Znanym jest sposób zmiany ilosci wy¬ ciagu przy pompach tlokowych, podnosza¬ cych przez przeprowadzenie zpowrotem czesci transportowanego plynu do prze¬ wodu ssawnego podczas suwu tlocznego; przy pompach stopniowych proponowano wylaczenie dzialania jednego albo drugie¬ go tloka przez skrótowanie jego przewodu ssawnego albo tlocznego wskutek otwar¬ cia zawroru pomocniczego i zniesienia w ten sposób dzialania ssawnego albo tlocz¬ nego zaworu. W niniejszym wynalazku zastosowane sa obydwa wspomniane spo¬ soby tak, ze tlok podczas suwu ssawnego przejmuje czesc plynu od przewodu tlocz¬ nego i podczas nastepujacego suwu tlocz¬ nego oddaje przewodowi ssawnemu ilosc plynu równa wessanej, i w ten sposób ilosc, odpowiadajaca róznicy najwiekszej wydaj¬ nosci pompy i pozadanej .ilosci wyciagu, zostaje przesuwana pomiedzy przewodami tlocznym i ssawnym na drodze cylindra pompowego, to znaczy, ze suwy ssawny i tloczny zostaja wzajemnie w siebie prze¬ suwane.Zaleta tego rodzaju pracy * polega na bardzo znacznem uproszczeniu pompy, wymagajacej tylko jednego obrotowego narzadu, który nietylko reguluje rzeczy¬ wista ilosc wyciagu, ale przejmuje rów¬ niez dzialanie normalnie niezaleznych od regulujacego narzadu ssawnego i tloczne¬ go zaworów i, w rezultacie, okresla rów¬ niez kierunek ruchu plynu, poruszanego tlokiem pompy przez cylinder pompowy, dzieki czemu staje sie zbednem specjalne urzadzenie nawrotcze.Dla zapewnienia pompie takiej wydajno¬ sci, na jaka zostala ona nastawiona, to znaczy dla doprowadzenia równiez tychnieznacznych ilosci wyciagu, które mogly¬ by zaginac wskutek niedopreznosci lub nadpreznosci, uwarunkowanych rodzajem budowy i dzialaniem urzadzenia steruja¬ cego i regulujacego, a zatem wskutek pc^ wiekszonego oporu, sa przewidziane zabez¬ pieczajace zawory, które umozliwiaja doj¬ scie tych czesci wyciagu po drodze zmniej¬ szonego oporu do glównej masy transpor¬ towanego tlokiem plynu.Na rysunku fig. 1 uwidacznia podno¬ szaca pompe wraz z napedem korbowym i urzadzeniem do sterowania, pracujacem podlug opisanego sposobu; fig. 2 przed¬ stawia urzadzenie do sterowania w prze¬ kroju podluznym, a fig. 3—17 sa schema- tycznemi przedstawieniami rozmaitych po¬ lozen roboczych oddzielnych czesci przy rozmaitych wydajnosciach pompy.Dla prostoty i latwiejszego zrozumienia obrano jednostronnie dzialajaca pompe, jednak wynalazek bynajmniej nie ogra¬ nicza sie do takich tylko pomp.Litera a oznaczony jest cylinder pompo¬ wy, b—tlok pompowy, otrzymujacy na¬ ped od walu e zapomoca tlokowego draz¬ ka c i korby d. Od pompy prowadzi do oslony g rura albo kanal /; w oslonie g o- braca sie przyrzad sterujacy h, posiadaja¬ cy na przeciwleglych koncach srednicy przebiegajace w kierunku osiowym koma¬ ry i, k, z których jedna i albo jedna grupa ich jest stale polaczona z ssawnym prze¬ wodem m pompy, druga zas komora k al¬ bo druga grupa—z tlocznym przewodem n pompy. Wylot kanalu / w oslonie g jest tak rozszerzony, ze