Przedmiotem niniejszego wynalazku sa rozmaite ulepszenia w przemysle fonogra¬ ficznym, dotyczace notowania, odtwarzania i kopjowanlia fonogramu na tasmach, Ulep¬ szenia opieraja sie na tern, ze irytowanie brózdy odbywa sie wglab, i ze stosowane rylce, wytwarzajace brózde lub odtwarza¬ jace dzwieki, posiadaja ostrze tnace (przy nagrywaniu) lub tepe (przy odtwarzaniu), prostolinijna, równolegle do powierzchni tasmy, a prostopadle do kierunku przesu¬ wania i posiadajace na wysokosci roboczej szerokosc bardzo znaczna w stosunku do szerokosci rylców obecnie stosowanych. Ta szerokosc moze wynosic 2 do 3 milimetrów, moze tez byc i znaczniejsza w zaleznosci od teigo, czy pozadane jest uzyskanie wiekszej mocy dzwieku. Wzgledny ruch .rylca w sto¬ sunku do [tasmy odbywa sie w kierunku do¬ kladnie prostopadlym do powierzchni ta¬ smy. Inna cecha znamienna wynalazku po¬ lega na stosowaniu rylców posiadajacych drgania Wlasne o bardzo wysokiej czestotli¬ wosci, np. 20000 okresów na sekunde, dzie¬ ki czemu drgania te nie wplywaja zupelnie na wlasciwosci dzwiekowe wyrytej brózdy ani podczas rytowania jej, ani podczas od¬ twarzania dzwieków; pozwala to równiez czesciowo usunac szkodliwy halas, powsta¬ jacy na skutek tarcia rylca o fonogram na tasmie lub plycie. Poniewaz rylce, posiada¬ jace te wlasnosci, musza miec duza mase,stosownie do wynalazku stosuje sie nieru- chonie Jc3$ce i ta^y^poruszajace sie w kie- runM*p^^to^dl^ do powierzchni. Urza¬ dzenia, bedace przedmiotem niniejszego wynalazku, posiadaja te zalete wspólna dla wszystkich tasm fonograficznych, ze pozwa¬ laja uzyskiwac bardzo dlugie audycje.Sprzyja temu jeszcze i ta okolicznosc, ze na tasmie mozna rytowac wiele równole¬ glych brózd i notowac dzwieki na obydwu jej powierzchniach.Znaczna szerokosc.dna brózdy pozwala uzyskac energje dzwiekowa znacznik wiek¬ sza, niz w przypadku urzadzen iglowych. W rzeczywistosci', w tych ostatnich urzadze¬ niach igla dotyka brózdy tylko na czesci powierzchni, a jesli z jakichkolwiek powo¬ dów nacisk jej stanie sie nieco silniejszy, to nastepuje szybkie zuzycie fonogramu. W urzadzeniach, bedacych przedmiotem ni¬ niejszego wynalazku, powierzchnia zetknie¬ cia rylca z tasma jest znacznie wieksza, przyczem dopuszczalny jest tu stosunkowo mocniejszy nacisk, co umozliwia przekazy¬ wanie przyrzadowi dzwiekowemu znacznej ilosci energji nawet w przypadku, gdy brózdy maja sllabo zaznaczone róznice gle¬ bokosci.Moznosc stosowania brózd plytkich ma te dodatnia strone, ze jest duze, prawdbpo- diobienstwo, iz niewielkiej grubosci tasma jest jednorodna, co jest bardzo wazne dla Jednostajnosci rytu.Równiez szerokosc ostrza pozwala na¬ dawac rylcom tak duze wymiary, by ich okres diiigan wlasnych byl poza granicami slyszalnosci.Okolicznosc, ze ostrze jest prostolinijne i równolegle do powierzchni filmu, daje równiez liczne korzysci. Nacisk, jaki trze¬ ba wywrzec, by zaglebic taki rylec w tasmie, zalezy jedynie od jego rodzaju, a nie od glebokosci., na której znajduje sie w tej chwili. Wskutek tego mozna powiedziec, ze wnikanie rylca jest proporcjorialne do wywieranego nan nacisku.Inaczej przedstawialaby sie rzecz w