Przedmiotem wynalazku jest ulepszenie sposobu wyodrebniania tanin z roslinnych ekstraktów garbarskich wedlug patentu glównego nr 123 627, przeznaczonego do stosowania w przemysle chemicznym.Sposób wyodrebniania tanin z roslinnych ekstraktów garbarskich wedlug patentu glównego nr 123 627 polega na tym, ze 100 czesci wagowych stalego sproszkowanego ekstraktu roslinnego ekstrahuje sie wodnym roztworem polarnego obojetnego rozpuszczalnika nieproto- nowego o temperaturze ponizej 373 K, zawierajacym 60-100 czesci wagowych wody i 60-150 czesci wagowych polarnego obojetnego rozpuszczalnika nieprotonowego w temperaturze 293-318 K i nastepnie do otrzymanego roztworu poddanego mieszaniu wprowadza sie 60-150 czesci wagowych obojetnego rozpuszczalnika protonowego o temperaturze wrzenia nie wyzszej niz 373 K, po czym oddziela sie wytracony osad a przez roztwór ewentualnie przepuszcza sie dwutlenek siarki i nastepnie z roztworu odparowuje sie rozpuszczalniki organiczne i wode, korzystnie próz¬ niowo albo oddestylowuje sie rozpuszczalniki do konsystencji syropu i odparowuje sie pozos¬ tale substancje lotne, korzystnie prózniowo.Celem uzupelnienia i rozszerzenia sposobu wedlug patentu glównego nr 123 627 jest rozszerzenie zastosowan uzyskiwanej taniny, zwlaszcza taniny majacej zastosowanie w tech¬ nice antykorozyjnej• Sposób wyodrebniania tanin z roslinnych ekstraktów garbarskich polegajacy na tym, ze staly sproszkowany ekstrakt roslinny ekstrahuje sie roztworeM wodnym polarnego obojetnego rozpuszczalnika nieprotonowego o temperaturze wrzenia ponizej 373 K i nastepnie do tak otrzymanego roztworu poddanego mieszaniu wprowadza sie obojetny protonowy rozpuszczalnik o temperaturze wrzenia nie wyzszej niz 373 K, po czym oddziela sie wytracony osad a przez roztwór ewentualnie przepuszcza sie dwutlenek siarki i odparowuje sie rozpuszczalniki orga-2 142 963 niczne i wode wedlug patentu glównego nr 123 627, charakteryzuje sie tymt ze otrzymuje sie roztwór roslinnego ekstraktu garbarskiego w mieszaninie wody i polarnego obojetnego rozpusz¬ czalnika nieprotonowego poprzez zmieszanie w dowolnej kolejnosci 100 do 150 czesci wagowych roslinnego ekstraktu garbarskiego, 50 do 250 czesci wagowych wody, 50 do 250 czesci wagowych polarnego obojetnego rozpuszczalnika nieprotonowego lub mieszaniny polarnych obojetnych roz¬ puszczalników nieprotonowych w temperaturze 280-318 K lub swieza ewentualnie zageszczona brzeczke roslinnego ekstraktu garbarskiego, zawierajaca 100 do 150 czesci wagowych roslin¬ nego ekstraktu garbarskiego w 50 do 250 czesciach wagowych wody miesza sie z 50 do 250 czesciami wagowymi polarnego obojetnego rozpuszczalnika nieprotonowego w temperaturze 293-' 318 K. Z roztworu ewentualnie oddziela sie nierozpuszczalna pozostalosc a nastepnie za pomoca 50 do 500 czesci wagowych obojetnego rozpuszczalnika protonowego lub mieszaniny obojetnych rozpuszczalników protonowych, wytraca sie osado Osad oddziela sie od roztworu i przez roztwór ewentualnie przepuszcza sie dwutlenek siarkio Otrzymany roztwór zageszcza sie korzystnie prózniowo do uzyskania stalej masy lub roztworu o wymaganym stezeniu; 4 Sposób wedlug wynalazku umozliwia otrzymanie roztworu roslinnego ekstraktu gar¬ barskiego w mieszaninie