Wynalazek dotyczy przyrzadu do sa¬ moczynnego odprzegania suportów obra¬ biarek, który wtedy zaczyna dzialac samo¬ czynnie, kiedy obróbka przedmiotu doj¬ dzie do okreslonego miejsca. Tego rodzaju znane urzadzenia, stosowane do odprzega¬ nia suportu tokarki od sruby wodzacej, skladaja sie ze sprezyny, która przed za¬ czeciem obróbki zostaje naciagnieta i wte¬ dy samoczynnie odprzega sie, zwalniajac sprzeglo, gdy suport dosiegnie okreslonego miejsca. Stosownie do wynalazku tego ro¬ dzaju naprezacz jest w ten sposób wyko¬ nany, ze go mozna umiescic przy dowol- nem sprzegle; W tym celu naprezacz sklada sie z pudla, które mozna umocowac nad reczna dzwignia, sluzaca zwykle do obslugi sprzegla i sklada sie z obracalnej w pudle tulejki, znajdujacej sie pod dziala¬ niem sprezyny, która sluzy jako zabierak dla recznej dzwigni i sprzegla. Takie urza¬ dzenie mozna zuzytkowac nietylko do wy¬ laczania sprzegla suportu i sruby wodza¬ cej, lecz równiez do zwalniania innych sprzegiel obrabiarek, np. sprzegla, dzieki któremu urzadzenie pociagowe dla tocze¬ nia plaskiego, a zatem wózek poprzeczny suportu mozna odlaczyc od napedu.W tych wypadkach, w których urzadze¬ nie pociagowe dla toczenia plaskiego ma dwa tego rodzaju sprzegla, np. przed chwi¬ la nazwane, mozna naprezacz stosownie do dalszego zastosowania wynalazku wyko¬ nac w ten sposób, ze moze sluzyc do od¬ przegania obu sprzegiel.Najlepiej uklad nastawia sie w ten spo-',- sób, ze po kazdym przeznaczonym do ob¬ sluzenia sprzegiel, to jeden to drugi koniec sprezyny przenosi ruch na sprzeglo. Sto¬ sownie do tego naprezacz wykonany jestw ten sposób, ze mozna unieruchomic to jeden, to drugi koniec sprezyny. Tego ro¬ dzaju urzadzenie jest opisane ponizej. O ile w tokarce trzeba wylaczac tylko jedno sprzeglo, to najlepiej stosowac konstrukcje prostsza, w której jeden koniec sprezyny jest stale unieruchomiony.Na rysunkach, fig. 1—jest to przekrój poprzeczny przez naprezacz, fig. 2—widok na czesc fig. Iw przekroju w róznych pla¬ szczyznach i fig. 3—przekrój przez pudlo.W przedstawionym przykladzie wyko¬ nania przyjeto, ze zapomoca naprezacza nalezy wylaczyc sprzeglo 15 miedzy su- portem / i sruba wodzaca 16 lub sprzeglo miedzy wózkiem poprzecznym suportu i je¬ go napedem.Sprzeglo 15 sklada sie z dwudzielnej na¬ kretki, która w jakikolwiek odpowiedni sposób jest prowadzona przy suporcie i moze sie przesuwac wpoprzek do sruby wodzacej 16. Do przesuwania sluzy reczna dzwignia 14, której czop jest ulozyskowa- ny w tylnej sciance suportu / i posiada krazek, na którym osadzone dwa czopy, za- chwytuja w mimosrodowe zlobki polówek nasrubka 15. Przez obrót dzwigni 14 po¬ lówki nasrubka 75 zblizaja sie, w znany sposób, w celu wywolania sprzegu ze sru¬ ba wodzaca 16 lub oddalaja sie w celu zwolnienia. Sprzeglo dla wózka poprzecz¬ nego zostanie opisane ponizej.Naprezacz umieszczony jest na przed¬ stawionym przykladzie na tylnej sciance 1 suportu. Zawiera on nieruchome cylin¬ dryczne pudlo 2, w którem tulejka 3 moze sie obracac. Pudlo 2 posiada szpare 12 dla przejscia dzwigni 14, dopuszczajace jego ruch obrotowy (fig. 3); tuleja 3 posiada po¬ dluzny wykrój 13, w ten sposób obejmuja¬ cy dzwignie 14, ze sie tuleja obraca razem z dzwignia. O tuleje 3 zachwytuje ze¬ wnetrzny koniec sprezyny 4, umocowanej wewnatrz do tulejki 5 kolnierzem 6. Tulej¬ ka 5 moze sie obracac miedzy tulejka 3 i umocowanym na pudle 2 krazkiem 7. Jest ona zaopatrzona w wewnetrzny gwint, w który jest wkrecona gwintowana nasada 8 ochwytujaca pudlo 2 pokrywy 9. Pokry¬ wa 9 moze byc zabezpieczona zapomoca sruby 11, zachodzacej w podluzna szpare 25 pudla 2 od obrotu wzgledem pudla 2, wobec