przypadku, gdyby ostrze rylca bylo zakrzy¬ wione. Na fi|g. 1 widac, ze gdy rylec zajmu¬ je polozenie oznaczone pelnemi linjami, to dotyka on tasmy wzdluz luku amb, jesli zas zajmuje polozenie oznaczone linjami przerywanemi, to dotyka tasmy wzdluz lu¬ ku (tf-nP-b1, znacznie wiekszego od poprzed- niegjo, z czego wynika, ze gdy chodzi o wy¬ wolanie dodatkowego zaglebienia, np. o jedna tysiaczna milimetra, nalezy w drugim wypadku wywrzec nacisk znacznie wiekszy niz w pierwszym.Wkoncu, jesli jest dosc latwo otrzymac rylec o ostrzu prostem, to bardzo trudno jest wykonac dwa identyczne rylce z ostrza¬ mi zakrzywionemi. W przypadku, gdy pro¬ mien krzywizny rylca odtwarzajacego dzwieki jest zbyt wielki (fig. 2), bedzie on dotykal dna brózdly tylko koncami cd, gdy zas jest zbyt maly (fig. 3), bedzie dotykal wierzcholkiem e; w obu wiec przypadkach powierzchnie zetkniecia sa nieznaczne, co stanowi ceche ujemna przyrzadów iglo¬ wych.Na rysunku uwidocznione sa tytulem przykladu .rozmaite sposoby wykonania wynalazku.Fi,g. 1, 2 i 3 sa to, jak juz powyzej za¬ znaczono, schematy, przedstawiajace cechy dodatnie rylca o ostrzu prostem.Fig. 4 przedstawia rylec i tasme w prze^ kroju podluznym, fig. 5 przedstawia rylec i tasme w widoku zgóry, fig. 6 —urzadze¬ nie do irytowania zapomoca ruchu rylca, fig. 7 — urzadzenie do rytowania zapomo¬ ca ruchu tasmy poruszanej bezposrednio falami dzwiekowemi, fig. 8 — odmia¬ ne poprzedniego urzadzenia, przyczem tasma porusza sie zapomoca elektrycz¬ nosci, fig. 9 — przekrój bebna poru¬ szajacego o zwiekszonem przyleganiu tasmy dzieki dzialaniu pneumatyczne¬ mu, fig. 10 — przekrój poruszajacego bebna o zwiekszonem przyleganiu tasmy wywolanem przy pomocy srodków pneu- • — 2 —matycznych, fig. 11 — rozwinieta po¬ wierzchnie bebna, fig. 12 — schemat urza¬ dzenia do kopjowania tasm, fig, 13 — w wiekszej skali dzialanie rylców poprzed¬ niego urzadzenia, fig. 14 — oidkniajne urza¬ dzenia przedstawionego na fig. 8, fig, 15— schematycznie w przekroju elektryczny przyrzad do nadawania dzwieków, fig. 16 — schematycznie w przekroju czysto me¬ chaniczny przyrzad do nadawania dzwie¬ ków, fig. 17 — odmiane poprzedniego przy¬ rzadu, fig. 18 — tasme bez konca, fig. 19— dwustronna tasme bez konca, fig. ,20 — od^ miaae przyrzadu wedlug fig. 16, stosowa¬ nego dto nadawania Jasm bez konca z u- kósnemi bróz^dami.Fig. 4 i 5 przedstawiaja zasadnicze u- rzadzenie wedlug wynalazku. Rylec 1, przypominajacy .hebel stolarski o proi&tem ostrzu, umocowany jest w oprawce 2 za- pomioca sruby 3, tasma 4 przesuwa sie w kierunku strzalki pod ostrzem rylca, który struga wiór 5. Gdy rylec pprusza sie w kierunku pionowym,, zmienia sie grubosc wióra i rylec rytuje w tasmie hrózde 6 o stalej iszerokosci, lecz zmiennej glebokosci.Figi 6 przedstawia, tytulem przykladu, zespól urzadzenia rytujacego wedlug wy¬ nalazku: beben 7 porusza tasme 4, która jest don przycisnieta zapomoca walka 8; pret 9 laczy oprawke rylca 2 z urzadze¬ niem elektromagnetycznem 11. W zalez¬ nosci od natezenia pradów, w razie potrze¬ by wzmocnionych, plynacych z mikrofonu, a przebiegajacych przez cewki 12, opraw¬ ka rylca nabiera ruchu drgajacego