Znane sa sporoby wytwarzania two¬ rzyw, posiadajacych taka twardosc, iz mo¬ ga byc one uzywane zamiast narzedzi z o- strzami djamentowemi. Chodzi przede- wszystkiem o wykorzystanie pewnych trud- notopliwych weglików, krzemków i borków metali.Obróbka tych tworzyw napotyka jed¬ nak na powazne przeszkody. Jezeli z two¬ rzyw tych pragnie sie odlewac narzedzia, to do ich przeprowadzenia w stan plynny niezbedne sa sto:unkowo wysokie tempera¬ tury. Poza tern materjaly te posiadaja te wade, ze przy ich krzepnieciu powstaja sto¬ sunkowo duze ulamki krysztalów o malej spoistosci, tak ze wytworzone w ten sposób przedmioty nie posiadaja wytrzymalosci na dzialanie mechaniczne, lub tez posiadaja wytrzymalosc niewielka. Ta wada powiek¬ sza sie jeszcze przez to, ze tworzywa te w stanie plynnym posiadaja w stopniu bardzo wysokim sklonnosc do wydzielania pod¬ czas krzepniecia czesci skladowych.Trudnosci te starano sie ominac w ten sposób, ze do sproszkowanych weglików, krzemków lub borków metali dodawano spo¬ iwa metaliczne, jak np, zelazo, kobalt lub nikiel, poczem z tych mieszanin wytlacza¬ no ksztaltowniki, które poddawano obrób¬ ce cieplnej (procesowi spiekania).W ten sposób udaje sie coprawda wy¬ konac ksztaltowniki w temperaturze znacz¬ nie nizszej, niz przez zwykle odlewanie, metoda ta posiada jednak te wade, ze do-dawanie metali, jako spoiw, znacznie zmniejsza twardosc stopu. Inny sposób u- nikniecia trudnosci opisanych polega na rozgrzaniu gtanizej punktu topliwosci we¬ glików, krzemków i borków. Tym sposo¬ bem uzyskuje sie moznosc wytwarzania z weglika wolframu lub molibdenu narzedzi, posiadajacych zarówno twardosc materja- lów podstawowych, jak i znaczna wytrzy¬ malosc mechaniczna.Jezeli jednak przy tym sposobie doda¬ je sie niewielkie ilosci metali innych, w ce¬ lu rozszerzenia zakresu dzialania najko¬ rzystniejszych temperatur, lezacego ponizej ich plynnosci, to zastosowanie praktyczne natrafia na powazne trudnosci. Jezeli naj¬ korzystniejsze warunki temperatury nie sa bardzo scisle zachowane, to znaczna czesc wyrobów otrzymuje sie posledniego ga¬ tunku. Nieznaczne przekroczenie najko¬ rzystniejszej temperatury prowadzi do wy¬ dzielania sie przy krzepnieciu (skladników stopów, przedewszystkiem wegla, czego nie mozna uniknac nawet przez najszybsze o- chladzanie. Jezeli przy nagrzewaniu nie o- siaga sie najkorzystniejszej temperatury, to otrzymuje sie budowe porowata, usiana jamami usadowemi, uniemozliwiajaca u- zytkowanie narzedzi w praktyce. Prawie niemozliwe jest jednak wytwarzanie ta metoda .przedmiotów, ze stopów metali trudnotopliwych z weglem, które w tempe¬ raturze najkorzystniejszej do obróbki nie sa nasycone weglem, a stosowane w pew¬ nych przypadkach wykazuja cenne wla¬ snosci. Przedmioty takie posiadalyby bu¬ dowe bardzo porowata.Trudnosci te zostaja calkowicie usunie¬ te przy zastosowaniu sposobu wedlug wy¬ nalazku. Przez stapianie skladników i na¬ stepujaca potem obróbke cieplna otrzymu¬ je sie stop jednolity i drobnoziarnisty, po¬ siadajacy najwieksza twardosc i odpor¬ nosc na scieranie. Stop ten calkowicie jed¬ nolitej budowy zostaje drobniutko zmielo¬ ny, potem zas nadaje mu sie, pod Wyso¬ kiem cisnieniem, odpowiednia forme zapo- moca