tworzy kat, równy te¬ mu, który jest zamkniety pomiedzy pro¬ mieniami, przeprowadzonemi do sasiednich krawedzi dwóch sasiednich komór i, k.Sterujacy przyrzad h zostaje napedzany w odpowiednim stosunku do walu e. Sto- * sunek przeniesienia zalezny jest od ilosci komór i, k w sterujacym przyrzadzie h i wynosi 1 : 1 w wypadku, gdy sa przewi¬ dziane w tym przyrzadzie tylko dwie ko¬ mory.Przyrzad sterujacy, niezaleznie od swe¬ go ruchu obrotowego, moze byc przekre¬ cany okolo swej osi, i tern przestawieniem jest uwarunkowane, czy odsloniecie komór /, k w kanale / odbywa sie jednoczesnie z rozpoczeciem ssawnego albo tlocznego su¬ wu tloka pompowego, czy nie.Pompa pracuje z calkowita wydajnoscia, gdy okresy otwarcia komór schodza sie dokladnie z okresami suwu tloka, to zna¬ czy, gdy polaczona z ssawnym przewo¬ dem m komora i przy poczatku suwu ssaw¬ nego tloka, a polaczona z tlocznym prze¬ wodem n komora k przy poczatku tlocz¬ nego suwu tloka zostaja polaczone z ka¬ nalem /, a z koncem tych suwów zostaja zamkniete. Sposób dzialania tego przyrza¬ du h przy takiem ustawieniu go jest'wi¬ doczny bez dalszych wyjasnien z fig. 1—5.Fig. 1 przedstawia polozenie tloka i przy¬ rzadu sterujacego przy poczatku suwu ssawnego; fig. 3—polozenie, w którem tlok posiada swoja najwieksza szybkosc pod¬ czas suwu ssanego; fig. 4—polozenie w czasie zmiany suwów i fig. 5—polozenie, w którem tlok wykazuje najwieksza pred¬ kosc podczas suwu tlocznego.Ody przyrzad sterujacy zostaje w ten sposób nastawiony, ze komora i zostaje otwarta przed rozpoczeciem ssawnego su- wut tloka, a komora k—przed rozpocze¬ ciem tlocznego suwu, wtedy wydajnosc pompy zmniejsza sie. W fig. 6—9 jest przyjete wyprzedzenie o 45°.Oczywiscie, ze przy takiem nastawieniu pompa znajduje sie w polaczeniu z ssaw¬ nym przewodem m tylko podczas tej dro¬ gi ssawnego suwu tloka, która odpowiada drodze 135° przyrzadu sterujacego. Tlok pompy musi jeszcze dokonac pozostala czesc swego suwu ssawnego. Podczas te¬ go okresu pompa laczy sie z tlocznym przewodem przez komore k. Podczas wiec — 2 —tej czesci ssawnego suwu pompa pracuje jako silnik; zuzywa ona czesc plynu, przejetego z tlocznego przewodu n i prze¬ nosi prace na napedny wal e. Po zmianie suwów pompa transportuje do tlocznego przewodu tak dlugo, póki komora k nie zamknie kanalu i, co znów odpowiada o- brotowi korby o 135°. W ostatniej czesci tlocznego suwu pompa znajduje sie znowu wpolaczeniu zprzewodem ssawnym i trans¬ portuje przeto do ssawnego przewodu taka sama ilosc plynu, jaka byla odciagnieta z przewodu tlocznego w koncu suwu ssaw¬ nego. Wydajnosc pompy zmniejsza sie przeto o ilosc, która zostaje otrzymana w koncu ruchu ssawnego z przewodu tlocz¬ nego oraz ilosc, która zostaje oddana w koncu suwu tlocznego przewodowi ssaw¬ nemu. Jezeli przyrzad sterujacy wyprze¬ dza o 45°, kazda z tych ilosci wynosi okolo 15$; pompa wydaje przeto tylko okolo 7(¥ pojemnosci, pomimo tego, ze ilosc suwów pozostaje