Wynalazek niniejszy dotyczy urzadze¬ nia do samoczynnej regulacji pomp paliwo¬ wych przeznaczonych zwlaszcza do pompo¬ wania benzyny lub innych cieczy rozpu¬ szczajacych lub psujacych smary, które ma na celu samoczynne ograniczenie lub prze¬ rywanie dzialania pompy w chwili, gdy po¬ wstaje pewien wzrost oporu na tloczeniu, przyczem cisnienie na tloczeniu nie ulega znacznym -wahaniom. Ta wlasnosc urza¬ dzenia jest szczególnie korzystna w przy¬ padku zastosowania tego urzadzenia do pomp zasilajacych paliwem gazniki nisko- preznych silników spalinowych. W tym przypadku narzady do kontrolowania do¬ plywu paliwa do gaznika (np. plywak i ob- jetosoiomierz) dzialaja w ten sposób, ze wywieraja wplyw na wielkosc oporu na tlo¬ czeniu. Aby urzadzenie dzialalo sprawnie, bieg pompy winien byc regulowany samo¬ czynnie przez opór narzadów kontrolnych w ten sposób, by cisnienie tloczenia pozosta¬ walo stale, a tern samem nie zmienialo wa¬ runków dzialania tych narzadów (np. ply¬ waka i objetosciomierza).W urzadzeniu, bedacem przedmiotem niniejszego wynalazku, jedna ze scianek ka¬ dluba pompy jest ruchoma i przesuwa sie samoczynnie w chwili, gdy cisnienie w ka¬ dlubie pompy osiaga pewna zgóry okreslo¬ na wartosc, a to w celu uzyskania bezpo¬ sredniego polaczenia przestrzeni na ssaniu z przestrzenia na tloczeniu bez stosowania kanalów oraz przewodów. Przesuw ten od¬ bywa sie prostopadle do plaszczyzny ru-^ chomej scianki, dzieki czemu nie podlegaona dzialaniu sit bezwladnosci ciecz.y pod¬ czas jej przeplywie 1 Wskutek tejjb^przesuwu scianki kadluba pompy, wydatek pompy samoczynnie zmniejsza sie lub przerywa .wewnatrz ka¬ dluba pompy, gdzie wystepuje zmiana ob¬ jetosci. Poza tern opory tarcia wewnatrz pompy zostaja w znacznym stopniu zmniej¬ szone, co ma szczególne znaczenie, gdy pompa tloczy benzyne lub inne podobne cie¬ cze, rozpuszczajace smary. Zmniejszone o- pory tarcia,ri powoduja równiez znaczne zmniejszenie zuzycia wspólpracujacych ze soba czesci pompy. f Na rysunku przedstawione* przyklad wykonania wynalazku. Fig. 1 przedstawia przekrój podluzny przez urzadzenie regu¬ lacyjne w zastosowaniu do pompy obroto¬ wej wzdluz linji 1—1 na fig. 4, fig. 2 i 3 — odpowiednio poprzeczne przekroje tego u- rzadzenia wzdluz limij 2—2 i 3—3 na fig. 1, fig. 4 — widok zgóry na urzadzenie regula¬ cyjne wraz z pompa, fig. 5i 6 — odpowied¬ nio przekroje poprzeczne pompy obrotowej wzdluz limij 5—5 i 6—6 na fig. 1. Fig. 7 — przedstawia przekrój podluzny przez od¬ miane urzadzenia w zastosowaniu do pompy obrotowej, fig. 8 — przekrój podluzny przez urzadzenie w zastosowaniu do pompy tlokowej jednostronnego dzialania, a fig. 9 — przekrój podluzny przez te pompe pod katem 90° do plaszczyzny przekroju we¬ dlug iig. 8.Z kadlubem pompy 1 (fig. 1) polaczone sa dwie oslony, z których jedna 2 zawiera zawór ssawczy, a druga 3 — zawór tloczny (%2).Wewnatrz kadluba pompy zamocowa¬ na jest czesc 23, której jeden koniec w po¬ staci tulei walcowej 23a o wiekszej sredni¬ cy osadzony jest mimosrodowo wzgledem osi walka napedowego 24a pompy, a drugi, w postaci zwezonej tulejki 23b, osadzony jest wspólsrodkowo z osia walka napedo¬ wego 24a pompy. W mimosfodowej tulei 23a bbraca sie rdzen 24, którego przedlu¬ zenie stanowi walek napedowy 24a pom¬ py, wspólsrodkowy z tulejka 236 i zaopa¬ trzony na koncu w rowek 23c; w rowek ten mozna wsuwac wpust dowolnego urzadze¬ nia napedowego i w ten sposób obracac wa¬ lek 24a.W rdzeniu 24 znajduje sie poprzeczna szczelina, w która wsuniete sa dwie lopat¬ ki 25 i 26 (fig. 5) z wywierconemi na pew¬ nej odleglosci jednym lub dwoma otwora¬ mi. W otwory te wsuniete sa dwie srubowe sprezyny 27 i 28, sila napiecia których roz¬ suwa te lopatki, dzieki czemu konce lopa¬ tek 25 i 26 stale przylegaja skiem do wewnetrznej walcowej powierzch¬ ni mimosrodowej tulei 23a. Lopatki dziela wnetrze tulei 23a na dwie przestrzenie, two¬ rzac z mimosrodowego pierscienia, zawarte¬ go miedzy tuleja 23a i rdzeniem 24, dwie komory 29a i 296. Przy obrocie pompy w kierunku strzalki / (fig. 2) komora 29a la¬ czy sie z przewodem ssawczym przez kanal 30, zas komora 296 laczy isie 'z przewodem tlocznym przez kanal 31.Walek 24a, wspólsrodkowy z tulejka 236, uszczelniony jest zapomoca pierscie¬ nia uszczelniajacego 32, scisnietego pomie¬ dzy dwiema powierzchniami, z których jedna nalezy do czolowej powierzchni tu¬ lejki 236, a druga do dlawika 33. Dlawik 33 jest docisniety do pierscienia 32 zapo¬ moca nakretki 34 oraz srubowej sprezyny 35, umieszczonej wewnatrz wydrazenia nakretki 34. Sila tiapdecia sprezyny 35 do¬ ciska dlawik 33 do pierscienia uszczelnia¬ jacego 32, zapobiegajac powstawaniu nie¬ szczelnosci po pewnem zuzyciu pierscie¬ nia. Nakretka 34 posiada podluzny rowek 34a, w który wpuszczony jest koniec smibr ki ustalajacej 36. Dlawik 33 równiez po¬ siada podluzny rowek 33a, w który wpu¬ szczony jest koniec srubki ustalajacej 37.Prócz tego wewnetrzna powierzchnia dla¬ wika 33 zaopatrzona jest równiez w odsa^ dzenie 336, polaczone zapomoca otwotu z rowkiem pierscieniowym 33c, a ten ostatni — 2 —zkolei lacizy sie przez kanal 38 z oliwiar¬ ka/dzialajaca pod cisnieniem. Wylot ka- iialtt 38 mozna równiez zamknac korkiem gwintowym 39, a smar do kanalu 38 do¬ prowadzac pod cisnieniem przez drugi kanal 40, polaczony np. z przewodem do¬ prowadzajacym smar pod cisnieniem do innych czesci silnika, na którym zamoco¬ wana jest nieruchomo pompa.Do kadluba .pompy 1 przymocowana jest przy pomocy srub 41 oslona 42, we¬ wnatrz której znajduje sie szczelnie za¬ mknieta falista przepona 43, która moze sie odksztalcac w kierunku swej dlugosci.Jeden z konców falistej przepony 43 polaczony jest szczelnie z nieruchoma tarcza 44, której kolnierz scisniety jest pomiedzy kolnierzem oslony 42 i kolnie¬ rzem kadluba pompy /. Drugi ruchomy ko¬ niec tej przepony polaczony jest przy po¬ mocy pokrywki 45 z koncem rurki 46, w nagwintowanym otworze dna której zamo¬ cowany jest sworzen 47 zakonczony kula osadzona przy pomocy wkretki 48 w u- chwycie 49, stanowiacym jedna calosc z ruchoma plytka 50. Gladka czolowa po¬ wierzchnia plytki 50 przylega do takiej samej powierzchni tulei 23a i lopatek 25 i 26. W ten sposób plytka 50 zamyka szczel¬ nie wewnetrzna komore kadluba pompy, stanowiac jednoczesnie równiez jego scian- Plytka 50 posiada dwa wydrazenia 506 (fig. 3), pomiedzy któremi znajduje sie promieniowe zebro 50a, dzwigajace uchwyt 49 i wsuniete w otwór miedzy dwa uchwy¬ ty 44a i 44b w ksztalcie pólpierscieni, wspólsrodkowych z tarcza 44. Przechodza¬ ce przez wydrazenia 506 uchwyty 44a i 44b plytki 50 stanowia zderzaki dla czesci 