Scieranie sie panewek w lozyskach, zwlaszcza w lozyskach korbowodów lub podobnych czesci maszyn, wystepuje prze¬ waznie w kierunku najwiekszego nacisku, wskutek czego nastepuje znieksztalcenie wywierconego otworu lozyska oraz mniej lub wiecej znaczne przesuniecie sie walu lub czopa. Pierwszej z wymienionych nie¬ dogodnosci mozna zaradzic przez czeste obrabianie lozyska, natomiast usuniecie drugiej niedogodnosci jest nieraz niemozli¬ we, aczkolwiek powoduje ona przerwy w ruchu.W celu usuniecia tych niedogodnosci, proponowano juz umieszczac pomiedzy wa¬ lem a lozyskiem ruchoma panewke, która moze wykonywac wzgledny ruch obrotowy w stosunku do walu, wskutek czego naj¬ wiekszy nacisk walu przypada na coraz to inne miejsca panewki. Jednak urzadzenie powyzsze nie daje moznosci osiagniecia po¬ stawionego celu lub tez moznosc ta jest tylko czesciowa, poniewaz wal przewaznie slizga sie po wewnetrznej powierzchni pa¬ newki ruchomej, nie powodujac jej ruchu, lub tez odwrotnie, panewka jest obracana obracajacem sie lozyskiem podczas bezru¬ chu walu.Lozysko wedlug wynalazku równiez po¬ siada panewke, obracajaca sie pomiedzy czesciami wahliwa a niewahliwa lozyska.Aby zapewnic w kazdym przypadku ob-rot panewki, Cz$&6 wahliwa jest zaopatrzo- ^ na ^|nysl wy^adcu w sprzeglo, które za- "TbierM ^rfhewl^ t^tko w jednym kierunku, podczas zas wychylania sie czesci wahliwej w kierunku przeciwnym panewka zostaje przytrzymana zapomoca hamulca, który sprzega ja chwilowo z czescia niewahliwa, uniemozliwiajac jej ruch nawrotny. Dzieki sprzeganiu panewki naprzemian z czescia wahliwa i z czescia niewahliwa lozyska, panewka wykonywa przerywany, okresowy ruch obrotowy.Ustrój wedlug wynalazku jest nadzwy¬ czaj prosty i niezawodny w dzialaniu.Wskutek rozlozenia tarcia naprzemian na powierzchnie wewnetrzna i zewnetrzna panewki, scieranie sie czesci lozyska jest sprowadzone do minimum.Na rysunku przedstawiono przyklad wykonania wynalazku. Fig. 1 i 2 przedsta¬ wiaja przekroje pionowy i poziomy glowi¬ cy krzyzulca, wykonanej wedlug wynalaz¬ ku. Fig. 3 i 4 przedstawiaja przekroje wzdluz dwóch prostopadlych wzgledem sie¬ bie plaszczyzn polaczenia przegubowego korby z rama, przesuwana tam i zpowro- tem. Fig. 5 — 10 przedstawiaja inne od¬ miany wykonania lozyska wedlug wyna¬ lazku, przyczem kazda odmiana jest uwi¬ doczniona w dwóch przekrojach wzdluz prostopadlych wzgledem siebie plaszczyzn.Na fig. 1 i 2 litera a oznacza korbowód, b — tloczysko, c — wlasciwy krzyzulec, d — czopy krzyzulca, / — glowice korbo¬ wo du oraz g — lozysko, umieszczone po¬ miedzy czopami krzyzulca d a glowica kor¬ bowodu /. Glowica korbowodu posiada o- twór wywiercony h, który jest zaopatrzony w otwór h1, znajdujacy sie po wewnetrznej stronie uszka glowicy f\ oraz w wyzlobie¬ nie h2, znajdujace sie w przeciwleglej sciance otworu h. W celu wykonania wgle¬ bienia h2 w glowicy / wywiercony jest po¬ mocniczy otwór i. W kanale h znajduje sie kulka k. Zewnetrzny wylot kanalu zostaje zamkniety nagwintowanym kodkiefti h4; ze¬ wnetrzny wylot kanalu i równiez jest za¬ mkniety nagwintowanym korkiem i1. Pa¬ newka g jest w odpowiedniem miejscu za¬ opatrzona w wieniec otworów /, których rozmieszczenie jest uzaleznione od wielko¬ sci wahliwego wychylenia korbowodu. Kul¬ ka stalowa k jest czynna podczas ruchu kor¬ bowodu ku górze, wpadajac czesciowo do jednego z otworów / w panewce g i pocia¬ gajac ja ze soba, przyczem w razie potrze¬ by moze byc zastosowana jeszcze jedna kulka, wspóldzialajaca ze sprezyna jako zapadka. Podczas nawrotnego wychylenia korbowodu kulka zabierajaca wpada we wglebienie h2, przestajac sprzegac ucho korbowodu z panewka. Aby uniknac w tym czasie wstecznego ruchu panewki g, czop d jest zaopatrzony w otwór srednicowy m, którego jeden wylot jest zamkniety na¬ gwintowanym korkiem i który posiada we¬ wnatrz kulke o, dociskana sprezyna n i wpadajaca równiez do otworów / w panew¬ ce. Jednakze hamujace dzialanie tej kulki jez-t z latwoscia pokonywane podczas obra¬ cania sie glowicy korbowodu w