o wiek- szem lub mniejszem wychyleniu drgan, co zmienia glebokosc hrózdy, wyrytej w ta¬ smie.Bardzo waznem jest zachowanie odpo¬ wiedniego kata nacinania, innemi slowy, oznaczenie pochylenia .rylca wzgledem ta¬ smy. Gdyby rylec byl prostopadly do ta¬ smy, trzebaby bylo uzyc zaczne j sily, by go wcinac w tworzywo tasmy; jesli zas jest dostatecznie pochylony, wówczas sam przez sie zaglebi sie w niem, wycinajac brózde o zwiekszajacej sie glebokosci. Naj¬ lepsze polozenie uzyskuje sie, gdy rylec nachylony jest pod takim katem, poza któ¬ rym nastepowaloby zacinanie sie go w ta¬ smie; wtedty wystarczy juz . stosunkowo slaby nacisk dla uzyskania znacznego za¬ glebienia w tworzywie tasmy. Ten kat za¬ lezy od ,rodzaju tworzywa i musi byc roz¬ maicie; regulowany zaleznie od tegp^ czy stosuje sie tasme metalowa, czy celuloido¬ wa.Urzadzenie na fig. 6 podane .zostalo je¬ dynie tytulem przykladu, by wyjasnic istote dzialania; widac jednak, ze bardzo wiele energji ginie na przezwyciezenie bez¬ wladnosci przyrzadu oraz oprawki rylca i sztywnosci tegoz; korzystnem wiec jest, jak to juz wyzej zaznaczono, unieruchomic rylec, a poruszac tasme, np. zapomoca jed¬ nego z urzadzen przedstawionych na fig. 7 i 8.Na fig. 7 tasma 4 przesuwa sie miedzy prowadnicami 13, a dnem 14 okrywy, któ¬ ra zawiera membrane 15, analogiczna do uzywanej w zwyklym fonografie, na która dzialaja zmiany cisnienia powietrza, wy¬ wolane dzwiekami, przyj mowanemi przez odbiornik 16. Podkladka 17 przymocowa¬ na do membrany 15 przyciska tasme do nieruchomego ryloa 1. Podczas przesuwa¬ nia sie filmu dogania membrany beda moc¬ niej lub slabiej przyciskac tasme do ostrza rylca 1, który irytuje w ten sposób brózde 6 o stalej szerokosci;, lecz zmiennej glebo¬ kosci.Fig.. 8 przedstawia odmiane poprzed¬ niego urzadzenia, w której membrana 15 z podkladka 17 utworzona jest z metalo¬ wej membrany sluchawki telefonicznej i poruszana jest pradami, przeplywajacemi przez cewki 1S tej sluchawki, Fig. 7 przedstawia szczególna kon¬ strukcje nagrzewanego rylca, którego do¬ tkniecie zmiekcza tworzywo plyty, na któ¬ rej tern wyrazniej wystepuja drgania ryl- - 3 —ca. Znaczna szerokosc rylca pozwala wy¬ konywac go z wydrazeniem i ogrzewac we¬ wnetrznie zapomoca opornicy 19, polaczo¬ nej z biegunem jakiegokolwiek badz zródla elektrycznosci; prad wraca, przeplywajac przez rylec.Aby ulatwic nacinanie tasmy, mozna równiez zwilzac rylec odpowiednim ply¬ nem, jak to ma miejsce przy tokarkach ob¬ rotowych, lecz trzeba zwrócic uwage, aby plyn ten nie byl rozpuszczalnikiem twoi- rzywa tasmy, gdyz wówczas stosowanie je¬ go moze szkodzic wyrazistosci rytu.Znaczna szerokosc rylca wymaga, by tasma dla rytowania brózdy byla przesu¬ wana ze stosunkowo znacznem napieciem.Aby natezenie to przemiesc na tasme, i aby tasma byla przesuwana zupelnie jednostaj¬ nie (niejednostajna szybkosc moze wywo¬ lac znaczne odksztalcenia odtwarzanych dzwieków), nalezy zwiekszyc przyleganie miedzy tasma a napedzajacym bebnem.Do tego celu sluzy urzadzenie, uwidocz¬ nione na fig, 9, przedstawiajacej przekrój bebna o przyleganiu zwiekszeniem dzieki rozprezaniu powietrza wewnatrz