23, ograniczajace jej ruch w kierunku osi walka napedowego 24a, zapobiegajac jed¬ noczesnie obrotowi plytki 50, pociaganej sila tarcia przez obracajacy sie rdzen 24 (fig. 1), Plytka 50 posiada otwór 50c (fig. 6) naprzeciw otworu 44c tarczy 44, poprzez które to otwory wnetrze kadluba pompy laczy sie z wnetrzem falistej przepony 43.Wewnatrz rurki 46 znajduje sie srubo¬ wa sprezyna 51, wsparta o pierscien 52, wkrecony na tulejke 53, osadzona obroto¬ wo w otworze oslony 42. Tulejka ta sluzy do wywierania stalego nacisku na falista przepone oraz do dociskania plytki 50 do gladkiej czolowej powierzchni rdzenia 24.Na koncu tulejki 53 zamocowany jest krazek 54, przy pomocy którego mozna obracac te tulejke. Poniewaz pierscieniowe zgrubienie 53a na zewnetrznej powierzch¬ ni tulejki 53 zapobiega jej przesuwaniu sie wzdluz osi, wiec przy obrocie krazka 54 nastepuje przesuw osiowy pierscienia 52, wkreconego na zewnetrzny gwint tu¬ lejki 53. Obrotowi pierscienia 52 zapobie¬ ga polaczona z nim na stale sruba 55, przepuszczona przez otwór w oslonie 42.Otwór ten posiada obrzeze 55a, o które o- piera sie podczas przesuwu pierscienia 52, a z nim i sruby 55, glówka tej sruby, ogra¬ niczajac w ten sposób przesuw pierscienia 52 w kierunku do wnetrza oslony 42.Wrzeciono 56 wkrecone w nagwintowa¬ ny otwór dna rurki 46 jest luzno umie¬ szczone wewnatrz tulejki 53. Guzik 57 za¬ mocowany na koncu tego wrzeciona sluzy do przesuwania go w kierunku jego osi.Wnetrze oslony 42 mozna wypelnic smarem przy pomocy np. oliwiarki 58 i ó* próznic przez wykrecenie nagwintowanego korfta 59, umieszczonego w nagwintowa¬ nym otworze dolnej czesci oslony.Oslona 2 zaworu ssawczego posiada wydrazenie 2a, w którem znajduje sie plytka zaworowa 4 oparta o gniazdko 5.Rurowy zderzak 6 ogranicza ruch plytki zaworowej 4 wgóre, przyczem kolnierz zderzaka opiera sie na obrzezu wytocze¬ nia wykonanem w wydrazeniu 2a. Sila na¬ piecia srubowej sprezyny 7 utrzymuje ru* rowy zderzak 6 w dolnem skrajnem polo¬ zeniu. Korek gwintowy 8 zamyka górny 3 —otwór oslony 2, zas szczeliwo 9 zapewnia szczelnosc tego zamkniecia; W dolnej czesci oslony 2 znajduje sie równiez wydrazenie 26, w kiórem umie¬ szczony jest filtr 10, którego kolnierz do¬ ciekany jest do obrzeza tego wydrazenia sila napiecia isrubowej sprezyny //, opar¬ tej drugim koncem o korek gwintowy 12, zamykajacy otwór dolnej przestrzeni wy¬ drazenia 2b, uszczelnionej szczeliwem 13.Do oslony 2 prowadzi przewód ssaw- czy14 pompy (fig. 4).- Oslona 3 zawiera zawór tloczny, skla¬ dajacy sie z tych samych czesci, co i za¬ wór ssawczy, 1 j. z plytki zaworowej 16, gniazda, rurowego zderzaka i sprezyny.Do oslony 3 prowadzi praewód tloczny 22 pompy (fig. 3).Urzadzenie dziala w nastepujacy spo¬ sób. Walek 24a o ruchu obrotowym nape¬ dza rdzen 24 wewnatrz mdmosrodowej tu- lei 23a. Przesuw lopatek 25 i 26 powoduje zmiane objetosci komór 29a i 29b, dzieki czemu ciecz zostaje zasysana przez zawór ssawczy 4 oslony 2 i wytlaczana przez za¬ wór tloczny 16 oslony 3.Poniewaz .plytka 50 jest dociskana do gladkiej powierzchni rdzenia 24 i jego tu- lei 23a przy pomocy falistej przepony 43 oraz srubowej sprezyny 51, wiec wnetrze kadluba pompy zostaje szczelnie zamknie¬ te, wskutek czego pompa dziala jak zwy¬ kla pompa obrotowa.Przez odsadzenie 336 i kanaly 38 (lub 38 i 