kierunku ruchu wskazówki zegara.Osadzenie lozyska staje sie znacznie prostsze wtedy, gdy lozysko posiada budo¬ we wedlug fig. 3 — 6. W tym przypadku lozysko sklada sie z panewki g, pierscienia zewnetrznego p, 'zadp&trzofiego w urzadze¬ nie sprzegajace, oraz pferiscfenra weivn^trz* nego r, dzialajacego hamujaco, Ptetscien zewnetrzny p jest osadzony W glowicy kor¬ bowodu lub korby, wewnetrzny zas pier¬ scien r — na czopie d krzyzulca c lub ramy s, wykonywajacej posuwisty ruch tam i zpo- wrotem. Urzadzenia sprzegajace i hamu¬ jace w przykladzie wykonania wedlug fig. 3 i 4 sa podobne do przedstawionych na fig. 1 i 2, z ta atoli róznica, ze panewka g, za¬ miast otworów /, posiada z obydwóch stron wglebienia Z1. W celu uniemozliwienia bocznego przesuwu pattewki g pfefscienie zewnetrzny p i wewnetrzny r sa pfówadfcó* ne zapomoca srub prowadniczych p1 i r1 — 2 —w pierscieniowych -wyzlobieniach gl pa¬ newki g.Odmiana lozyska, przedstawiona na fig, 5 i 6, posiada w celu sprzegania nie kuliki, które nie zawsze mozna zastosowac, lecz sprezyne plaska n, zaskakujaca miedzy ze¬ by l, znajdujace sie na zewnetrznej po¬ wierzchni panewki g, a w celu hamowa¬ nia—sprezyne plaska uf której kciuk v% za¬ czepia o zeby w, znajdujace sie na we¬ wnetrznej powierzchni panewki g.W odmianie wykonania wedlug fig. 7 i 8 sprzeganie i hamowanie wykonywaja sprezyny plaskie x i y. Sprezyna sprzega¬ jaca x jest osadzona w rowku, wykonanym w zewnetrznej powierzchni panewki g, i przymocowana jednym koncem do panew¬ ki, opierajac sie wolnym koncem na we¬ wnetrznej powierzchni otworu glowicy kor- bowodu /. Sprezyna y, powodujaca hamo¬ wanie, spoczywa w rowku, wykonanym w czopie (walku) d, bedac don przymocowa¬ na fednym koncem, drugim zas, wolnym koncem, opierajac sie na wewnetrznej po¬ wierzchni panewki g. Sprezyny x i y sa u- mieszczone tak, aby np. podczas obracania sie glowicy korbowodu w kierunku wska¬ zówek zegara, sprezyna x zostala docisnie¬ ta dzieki tarciu do wewnetrznej powierzchni otworu glowicy, panewka zas slizgala sie bez znaczniejszego tarcia po sprezynie y; natomiast podczas obracania sie glowicy korbowodu w kierunku przeciwnym, glowi¬ ca / powinna slizgac sie po sprezynie x, nie pociagajac za soba panewki, w razie bowiem daznosci panewki do ruchu w kie¬ runku odwrotnym do ruchu wskazówek ze¬ gara sprezyna hamujaca y zostaje docisnie¬ ta do wewnetrznej scianki panewki, uniemoz¬ liwiajac jej obracanie sie. W celu zwiek¬ szenia tarcia, sprezyny powyzsze sa na wolnych koncach zagiete wtyl tak, iz konce sprezyn zostaja mocniej docisniete do we¬ wnetrznej scianki otworu glowicy / wzgled¬ nie panewki g.W odmianie wykonania wedlug fig. 9 i 10 sprzeganie wzglednie hamowanie rucho¬ mej panewki g uskuteczniaja kliny z1 i z2, osadzone w odpowiednich wycieciach z3 zewnetrznej i wewnetrznej powierzchni pa¬ newki i mogace wykonywac tylko nieznacz¬ ne przesuniecia. Ostrza klinów z1 i z2 sa skierowane jednakowo. Podczas wahliwego ruchu iglowicy korbowodu w kierunku od konca szerszego do wezszego klinów ze¬ wnetrzne kliny z1 zostaja zabrane glowica korbowodu /, sprzegajac dzieki zakleszcza¬ niu sie glowice z ruchoma panewka g, któ¬ ra tym sposobem bierze udzial w ruchu glowicy. Kliny z2, umieszczone na we¬ wnetrznej powierzchni panewki, podazaja podczas tego jej ruchu, dzieki tarciu o nie¬ ruchomy czop d, ku szerszemu koncowi wy~ ciecia, nie przeszkadzajac wcale ruchowi panewki g. Gdy jednak glowica korbowodu zostaje pokrecona w kierunku odwrotnym, to znaczy w kierunku od wezszego do szer¬ szego konca klina, wówczas glowica ta naj¬ pierw przesuwa kliny z1 ku szerszym kon¬ com wyciec, a nastepnie panewka g, po¬ dazajaca z poczatku za glowica, nasuwa sie na kliny z2, sprzegajac sie z czopem d.Wskutek tego glowica / slizga sie po ze¬ wnetrznej powierzchni panewki g, nie po¬ budzajac jej do ruchu.Jezeli zas czop bierze udzial w wahli- wym ruchu glowicy korbowodu lub podob¬ nej czesci maszyny, to urzadzenie hamujace nalezy umiescic w innej nieruchomej cze¬ sci lozyska. PL