bebna, Beben, zamkniety u obu konców, podzielo¬ ny jest na wycinki, zapomoca przegród promienistych 21, laczacych obwód 22 z piasta 23; piasta osadzona jest na wydra¬ zonym wale 24, polaczonym z jakimkol¬ wiek badz urzadzeniem rozrzedzajacem po- wieitrze i posiadajacym podluzny otwór 25, który moze stykac sie z otworami 26, znaj- dujacemi sie w piascie 23 bebna i laczace- mi sie z kazdym wycinkiem. Obwód bebna posiada bardzo liczne, sasiadujace ze soba otwory 27.Gdy otwory 26 trafiaja na otwór 25 w wale 24, to rozrzedzone zostaje powie¬ trze zawarte w odpowiednim wycinku, na skutek czego tasma przylega silnie do o- tworów 27. Róznica cisnien powietrza w wycinku i nazewnatrz zwieksza znacznie przyleganie.Urzadzenie to da sie zastosowac do tasm wszelkiego rodzaju, ale w przypad¬ ku, gdy stosuje sie tasme zelazna lub sta¬ lowa, moze miec miejsce przyciaganie ma¬ gnetyczne miedzy filmem a bebnem. Na fig. 10 i 11 przedstawiono tytulem przy¬ kladu urzadzenie tego rodzaju. Dna walca utworzone sa z plyt zelaznych lufo stalo¬ wych spolaryzowanych zapomoca stalych magnesów, nie przedstawionych na rysun¬ ku, luib tez zapomoca elektromagnesu u- mJeszczoniego, np., wewnatrz bebna dooko¬ la jego osi. Czesci biegunowe N, S wtloczo¬ ne w walcowa powierzchnie bebna i prze¬ nikajace sie wzajemnie stanowia przedlu¬ zenie den, jak to widac na fig. 11, która przedstawia rozwinieta powierzchnie beb¬ na. Lin je sil pola magnetycznego przecho¬ dza miedzy biegunami N, S poprzez two¬ rzywo tasmy metalowej, zas sila magne¬ tyczna przyciska tasme do biegunów, wy¬ twarzajac silne przyleganie.Nie wykraczajac poza ramy niniejsze¬ go wynalazku, mozna otrzymywac brózde nie przez odcinanie wiórów, lecz przez slabsze lub mocniejsze sciskanie tworzywa tasmy, co da sie przeprowadzic przy po¬ mocy rylca z tepem, lecz ogrzanem o- strzem. Mozna równiez stosowac tasme w ksztalcie wstegi z jakiegokolwiek badz giet¬ kiego i trwalego maiterjalu, pokrytego po¬ wloka, na której pracuje rylec; rylec ten dziala mechanicznie, elektrycznie lub che¬ micznie; wsizyistkiemi temi metodami moz¬ na otrzymywac brózidie o stalej szerokosci i zmiennej glebokosci, co stanowi znamienr na ceche niniejszego wynalazku.Naprzykliad tasma przezroczysta moze byc pokryta dostatecznie nieprzezroczysta powloka, w której rylec rytuje brózde.Tasma taka dziala na komórke fotoelek- tryczna, natezenie bowiem promieni swietl¬ nych, przechodzacych przez brózde, bedzie sie izmieniac wraz z gruboscia nieprzezro¬ czystej warstwy, zdejmowanej przez rylec, Powloke moze tworzyc warstwa zelatyny z bromkiem, która po wywolaniu jest mniejlub wiecej ciemna zaleznie od sposobu i ro¬ dzaju rytowauia.Zmiane czulej warstwy moze wywolac równiez cieplo rylca; powloka moze byc równiez utworzona z pokostu nieprzeizro^ czystego, który staje sia przezroczystym po Qgrzaniu, luib tez z pokostu przezroczyste¬ go, który po ogrzaniu przestaje byc prze¬ zroczysty. W obu tych wypadkach goracy rylec zmienia przezroczystosc warstwy, która zdejmuje dzieki wiekszemu lub mniejszemu naciskowi, wywieranemu przy przesuwaniu sie. Mozna tez wprowadzic zmiany w powloce zaponuoca pradu dopro¬ wadzonego