40) wprowadza sie smar na powierzch¬ nie walka 24a pod cisnieniem wiekszem od cisnienia tloczenia pompy, a poniewaz szczeliwo 32 jest stale nasycane smarem, wiec zapewnia ono skuteczne oliwienie wa¬ lu 24. W przypadku tloczenia przez pom¬ pe benzyny, scieranie szczeliwa nie riia miejsca.Dopóki przeswit wylotowego otworu pompy jest wolny, plytka 50 jest docisnie¬ ta do rdzenia 24 i tulei 23a, lecz gdy wy¬ datek pompy staje sie wiekszy od pozada¬ nego, wówczas cisnienie tloczenia wyrasta, a co zatem idzie, dzieki otworom 50c i 44c\ wzrost cisnienia rozprzestrzenia sie rów¬ niez We wnetrzu falistej przepony 43. Gdy cisnienie to osiaga pewna zgóry okreslona wartosc, wtedy przezwycieza ono sile na¬ piecia falistej przepony 43 oraz sprezyny 51.Plytka 50 w tych warunkach przesuwa sie na pewna odleglosc prostopadle do plaszczyzny stykowej powierzchni plytki wewnatrz przestrzeni, w której zachodzi zmiana objetosci, Z powyzszego wynika, ze plytka 50 nie podlega silom bezwladnosci poruszajacej sie cieczy, co ma miejsce w pompach, w których grzybki zaworowe otwieraja sie zawsze w kierunku przeply¬ wu cieczy w kanale.Gdy wydatek pompy wzrasta do niepo¬ zadanej wielkosci, wówczas plytka 50 jest stale odsunieta, wskutek czego w znacznej mierze maleje tarcie wewnatrz pompy, tak, ze do dobrego dzialania pompy wy¬ starcza smajrowanie wylacznie walka 24a.Prócz tego przesuw ruchomej plytki 50 ogranicza cisnienie tloczenia do zgóry o- kreslonej wielkosci, niezaleznie od szybko-r sci obrotu rdzenia 24 pompy. Wskutek tego pompa powyzsza moze byc zastosowana do zasilania gazników niskópreznych silników spalinowych, zaopatrzonych vl zbiornik paliwowy o stalym poziomie lub w urza¬ dzenie do miarkowania ilosci doplywajace¬ go paliwa.Z jednej strony przy malych szybko¬ sciach zawór tloczny zapobiega powrotne¬ mu przeplywowi cieczy z przewodów tlocz¬ nych do pompy oraz spadkowi cisnienia cieczy na tloczeniu, szkodliwego dla dobre¬ go dzialania pompy.Poza tem przesuwajac drazek 56 zmie¬ nia sie objetosc wewnetrznej przestrzeni przepony 43, a co zatem idzie przez otwory 44c i 50c wywiera sie wplyw na dzialanie samej pompy.Elastyczna przepona oraz plytki zawo- — 4 —rowe tworza póifiócnioze urzadzenie (pom¬ pujace, które moze byc napedzane z ze¬ wnatrz pompy, przyczem oslona pompy moze pozostac nieruchoma, a które to u- rzadzemie jest wyjatkowo dogodne przy recznem wlaczaniu pompy.Wreszcie przy pomocy drazka 56 oraz guzika 57 mozna odsuwac plytke 50 od kolnierza oslony i w ten sposób wytwarzac wewnatrz oslony pompy zmiane objetosci, równowazna lub wieksza od wydatku pom¬ py; w ten sposób ogranicza sie lub znosi wydatek pompy, która jest wówczas wyla¬ czona.To wylaczanie pompy mozna uskutecz¬ nic równiez w inny sposób, a mianowicie przez utrzymywanie plytki 50 w polozeniu, przy którem pompa nie dziala. - W niektórych przypadkach, a zwla¬ szcza przy zmianie mocy silnika podczas jego pracy nalezy zaopatrzyc go w spre¬ zarke, która tloczy powietrze do gaznika pod zmiennem cisnieniem. Aby gaznik dzia¬ lal dobrze, cisnienie tloczonego do gaznika paliwa musi sie zmieniac odpowiednio do mocy silnika.W celu uzyskania tego warunku w pom¬ pie, wystarcza wewnatrz oslony 42 wytwo¬ rzyc cisnienie równe cisnieniu, wywierane¬ mu przez sprezarke na gaznik. Mozna, np. do oslony pompy