czego moze sie jeszcze przesunac tylko w kierunku osi. Jezeli sie uzyje na¬ prezacza do wylaczenia sprzegla 15, to sprezyna 4 naciagnie sie przez obrót tuleji 3. Ta Ostatnia zamyka sie w polozeniu na- pietem, zapomoca tkwiacego w pudle 2 trzpienia 31, który mozna obracac w tym celu w sposób widoczny z fig. 2, w wykroju 32 tulejki 3. Przy trzpieniu osadzony jest czop 33, którego glowa zachodzi w wykrój 34 pierscienia 35. Przy tym pierscieniu u- mieszczona jest, w miejscu odpowiadaja- cem kazdorazowym okolicznosciom, dzwignia 36, która zapomoca wodzika 37 jest polaczona z dzwignia 39, osadzona na trzpieniu 38. Na trzpieniu 38 osadzona jest dzwignia 40 z przestawna opora 41, która w czasie ruchu suportu moze natrafic na przestawna opore 42. Ody to nastapi, to pierscien 35 obróci sie w ten sposób, ze sie tuleja 3 zwalnia i obraca dzwignie14 w ta¬ kie polozenie, w którem sprzeglo 15 jest wolne od sruby 16. W wyzlobieniu pierscie¬ nia 35 spoczywa sprezyna 43, przymoco¬ wana z jednej strony do pudla 2, a z dru¬ giej do pierscienia 35 i stara sie trzpien 31 utrzymac w polozeniu sprezonem.Aby przeszkodzic dostepowi wiórów do wnetrza pudla 2, szpara 12 zakrywa sie obrotowym blaszanym cylindrem 44, przez który przechodzi dzwignia 14.Ruch urzadzenia pociagowego dla tocze¬ nia plaskiego odbywa-sie, np. od sruby wo¬ dzacej zapomoca trybu kól stozkowych 45, 46 i kól zebatych 47, 17. Kolo zebate 17 moze sie zazebiac z zebatem kolem 18.Wylaczanie kota zebatego 17 odbywa sie, przy znanych wykonaniach, odrecznieprzez przesuniecie obracajacego to ostatnie walu 19 w kierunku strzalki 20, podczas gdy sprzeg nastepuje przez przesuniecie w kierunku odwrotnym. W niniejszym wy¬ padku wlaczanie i wylaczanie zebatego kola 17 odbywa sie zapomoca katownika 21, który mozna umocowac w dowolnem miejscu pierscieniowego wyzlobienia 24 pokrywy 9, zapomoca nasrubka 22 i sru¬ by 23.Jezeli nalezy zuzytkowac urzadzenie do obslugi urzadzenia pociagowego do tocze¬ nia plaskiego, przysuwa sie poczatkowo zamek 15 sruby wodzacej, przyczem dzwignia 14 przeklada sie w kierunku strzalki zegarka z polozenia pokazanego na fig. 2—na prawo.Ody sie wtedy nalozy srube //, to tu¬ lejka 5 moze sie obracac, podczas gdy po¬ krywa 9 obracac sie nie moze, a tylko przesuwac sie wzdluz. Zapomoca wsta¬ wianego klucza 26 tulejka 5 obraca sie w kierunku strzalki zegarka.Poniewaz tulejka 3 przytrzymana jest zapomoca dzwigni 14, przylegajacej do jednego konca szpary, to sprezyna zostaje naciagnieta. Prócz tego pokrywe 9 przesuwa sie nazewnatrz, pó¬ ki trzpien sprezynowy nie zaskoczy za wyciecie 28 kolnierza 6 nasrubka 5 i póki nie zarygluje tego ostatniego. Przez ruch pokrywy 9 od siebie, zebate kolo 17 zaze¬ bia sie z zebatem kolem 18.Tokarke puszcza sie w ruch. Kiedy su- port dosiegnie wymagane polozenie kon¬ cowe, nastawny wystep 30, osadzony na wózku poprzecznym suportu, natrafia na wystajacy koniec 29 trzpienia sprezyno¬ wego 27, wobec czego ten ostatni zostaje wycisniety z wykroju 28 kolnierza 6.Wskutek tego oswobadza sie sprezyna 4, tulejka 5 obraca sie zpowrotem, a pokry¬ wa 9 odciaga sie nazewnatrz. Listwa ka¬ towa 21 wysuwa kolo zebate 17 wobec te¬ go urzadzenie pociagowe dla toczenia plaskiego staje.Kiedy suport pracuje w kierunku od¬ wrotnym, wykonanie budowy sprezynowe¬ go trzpienia 27 nalezy odpowiednio zmie¬ nic. Np. w tym wypadku mozna zastoso¬ wac pierscien nastawny, zapomoca które¬ go trzpien 27 mozna pociagnac naze¬ wnatrz. Dzieki temu istota dzialania sprze¬ gu nie zmienia sie. Aby przyrzad mozna bylo stosowac bez zmian do obrabiarek róznego rodzaju, katownik 21 urzadzony jest przestawnie w wyzlobieniu.Jezeli mechanizm