przez rylec.Mozna równiez stosowac tasmy meta¬ lowe, które bylyby podkladem dla war¬ stwy z miekszego materjalu, np. z celu¬ loidu; w warstwie tej rylec móglby ryto- wac brózdy.Sposoby i urzadzenia uzywane do ry- towania tasm moga byc równiez stosowane do kopjiowania, to znaczy do otrzymywa¬ nia nowych tasm, poslugujac sie nie wla¬ sciwa energja dzwiekowa, lecz gotowa ta¬ sma lub plyta. Taka tasma lub plyta dzia¬ la na adapter, a wywolane prady po wzmocnieniu przesylane sa do przyrzadu, przedstawionego na fig. 6 lub 8.Szybkosc przesuwania sie irytowanej ta¬ smy mozna regulowac w czasie irytowania niezaleznie od szybkosci tasmy lub plyty dzialajacej na adapter* Ma to na celu na¬ dawanie zanotowanym zakrzywieniom po¬ zadanego nachylenia. Jesli, np., brózdy na powierzchni wzoru otrzymane zostaly przy zbyt malych szybkosciach przenoszenia, to uzyskane pochylenia sa tak ostre, iz rylec nie moze sie zupelnie dokladnie po nich przesuwac. Aby temu zaradzic, nalezy ta¬ sme, na której sie odtwarza brózde, prze¬ suwac z szybkoscia znacznie wieksza, niz to mialo miejsce przy wytwarzaniu por wierzchni wzoru, np. podwójna, w wyniku czego pochylenie dna brózdy tej tasmy zo¬ stanie zmniejszone do polowy.Wynalazek niniejszy umozliwia równiez zmiane szybkosci posuwu irytowanej po¬ wierzchni podczas irytowania w celu uzgod¬ nienia jednoczeisnosci zjawisk, np. z prze¬ suwaniem sie filmu swietlnego. Dokladnie zanotowane na powierzchni wzoru dzwie¬ ki moga byc odtworzone równiez doklad¬ nie na innej powierzchni niezaleznie od zmiany jej szybkosci, wywolanej jednocze- snem przesuwaniem sie filmu swietlnego.Niektóre bledy mozna usunac przez wytwarzanie zmiany w pradzie elektrycz¬ nym miedzy adapterem a przyrzadem do notowania, np. dzialajac na amplifikator, by zmniejszyc lub zwiekszyc natezenie nie¬ których przejsc, zanotowanie których wy¬ wolaloby znieksztalcenie. Mozna równiez wprowadzic odpowiedni filtr, a to w celu znacznego oslabienia zbyt gwaltownych drgan, któreby daly zbyt krzykliwe dzwie¬ ki, co odpowiada zgrzytom i tarciom rylca o sluzaca za wzór tasme lub plyte. Wkon- cu plyta, która juz uprzednio, np., naspie- wano bez akompanjamentu lub z akompa¬ niamentem niedostatecznym, moze byc po^ raz drugi nagrana jednoczesnie z odpo¬ wiednim akompanjamentem przez instru¬ menty muzyczne, które dzialaja na mikro¬ fon, podczas, gdy owa przedtem naspiewa- na plyta dziala na adapter. Jest to wazne, jesli chodzi o plyty juz dawniej naspiewa- ne przez artystów o wielkim talencie, obec¬ nie juz niezyjacych. Dodatkowo nagrywa¬ ny akompanjanient moze1 pochodzic rów¬ niez z nagranych juz plyt.Powyzej opisane urzadzenia do ryto- wania wymagaja stosowania bardzo ko¬ sztownych i skomplikowanych przyrzadów elektrycznych. Urzadzenie, przedstawione schematycznie na fig. 12, pozwala w spo¬ sób czysto mechaniczny odtworzyc tasme wedlug wynalazku.Tasma rytowana 28 i nienaigrana 29 sa nalozone na siebie powierzchniami, które pozostaja nierybowane. Tasmy te po przej¬ sciu miedzy walkami 30 i 31 przesuwaja — 5 —sie miedzy rylcem 32 o tepem ostrzu a sta¬ lym iryloem 33 typu wyzej opisanego, o- gpzianyin, jesli jest to