wlaczyc specjalny prze¬ wód, który laczylby wnetrze oslony 42 z przewodem tlocznym sprezarki.Jasnem jest, ze na plytke 50 mozna wy¬ wierac bezposrednio cisnienie, w celu jej poruszania. Odmiana urzadzenia, w za¬ stosowaniu do pompy obrotowej, przedsta¬ wiona jest na fig. 7. W obrotowej pompie, analogicznej do pompy przedstawionej na fig. 1, plytka 50 laczy sie z elastyczna prze¬ pona 90, oddzielajaca wnetrze pompy od wnetrza komory 91 w pokrywie 92, przy¬ czem wewnatrz komory 91 dziala cisnienie atmosferyczne lub cisnienie tloczenia spre¬ zarki zasilajacej. Dzialanie takiego urza¬ dzenia jest identyczne z powyzej opisanem.Na fig. 8 19 przedstawiono urzadzenie regulacyjne w zastosowaniu do tlokowej pompy paliwowej jednostronnego dziala¬ nia o zmiennym (wydatku, w którem liczba 70 oznacza cylinder pompy, 71 — tlok pom¬ py dzielacy wnetrze cylindra 70 na dwie komory 70a i 7Ob. Liczba 72 oznaczono plytke zaworu ssawczego, liczba 73 — plyt¬ ke zaworu tlocznego, a liczba 74 — plytke zaworu przepustowego w tloku.Scianka 75 moze przesuwac sie w kie¬ runku prostopadlym do osi cylindra 70 w prowadnicy 70c, wykonanej w sciance tego cylindra. Scianka 75 polaczona jest sztywno z wolnym koncem falistej przepony 76 przy pomocy rurki 77. Drugi koniec falistej przepony polaczony jest z pierscieniem 78, zacisnietym miedzy kolnierzami cylindra 70 a oslony 79. Srubowa sprezyna 80, umie¬ szczona miedzy dnem rurki 77 a urzadze¬ niem nastawczem, skladajacem sie z tulej¬ ki 81 i sruby 82, dociska scianke 75 do po¬ wierzchni slizgowej tloka. Drazek 83 zao¬ patrzony w iguzik umozliwia nastawianie z zewnatrz scianki 75. Otwór 75a laczy gór¬ na komore 7Ob cylindra 70 z wnetrzem fa¬ listej przepony.Dzialanie tego urzadzenia jest iden¬ tyczne z dzialaniem powyzej opisanego u- rzadzemia w zastosowaniu do pompy obro¬ towej. Pompa tlokowa zostaje uruchomio¬ na w chwili, gdy tlok przesuwa sie zdolu wgóre w kierunku strzalki f1, zasysajac ciecz przez zawór plytkowy 72 i tloczac ja przez zawór plytkowy 73, oraz gdy scian¬ ka 75 jest docisnieta do tloka 71, a cisnie¬ nie na tloczeniu nie przekracza pewnej zgó- ry okreslonej wartosci.Skoro cisnienie na tloczeniu przekroczy przewidziana zgóry wartosc, wówczas ci¬ snienie to dziala na scianki falistej przepo¬ ny, powodujac odsuniecie scianki 75, dzie¬ ki czemu powstaje bezposrednie polaczenie miedzy komorami 70a i 706.Powyzsza pompa tlokowa jest jedno¬ stronnie dzialajaca, to znaczy zasysanie i 5 —tloczenie paliwa odbywa sie jedynie przy ruchu tloka zdolu wgóre, w przeciwnym zas kierunku (zgóry nadól) odbywa sie je¬ dynie przetlaczanie cieczy z komory 70a do komory 7Ob przy przejsciu tloka do polo¬ zenia wyjsciowego, z którego rozpoczyna sie nowy okres roboczy pompy.Dzialanie ruchomej scianki 75 jest takie samo, jak w poprzedniem urzadzeniu z pompa obrotowa i polega na bezposredniem laczeniu przestrzeni na ssaniu z przestrze¬ nia na tloczeniu w chwili osiagniecia okre¬ slonej wartosci cisnienia wewnatrz prze¬ strzeni, w której ma miejsce zmiana obje¬ tosci, przyczem scianka przesuwa sie w kie¬ runku prostopadlym do plaszczyzny scianki.Nalezy zaznaczyc, ze zapomoca drazka 83 przez dosuniecie scianki 75 do tloka 71 mozna pompe wlaczyc od zewnatrz, jak równiez wylaczyc, odsuwajac przy pomocy tegoz drazka scianke 75 od tloka. PL