowym.Ksiuki 27 i 34 odpowiadaja przepisanemu sko¬ kowi obwodowemu i przeswitowi zeba. Tar¬ cza szlifierska z powierzchnia tnaca przysto¬ sowana do obrysia czesci czolowej BAB1 ze¬ ba — zostaje ustawiona na wale 41.Nastepnie nalezy ustawic tarcze w kierun¬ ku wzdluzosiowym w stosunku do obrabiane¬ go np. do zeba prowadzacego. Tutaj znajduja zastosowanie odpowiednie przymiary 72 \ 73.Przy pomocy sanek, na których tarcza jest ustawiona, nadajemy jej taka, w stosunku do narzedzia (gryza), pozycje, by os gryza i krzywa przylegajac tarcza do narzedzia lezaly na wspólnej plaszczyznie poziomej. Wal 41 lezy wzgledem osi narzedzia pod katem rów¬ nym katowi sruby a. Sanki 63 ustawione zo¬ staja w ten sposób, by przysuwac tarcze do zeba, poczem wprawiamy w ruch wal 28 i wytwarzamy ruchy kjatowe i skosne gryza w celu obróbki czesci czolowej BAB1 zeba. Do szlifowania zebów dalszych w pewnym po¬ dluznym szeregu sluza odpowiednie przymia¬ ry 7(2. Dla szlifowania zebów innego szeregu wyciagamy zatrzask 18 ze skali 16 i obraca¬ my narzedzie od reki, dopóki wykrój 17, od¬ powiadajacy szeregowi zebów szlifowanych, nie znajdzie sie przed zatrzaskiem 18. Wów¬ czas spuszczamy zatrzask i unieruchamiamy narzedzie w nowej pozycji. Zmieniamy przy¬ miar 73 i stosujemy przymiary 72, jak po¬ przednio.W celu szlifowania bocznych pozostawia¬ jacych przeswity powierzchni zebów, usuwa¬ my tarcze do obróbki ich czesci czolowych i zakladamy tarcze sluzaca do szlifowania pla¬ skich boków BC i 8'C1. Obracamy plyte 63 na wózku 65 pod katem cl do linji poprzecz¬ nej MN.Wówczas sanki 54 ustawia sie na plycie 57 w taki sposób, ze wal 4/ pochyli sie w stosun¬ ku do osi gryza. Srodek kola bedzie sie znaj¬ dowal na jednakowym z osia narzedzia po¬ ziomie. Uklad podluzny tarczy ustalaja od-ppwiednie przymiary 72, odpowiadajace ze- bpm danego szeregu oraz przymiary 73 od¬ powiadajace szeregowi zebów szlifowanych.Ostateczne ustawienie ulatwiaja kola slima¬ kowe 82 przy pomocy mikrometru 77. Nastep¬ nie przysuwamy powierzchnie tnaca tarczy do noza diamentowego 87. W tym celu obra¬ camy raczke 64 i sprawdzamy w razie po¬ trzeby powierzchnie tarczy przed rozpocze¬ ciem roboty. Nie naruszajac ukladu, przesu¬ wamy nastepnie tarcze wpopfzek, w kierunku linji przerwanej do noza diamentowego do zeba, zapomoca obrotu korbki 64 w odwrot¬ nym kierunku. Wal 28 obraca sie, jak i po¬ przednio, i przesuwa tnaca powierzchnie tar¬ czy wzdluz obrysia B(C (fig. 8) przy pomocy raczki, 64. Przeswit tych powierzchni zebów wytwarza ksiuk 34 i sanki 90. Do szlifowania boku BxCl — nalezy sanki przestawic, wtedy tarcza przylegac bedzie, do drugiego boku noza 87 i do drugiego boku zeba, przy takiej samej jak juz opisano procedurze.Przyrzad powyzszy szlifuje zupelnie do¬ kladnie powierzchnie obwodowe zebów i po¬ zwala wyrabiac stosowne przeswity. Doklad¬ nosc skoku czyli uklad zebów, co stanowi glówna zalete narzedzia, nie zalezy od do¬ kladnosci sruby pociagowej, która trudno wy¬ konac dokladnie i która, jako niezahartowana ulega zuzyciu. Zalezy ona wylacznie od har¬ towanych przymiarów, które latwo wykonac mozna z dowolna dokladnoscia.Wielka po za tern zalete przyrzadu stanowi okolicznosc, ze w kazdej chwili wysunac moz¬ na tarcze ze szlifowanego zeba, sprawdzic ja zapomoca noza diamentowego i powrócic do obróbki tegoz lub innego zeba, nie zmieniajac ustalonego ukladu tarczy.Chociaz powyzej .opisalismy obróbke gry¬ zów z prostemi równoleglemi do osi przeswi¬ tami, mozna równie dobrze szlifowac na ta¬ kich przyrzadach gryzy z przeswitami spiral- nemi, stosujac odpowiedni zespól skal 16 i przymiarów 72 i 73.Mozliwe sa równiez liczne odmiany kon¬ strukcyjne, które oczywiscie nie wychodza z zakresu niniejszego pomyslu. W szczególno¬ sci latwo jest zastosowac odmienne urzadze¬ nia do wytwarzania wahadlowego oraz zwrot¬ nego ruchu poprzecznego i do odchylania po¬ dobnego ruchu. PL