potrzebnie, zapomoca baterji 34, której prad regulowany jest o^ pornica 35. Rylce 32 i 33 znajduja sie do- kladinie naprzeciw siebie, przyczem rylec 33 wyzlabia forózde irytowanej tasmy 29; obydwie tasmy sa pociagane przez beben 36, do którego przyciska je walek 37.Pod dzialaniem ruchu poprzecznego, wy¬ wolanego przez przesuwanie sie tasmy 28 po stalym rylcu 32, nienagrana tasma 29 przyciskana jest mniej lub wiecej do rylca 33, dzieki czemu wytwarza sie brózda, któ¬ rej dno odpowiada dokladnie ksztaltowi dna odbijanej brózdy. Na fig. 13 uwidocz¬ niony jest dokladnie przebieg tej operacji.W kopjowanej tasmie 29 tworzy sie brózda o glebokosci, dowolnie regulowanej przez odleglosc miedzy dwoma rylcami 32 i 33.Wglebieniom dna brózdy na tasmie pier¬ wotnej odpowiadaja wypuklosci dna na tasmie skopiowanej. Gdy tasma zasadni¬ cza 28 przy nadawaniu nadaje membranie ruch w pewnym okreslonym kierunku, to skopjowana tasma 29 nada membranie ten sam ruch, lecz w kierunku odwrotnym; dzwieki jednak w obydwu wypadkach be¬ da identycznie.Szerokosc brózdy, wyrytej przez rylec 33, moze byc wieksza lub mniejsza od sze¬ rokosci brózdy, wyrytej na filmie zasadni¬ czym 28, mozna wiec wzmacniac lub osla¬ biac energje, która moze nowa tasma wy¬ tworzyc.W urzadzeniu, przedstawionem na fig. 12, mozna wprowadzic pewne zmiany.Jeden z rylców moze byc ruchomy i do¬ ciskany do odpowiedniej tasmy zapomoca sprezyny lub ciezarka. W urzadzeniu we- dluig fig. 12 rylec 33 umocowany jest na dzwigni 38, osadzonej na nieruchomym czopie 39; na koncu tej dzwigni znajduje sie ciezarek 41, dzieki któremu ostrze ryl¬ ca 33 styka sie z tasma 29. Na skutek bez¬ wladnosci ruchomego rylca oba ryty moga wypasc nie identycznie, sila nacisku rylca 33 zalezy nie od wysokosci, na której ta¬ sma 28 przesuwa sie po rylcu 32, lecz od pionowych przyspieszen, jakie rozwijajaca sie tasma nadaje rylcowi 33. Widac z tego, ze urzadzenie to stosuinkowo zwieksza od¬ powiednie wychylenie (amplitude) krzy¬ wej dla ostrych tonów. Mozna uzyskac przeciwny wynik, to jest odpowiednie zmniejszenie krzywizny, odpowiadajacej ostremu tonowi, jesli unieruchomic rylec 33, a osadzic sprezyscie rylec 32. Na fig. 14 przedstawiono inna odmiane. Filmy 28 i 29 przesuwaja sie po obu stronach lek¬ kiej gietkiej wstegi, przymocowanej do korpusu 43 przyrzadu. Wstega dzieki swej gietkosci bierze równiez udzial w ruchach pionowych, wywolanych przez przesuwaja¬ ca sie po rylcu 32 tasme 28.Dzieki temu urzadzeniu mozliwem jest zastosowanie takich przyrzadów przesuwa¬ jacych filmy, któreby nadawaly filmom ruch o róznych szybkosciach bez wywoly¬ wania bezposredniego tarcia ich miedzy soba. W takim przypadku film nagrywany przesuwa sie z inna .szybkoscia, niz film juz nagrany.Jak powiedziano wyzej, ta zmiana pred¬ kosci pozwala odtworzyc mniej ostro po¬ chylosci dna rowka wyrytego w filmie pier¬ wotnym, które sa bardzo ostre, jezeli film podczas nagrywania przesuwany jest po¬ wolnie.W urzadzeniu opisywaniem rylec 33 moze sie znaj dowac niekoniecznie nawprost rylca 32; jezeli ten ostatni zajmuje polo¬ zenie 32', to znaczy ztylu za rylcem 33 w stosunku do kierunku przesuwania sie