napinajacy uzywa sie do odsprzegania sruby wodzacej, to dzwig¬ nia 14 obraca sie w kierunku przeciwnym wskazówki zegarka,wtedy nastepuje sprzeg sruby wodzacej i napiecie sprezyny 4. Tu¬ lejke 3 zapiera trzpien 31. Nasrubek .5 nie obraca sie, gdyz pokrywa 9 calkowicie wy¬ ciagnieta jest nazewnatrz, a obrotowi jej przeszkadza sruba //. Kiedy wystep 41 trafi na oporek 42, to trzpien 31 zostaje przez pierscien 35 wykrecony z wyzlobie¬ nia 32. Sprezyna 4 dazy wtedy wraz z tu¬ lejka 3 i dzwignia 14 zpowrotem i dzieki temu rozsuwa sprzeglo 15.O ile przyrzad ma byc zastosowany do takiej tokarki, w której wlaczanie i wyla¬ czanie urzadzenia pociagowego dla tocze¬ nia plaskiego odbywa sie w inny niz po¬ wyzszy sposób np. taki w którym sprzeg odbywa sie przez przyciaganie nasrubka wywolane obrotem sprzegla ciernego, to pokazana konstrukcje mozna zastosowac bez zasadniczych zmian. Nalezy tylko wy¬ jac srube //a nasrubek 8 nieco zlaczyc za¬ pomoca sruby 10 z tulejka 5. W tym wy¬ padku pokrywa 9 przyjmuje udzial przy obrocie nasrubka 5 zapomoca sprezyny 4, wzglednie klucza 26. Ruch obrotowy po¬ krywy 9 zuzywa sie obecnie dla wlacza¬ nia i wylaczania ciagu dla toczenia pla¬ skiego.W podobny sposób mozna równiez usku¬ tecznic ruch powrotny poprzecznego su¬ portu przy nacinaniu gwintu.Kiedy sprezyna po uskutecznionem zwol¬ nieniu dzwignie 14 lub pokrywe 9 przy¬ prowadzi zpowrotem w polozenie, w kto- rem przerywa sie naped, wtedy wskutek nagiej przerwy ruchu tulejki 3 lub pokry¬ wy 9, nastepuje uderzenie. Dla unikniecia tego, stosujemy urzadzenie, zapomoca któ¬ rego ruchoma czesc, np, tulejka 3, na kon¬ cu swego ruchu natrafia na znajdujaca sie na przeciwleglym koncu opore sprezyny 4, podatna wzgledem napiecia sprezyny. Tu¬ lejka 3 posiada wgórze wyciecie 49. w któ- rem tkwi umieszczona w kolnierzu 6 sruba 50. Ody np. dla uruchomienia dzwigni 14 trzeba uzyc sprezyny, a zatem tulejka 5, 6 tworzy nieruchoma opore, to sruba 50 znajduje sie przy wprzezonym zamku 15 w polozeniu, wskazanem na fig. 3. Kiedy sworzen 31 zwolni sprezyne, to dzwignia 14 i tulejka 3 obracaja sie z wielka szybko¬ scia w kierunku wskazówki zegara. Nim dzwignia 14 dosiegnie konca szpary 72, prawy koniec wyciecia 49 natrafia na trzpien sruby 50. Wskutek zywej sily tu¬ lejki 3 i zwiazanych z nia czesci, tulejka 3 obraca sie teraz nieco przeciwko napieciu sprezyny 4, przez co przytlumia sie ude¬ rzenie dzwigni 14. Ody z drugiej strony do obrotu nasrubka 5 uzyje sie wewnetrzny koniec sprezyny 4, to nastepuje napiecie sprezyny zapomoca obrotu tulejki 5, 6 w kierunku obrotu wskazówki zegarka.Trzpien sruby 50 znajduje sie z lewego konca wyciecia 49. Ody nastapi odprzeze- nie to trzpien 50 spieszy trafic w szpare 48 z lewa na prawo i ostatecznie obraca tulej¬ ke 3 naprzeciw napiecia sprezyny 4 w kie1 runku przeciwnym wskazówki zegarka.Wskutek tego i w tym wypadku przytlu¬ mia sie uderzenie.Jezeli urzadzenie nie jest przystosowane do uruchomiania urzadzenia pociagowego dla toczenia plaskiego, to tulejka 5 umie¬ szczona jest bezposrednio przy krazku 7.Trzpien 50 wskutek tego umocowany jest równiez w tym krazku, który znajduje sie na pudle 2, aby móc poddawac sie uderze¬ niu (fig. 1). W tym wypadku zaleca sie u- miescic w wyzlobienie pudla 2 sprezyne 52, która przejmuje uderzenie tulejki 5, 6 i która obraca te ostatnia zpowrotem.Sprezyna ta moze byc slaba, gdyz przej¬ muje ona tylko zywa sile masy, lecz nie cisnienie sprezyny 4, a jej dalszemu od- przezeniu zapobiega trzpien 50.Opisany tu przyrzad chwytny mozna o- czywiscie zastosowac i w innych warun¬ kach, w których chodzi o przejecie zywej sily wywolanej przez sprezyne. PL