niezmieniona.Z powiekszeniem wyprzedzenia wydaj¬ nosc pompy zmniejsza sie szybko i jest równa zeru przy wyprzedzeniu 90°, jak to jest widoczne z fig. 10—13. W tym wy¬ padku pompa przejmuje plyn tylko pod¬ czas pierwszej czesci ssawnego suwu z ssawnego przewodu, a podczas drugiej po¬ lowy suwu ssawnego otrzymuje ona plyn z przewodu tlocznego; przy suwie tlocz¬ nym odbywa sie to wprost przeciwnie.Pompa transportuje tylko podczas pier¬ wszej polowy suwu tlocznego do przewodu tlocznego, a w drugiej polowie suwu tlocz¬ nego plyn odplywa do przewodu ssawne¬ go. Poniewaz te cztery ilosci sa zupelnie równe, to wydajnosc pompy jest 0.Jezeli wyprzedzenie sterujacego przy¬ rzadu jest jeszcze bardziej powiekszone, np., do 135° (fig. 14—17), to nastepuje po¬ wiekszenie wydajnosci, ale kierunek ruchu plynu, uruchamianego pompa, jest odwrot¬ ny.Jak wskazuje fig. 14, pompa otrzymuje rzeczywiscie plyn z przewodu ssawnega tylko podczas obrotu korby o 45°, podczas dalszego obrotu korby o 135° pompa znaj¬ duje sie pod dzialaniem plynu, znajdujace¬ go sie w tlocznym przewodzie n i dziala jako silnik. Przy nastepujacym suwie tlocznym pompa tloczy znów tylko pod¬ czas obrotu korby o 45° do tlocznego prze¬ wodu /z, a cala pozostala ilosc plynu—do ssawnego przewodu m. Poniewaz w ten sposób tloczny przewód odbiera wieksza ilosc plynu i przeprowadza go do ssawne¬ go przewodu, to z tego wynika odwrotnosc transportujacego urzadzenia pompy.Ta mozliwosc odwrotnego dzialania, któ¬ re musi sie odbywac zawsze przez zero wydajnosci pompy, ma wielka wartosc przy stosowaniu dostarczanego przez pom¬ pe plynu do ruchu silnika, gdyz takie urza¬ dzenie daje moznosc, by silnik pracowal w obu kierunkach z dowolna szybkoscia bez stosowania przy pompie jakichkolwiek zmian.Ody przyrzad sterujacy jest nastawiony na zerowa wydajnosc pompy, to zmiana okresów w sterujacym przyrzadzie ma miejsce wtedy, gdy tlok pompowy znaj¬ duje sie w srodku suwu, a wiec, gdy po¬ siada swoja najwieksza szybkosc. Ponie¬ waz zmiana okresów w przyrzadzie ste¬ rujacym wymaga pewnego, chocby krót¬ kiego przeciagu czasu, podczas którego pompa nie jest polaczona z przewodami m i /2, to w tym czasie musi wystepowac w cylindrze pompy niedopreznosc przy suwie ssawnym i nadpreznosc—przy su¬ wie tlocznym.Niedopreznosc moze byc pominieta. Dla osiagniecia jednak równomiernego obcia¬ zenia maszyny napednej dla pompy i dla usuniecia malych strat plynu, przy pompie zostaje urzadzony ssawny zaworek o (fig. 1), wlaczony w pomocniczy przewód j), laczacy ssawny przewód z pompa. — 3 —Powiekszenie cisnienia w cylindrze pom¬ powym mogloby przyjmowac zbyt wielkie rozmiary, pompa jest przeto wyposazona w wylotowy zawór r, do którego jest przy¬ laczony pomocniczy przewód s, prowa¬ dzacy do tlocznego przewodu n.Oba te zawory dzialaja jako zawory bezpieczenstwa, by cala ilosc wyciagu przenikala w rzeczywistosci do przewodu tlocznego pompy i by wszelkie straty byly usuniete. PL