Wynalazek dotyczy pompy lub sprezar¬ ki z wirnikiem, szczególnie ssacej pompy wirnikowej. Wirnik, zaopatrzony w wiek¬ sza ilosc lopatek promieniowych, jest osa¬ dzony wspólsrodkowo lub mimosrodowo w oslonie, która przy obwodzie wirnika lub blisko tego obwodu posiada kanal z wyzlo¬ bieniami w jednej lub obu jej bocznych sciankach oraz dodatkowe odgalezienia do tego kanalu. Wlot i wylot znajduja sie w jednej lub obu bocznych sciankach we¬ wnatrz kanalu obwodowego i sa od niego niezalezne lub tez z nim polaczone. Sam kanal jest przegrodzony miedzy wlotem i wylotem wzglednie i w innych miejscach.Sprawnosc pompy moze byc jeszcze pod¬ wyzszona przez to, ze powierzchnia prze¬ plywu kanalu obwodowego (a wiec bez u- wzglednienia odgalezien) moze byc zmien¬ na, przyczem kanal ten nie da sie zwezac w miejscu za odgalezieniem na jego granicy.Zwezenie lub zmiana powierzchni przekro¬ ju moze byc uskuteczniana w kierunku osio¬ wym, jak równiez promieniowym.Pompa wedlug wynalazku jest uwidocz¬ niona na rysunku. Fig. 1 i 2 przedstawiaja przekrój pionowy wzglednie widok wnetrza jednego wykonania pompy, fig. 3—5 — trzyprzyklady wykonania scianki bocznej w przestrzeni tlocznej.Pompa wedlug fig. 1 i 2 sklada sie z o- slony 1 i kadluba 2, w których znajduje sie przewód ssawny 3, komora wodna 4 i prze¬ wód tloczny 5. Kadlub 2 obejmuje wal 6, obracany w lozysku 7 i uszczelniony zapo- moca dlawnicy 8. Na koncu tego walu jest osadzony wirnik 9, umocowany zapomoca nakretki 10, tak iz obraca sie on miedzy o- slona i kadlubem. Przestrzen tloczna po ze¬ wnetrznej stronie ograniczona jest cylin¬ drem 11, umieszczonym mimosrodowo w stosunku do walu 6 i wirnika 9, tak ze ka¬ nal 12 miedzy obwodem wirnika a cylin¬ dryczna scianka przestrzeni tlocznej ma ksztalt sierpa. Kanal ten posiada w bocz¬ nych sciankach, t. j. tak w oslonie 1, jak i w kadlubie 2, wyzlobione odgalezienia 13, które zblizaja sie do walu w kierunku obro¬ tu i sa zamkniete przy koncach. W obrebie kanalu 12 znajduja sie w oslonie 1 wlot 14, a w kadlubie 2 — wylot 15 oraz otwór po¬ mocniczy 16.Na fig. 3—5 wal jest wspólsrodkowy, a wirnik dochodzi do scianki cylindra prze¬ strzeni tlocznej. Kanal znajduje sie po jed¬ nej stronie, jest jednak korzystniej, gdy le¬ zy po obydwu stronach wirnika i siega w kierunku obwodowym prawie do wlotu 14 i wylotu 15. Wedlug fig. 3 miedzy koncem kanalu 12 a wylotem 15 znajduje sie je¬ szcze jedno odgalezienie 13. Wedlug fig. 4 wylot 15 odpowiada koncowi ostatniego od¬ galezienia, lecz brakuje tu (niezaleznie od tego szczególu) otworu pomocniczego. To samo odnosi sie do wykonania wedlug fig. 5, jednak kanal 12 jest podzielony zapomoca dwóch przegródek 17, obydwa zas konce kanalu 12 sa polaczone ze soba wezszym kanalem 18.Sposób dzialania niniejszej pompy jest nastepujacy.Jezeli wal obraca sie predko i pompa jest szczelnie wypelniona, woda wyplywa z wirnika do kanalu 12 z wielka predkoscia i prawie w kierunku obwodowym. Podczas zwyklego dzialania pompy woda przeplywa w kanale z predkoscia znacznie mniejsza i prawie w tym samym kierunku. Wskutek wielkiej predkosci wyplywajacej wody, tak predkosc, jak i cisnienie wody, znajdujacej sie w kanale, wzrasta w kierunku obrotu wirnika. Pewna ilosc wody zostaje powtór¬ nie skierowana przez odgalezienie 13 kana¬ lu 12 do wewnatrz i doprowadzona do wir¬ nika, który zwieksza jej predkosc do pred¬ kosci obwodowej i juz z ta predkoscia wo¬ da zostaje powtórnie wyrzucona do kana¬ lu. Dzialanie to powtarza sie tyle razy ile jest odgalezien. Wobec powyzszego, jak równiez wskutek zmiany przekroju kanalu, zwieksza sie cisnienie w kierunku obrotu wirnika, tak ze woda zostaje z wielka sila przenoszona w strone tloczna pompy.Przy uruchomieniu pompy komora wod¬ na 4 oraz przestrzen tloczna wypelnione sa woda. Jezeli wal wprowadzi sie w szybki ruch obrotowy, to wirnik wytlacza wode z przestrzeni tlocznej nazewnatrz. Wskutek tego powstaje niedopreznosc powietrza, która jednak zmniejsza sie powoli przy wzrastaniu cisnienia w kierunku obrotowym wirnika i przechodzi w nadcisnienie, tak iz powietrze zostaje wyparte przez wyloty.Jak zachowa sie przyttem woda w prze¬ strzeni tlocznej, wskazuje krzywa spiralna 19 (fig. 2). Przy wzroscie niedopreznosci powietrza w przewodzie ssawnym pompa wskutek zmniejszenia sie wspólczynnika napelnienia potrzebuje wiecej wody. W tym celu woda moze wrócic do przestrzeni tlocznej z komory wodnej 4 przez wylot 15 (fig. 4 i 5), lub przez jeden lulb wiecej o- tworów pomocniczych 16 (fig. 3). Powtarza sie to tak dlugo, dopóki woda, przeznaczo¬ na do tloczenia, bedzie ssan,a w dostatecz¬ nej ilosci, by wplynac do przestrzeni tlocz¬ nej i ja calkowicie zapelnic.Pompa, która ssie w ten sposób, moze byc równiez uzyta jako pompa powietrzna lub sprezarka. Jezeli pompa nie ma do ssa- — 2 —nia powietrza lub innego gazu, to wylot moz¬ na skierowac równiez do kanalu obwodo¬ wego.Odgalezienia moga byc skierowane mniej wiecej lub nawet zupelnie promie¬ niowo i dtrzymac przekrój zmienny.Wirnik posiada plaskie lopatki promie¬ niowe, których wygiecie ku tylowi zmniej¬ szyloby predkosc wyplywu wody, nie przy¬ noszac korzysci, gdy natomiast wygiecie lo¬ patek ku przodowi zwiekszyloby w wielkim stopniu opór wewnetrzny pompy. PL