fil¬ mu, to wahania, jakim bedzie podlegac film naprzeciw rylca 33, ibeda wieksze, ani¬ zeli naprzeciw rylca, znajdujacego sie w polozeniu 32', skad wynika, ze amplituda rytowanej krzywej bedzie wieksza w fil¬ mie 29, anizeli w filmie 28. Odwrotny sku¬ tek bedzie osiagniety przy umieszczaniu rylca 32 w polozeniu 32"\ — 6 —Z wyzej wylozonego wynika, ze zapo- moca tasmy wedlug wynalazku mozna dzia¬ lac na przyrzad, wytwarzajacy dzwieki bezposrednio lub posrednio, np. badz na membrane zwyklego gramofonu, badz na obecnie uzywane przyrzady rozpraszajace, badz tez na adapter lub itnne urzadzenie, wytwarzajace prady elektryczne, zalezne od zmian glebokosci brózdy.Rozumie sie samo przez sie, ze mozna badz bezposrednio przeniesc ruch do przy¬ rzadu odtwarzajacego dzwiek, przyczem rylec tego przyrzadu przesuwa sie po krzy¬ wej dzwiekowej brózdiy, badz tez skorzy¬ stac z ruchów tasmy wywolanych przez u- nieruchomiony rylec, po którym przesuwa sie hrózda.Na fig. 15 uwidocznione jest schema¬ tycznie urzadzenie, w którem ruchy tasmy dzialaja na membrane przenosnika magne¬ tycznego, którego prady po wzmocnieniu moga dzialac, np., na sluchawke lub na glo¬ snik.Tasma 45 przesuwa sie na dwóch sta¬ lych wspornikach 46 i 47 i po czesci 48, u- mieszczonej na metalowej membranie 49, która moze poruszac sie przed biegunami spolaryzowanego magnesu 51. Ze&pól 49— 51 tworzy przenosnik magnetyczny. Nad tasma znajduje sie rylec nadajacy 52 o te- pem ostrzu, analogiczny do rylca 32 urza¬ dzenia kopjujaoego (fig. 12, 13, 14), który dotyka dna brózdy. Rylec ten jest nieru¬ chomy, a jego polozenie mozna regulowac na poczatku audycji zaponioca srub 53 i 54.Tasma 45 posuwa sie w kierunku strzalki, a pod dzialaniem rylca 52 nabiera ruchów pionowych, zaleznych od krzywizny dna brózdy, tak samo zreszta, jak to ma miej¬ sce przy kopjiowaniiu. Dzieki swej sprezy¬ stosci membrana 49 porusza sie zgodnie z tasma i na skutek tego wytwarza w cew¬ kach elektromagnesu 51 prady indukcyjne, które po wzmocnieniu dzialaja na jakiekol¬ wiek badz sluchawki telefoniczne, glosniki lub inne podobne urzadzenia, albo moga byc uzyte do poruszania urzadzenia rytow- nicaego, np. takieigo, jak przedstawiono na fig. 8, sluzacego do wytwarzania brózdy.Urzadzenie to jest jednak skompliko¬ wane, a co za tern idzie i kosztowne; w nie¬ których wypadkach korzystniej jest stoso¬ wac prostsze przyrzady, w których czesc wytwarzajaca dzwiek poruszana jest me¬ chanicznie przez tasme; mozna tu stoso¬ wac, np., zwykly gpiamofon szafirowy, za¬ stepujac ten kamien odpowiednim rylcem o tepem ostrzu szerokosci brózdy.Fig. 16 przedstawia urzadzenie, które mozna zastosowac do tego celu.W skrzynce dzwiekowej 55 znajduja sie krazki 56 i 57, napedzane nieuwidoczniot- nym na rysunku silnikiem. Tasma, odwija- jac sie z krazka 56, nawija sie na krazek 57 po przejsciu przez walek 58. Rylec 59 o tepem ostrzu dotyka dina brózdy wyrytej w tasmie i wskutek tego przy przesuwaniu sie posiada ruchy pionowe, zalezne od krzy¬ wizny dna brózdy. Rylec 59 wspiera sie o dzwignie 61 obracajaca sie kolo czopa 62.Na koncu tej dzwigni znajduje sie koniec stozka 63, analogicznego do