odpowiednich narzedzi do wytlacza¬ nia. Tak sporzadzone przedmioty nagrze¬ wa sie w atmosferze neutralnej. Samo na¬ grzewanie moze odbywac sie w sposób do¬ wolny, czy to przez doprowadzanie ciepla z zewnatrz, czy to stosujac ogrzewanie elek¬ tryczne (oporowe). Zastosowanie wysokie¬ go cisnienia i nagrzewanie moze odbywac sie jednoczesnie lub tez kolejno, co nie zmienia istoty wynalazku. Nalezy tylko wystrzegac sie, aby podczas ogrzewania nie osiagnac lub nie przekroczyc takich punktów przelomowych danego stopu, w których zachodza niekorzystne zmiany bu¬ dowy mikroskopijnej. W ten sposób, praw¬ dopodobnie dzieki calkowicie jednolitemu skladowi stopu, wytwarza sie narzedzia, które zachowuja twardosc materjalu pod¬ stawowego, posiadaja budowe nie wyka¬ zujaca porowatosci i bardzo duza wytrzy¬ malosc na dzialanie mechaniczne.Narzedzia wyrabiane sposobem we¬ dlug wynalazku sa najlepsze, gdy, zarów¬ no przy stapianiu materjalów podstawo¬ wych, jak i nagrzewaniu ksztaltowników wytlaczanych w prasach, stosuje sie sro¬ dowisko gazów neutralnych oraz cisnienie nizsze od atmosferycznego. Korzystne jest .poddawanie ksztaltowników zaraz po nagrzaniu takiej obróbce cieplnej, która polaczona jest z ulepszeniem budowy mi¬ kroskopijnej materjalu. Wskazane to jest zwlaszcza wtedy, gdy przekroczenie punk¬ tów przelomowych podczas nagrzewania spowodowalo pogorszenie sie budowy mi¬ kroskopijnej.Metode te mozna stosowac z korzyscia takze i przy wyrobie narzedzi, których bu¬ dowa moze byc ulepszona przez obróbke mechaniczna równiez i przy jednoczesnem nagrzewaniu do wyzszej temperatury. 0- twory, wydrazenia i inne zmiany ksztaltu narzedzi moga byc dokonywane zapomoca tloczenia.Topniki, dodawane do metali trudnoto- — 2 —pliwych, zwlaszcza metaloidy, moga byc wprowadzane do mieszaniny dopiero w czasie topienia, np. do tygli. Metale topni¬ ki moga 'byc calkowicie lub czesciowo za¬ stapione przez metaloidy. Korzystne wla¬ sciwosci posiadaja) zwlaszcza takie stopy, w których ilosc wegla, zwiazanego z wol¬ framem, wynosi mniej, niz 3%. Wyrób na¬ rzedzi, czy tez czesci ido nich odbywa sie w sposób nastepujacy. 400 gramów proszku wolframu miesza sie z 40 gramami weglika tytanu. Mieszani¬ ne wsypuje sie do tygla weglowego, zaopa¬ trzonego w zaciski z wegla, i ogrzewa za- pomoca elektrycznosci w atmosferze iwodo- ru az do roztopienia. Calkowita ilosc we¬ gla, znajdujacego sie w stopie, sklada sie z wegla weglika tytanu, a czesciowo z we¬ gla z tygla weglowego. Natychmiast po przejsciu w stan plynny mieszanina zosta¬ je wlana do formy z miedzi, chlodzonej wo¬ da. Uzyskuje sie dzieki temu budowe bar¬ dzo drobnoziarnista, a skladniki nie wy¬ dzielaja sie ze stopu. Otrzymany materjal zo:taje nastepnie drobno sproszkowany i wytlaczany pod cisnieniem okolo 4000 kg na cm2 w matrycach o profilu, odpowiada¬ jacym np. formie plytek, które spawane z trzonkami sluza do wyrobu narzedzi do to¬ czenia. Otrzymane w ten sposób ksztaltow¬ niki poddawane sa w ciagu 12 minut obrób¬ ce cieplnej, polegajacej na spiekaniu w temperaturze okolo 1750° w strumieniu wo¬ doru, a nastepnie sa ochladzane w ciagu 40 sekund do 1500°, poczem przez 45 mi¬ nut mniej wiecej doprowadzane do tempe¬ ratury pokojowej. PL