uzywanych w glosnikach; stozek ten przymocowany jest w otworze sprezystej plytki 64, osadzonej w sciance skrzynki 55.Stozek moze byc zastapiony powierzch¬ nia innego ksztaltu; okraglem sklepieniem, ostroslulpem i t. d.Wymiary skrzynki 55 sa dostatecznie duze, by wlasciwy okres drgan powietrza w niej zawajrtegjo umozliwil odtwarzanie niskich tonów. Skrzynka moze posiadac o- twory 65, które mozna dowolnie zamykac zapomoca pokrywek 66, co pozwala regu¬ lowac natezenie dzwieku.Fig. 17, na której zachowano te same oznaczenia, przedstawia odmiane poprzed¬ niego przyrzadu, w której rozmaite czesci umieszczone sa nazewnatrz pudla dzwie¬ kowego.Czasami wymagane jest powtarzanie wielokrotnie zapomoca fonogramu tego sa- — 7 —mego zdania; ida sie to przeprowadzic za- pomoca tasmy, której obydwa konce sa po¬ laczone ze soba, tworzac rodzaj pasa bez konca, jak to .uwidocznia fig. 18.By zwiekszyc dlugosc wypowiadanego' zdania, mozna na tasmie wyrytowac liczne równolegle do siebie hrózdy z lekkim uko¬ sem wzgledem brzegów tasmy; dzieki temu po sklejeniu obu konców tasmy koniec pierwszej brózdy laczy sie z poczatkiem nastepnej, której koniec dotyka zkolei po ozatku trzeciej ii t. d.Mozna równiez wykorzystac obie po¬ wierzchnie tasmy, laczac oba konce po odwróceniu, jak to wskazuje fig. 19.Fig. 20 przedstawia odmiane przyrzadu juz uwidocztnionegjo na fig. 18, który umoz¬ liwia nadawanie tasmy bez konca.Tasma przechodzi przez trzy walki 58, 67 i 68, napedzane panzez silnik nieuTwidocz- niony na rysunku.Dzwogtnia 61, na której wspiera sie ry¬ lec nadawczy 59, moze obracac sie w pla¬ szczyznie poziomej dookola osi 69, przy¬ mocowanej do wierzcholka stozka 63. Dru¬ gi koniec dzwigni polaczony jest z duza masa 71.Rylec 59 moze przesuwac sie prostopa¬ dle -do kierunku ruchu tasmy, dzieki czemu moze posuwac sie wzdluz ukosnych brózd wyrytych w tasmie. Z drugiej strony masa 71 jest tak duza, ze drgania pionowe dzwi¬ gni nie dzialaja na nia i calkowicie prze¬ nosza sie na rozpraszajacy stozek 63.Wreszcie nalezy zaznaczyc, ze waznem jest, by rylce byly doskonale wygladzone.Jesli chodzi o rylec wytwarzajacy brózdle, to przez to .ulatwi sie odrywanie struzyny, a jesli chodza1 o rylec nadajacy dzwieki, to zmniejsza sie szkodliwie tarcia* Mozna u- zyskac latwo .rylce zupelnie gladkie, po¬ krywajac je lakierem lub emalja. Emalja ta moze byc w postaci materjalu, dajacego sie topic i nakladanego w postaci stopionej na irylec, lub tez w postaci' plynu twardnie¬ jacego po wyparowaniu rozpuszczalnika.Przy stosowaniu rylców ogrzewanych nalezy dobrac emalje tak, by byla trwala w temperaturze roboczej rylca i by posia¬ dala ten sam wspólczynnik rozszerzania, co materjal rylca.Rylec moze byc wykonany z platyny u- twardzonej przez dodatek innego odpo- wiedniegjo metalu, zas emalje tworzy krze¬ mionka, do której dodaje sie troche odpo¬ wiedniej zasady, która nadaje pozadana topliwosc i posiada wspólczynnik rozsze rzalnosci bliski wspólczynnika rozszerzal¬ nosci platyny. Taka emalja jest calkowicie nietopliwa w temperaturze roboczej rylca i chroni go przed powietrzem, które moze wplywac szkodliwie, gdy rylec jest go¬ racy. PL