wody i polarnego obojetnego rozpuszczalnika nieprotonowego poprzez zmieszanie w dowolnej kolejnosci roslinnego ekstraktu garbarskiego i rozpuszczalników lub brzeczki ekstraktu garbarskiego i rozpuszczalników* Zastosowanie brzeczki ekstraktu zamiast stalego ekstraktu powoduje uproszczenie technologii oraz daje znaczne oszczednosci ener¬ getyczne.W sposobie wedlug wynalazku w porównaniu ze sposobem wedlug patentu glównego wy¬ stepuje wiekszy zakres stosunków ilosciowych miedzy ekstraktem garbarskim, obojetnym roz¬ puszczalnikiem nieprotonowym i woda lub brzeczka ekstraktu obojetnym rozpuszczalnikiem nieprotonowym i woda.W rozszerzonym sposobie wystepuje równiez mozliwosc pominiecia etapu odparowania roztworu tanin do uzyskania suchej masy. Otrzymuje sie wówczas ciekly koncentrat tanin, który w takiej postaci moze byc nastepnie stosowany do wytwarzania szeregu preparatów anty¬ korozyjnych o wlasciwosciach przemieniaczy i stabilizatorów rdzy.W sposobie wedlug wynalazku moga byc równiez stosowane rozpuszczalniki mniej lotne od wody. Daje to mozliwosc uzyskania poprzez odparowanie bezwodnych roztworów tanin, które moga byc wykorzystywane jako inhibitory korozji w ukladach niewodnych.W rozszerzonym sposobie moga byc stosowane równiez silnie solwatujace wysokowrzace rozpuszczalniki. Daje to mozliwosc wykorzystania otrzymywanych koncentratów tanin do wy¬ twarzania srodków odrdzewiajacych. Ebdczas dzialania takich srodków na rdze wytwarza sie ciekly film taninianowy, dajacy sie latwo usunac za pomoca wody lub korzystniej rozpusz¬ czalnika niewodnego.Przyklad I. 100 g stalego sproszkowanego ekstraktu sumakowego wprowadza sie podczas mieszania do 200 g wody w temperaturze 286 K a nastepnie przy ciaglym mieszaniu wprowadza sie 100 g acetonitrylu. Od otrzymanego roztworu oddziela sie nierozpuszczalna pozostalosc i nastepnie do roztworu wprowadza sie przy ciaglym mieszaniu 250 g alkoholu metylowego w celu wytracenia zanieczyszczen* Wytracony osad oddziela sie od roztworu, po czym roztwór destyluje sie uzyskujac 85 g kruchej masy tanin.Wyodrebnione taniny nie daja osadu z woda bromowa a z alunem zelazowo-amonowym daja granatowo-czarny osad.Wyodrebnione taniny posiadaja nastepujaca rozpuszczalnosc: - w wodzie przy stosunku taniny do wody równym 1:250 - 100% - w wodzie przy stosunku taniny do wodny równym 1:25 - 8996 - w alkoholu etylowym 96% przy stosunku taniny do alkoholu etylowego równym1:35% " ^5%142 963 3 - w alkoholu metylowym 99,8% przy stosunku taniny do alkoholu metylowego równym1:25 - 85% - w acetonie przy stosunku taniny do acetonu równym 1:25 - 10% - w octanie etylu przy stosunku taniny do octanu etylu równym 1:25 - 4,4%i Przyklad Iii Do roztworu dwumetyloformamidu zawierajacego 150 g wody i 80 g dwumetyloformamidu wprowadza sie przy ciaglym mieszaniu roztworu 120 g stalego sproszkowanego ekstraktu olchy^w temperaturze 294 Ki R rozpuszczeniu wprowadzonego ekstraktu do roztworu wprowadza sie podczas mieszania 500 g alkoholu propylowego w celu wytracenia, zanieczyszczeni Wytracony osad oddziela sie od roztworu, po czym roztwór destyluje sie do uzyskania okolo < 4596 koncentratu tanin, który zawiera 52 g tanini Otrzymany koncentrat daje zielono-czarny osad z alunem zelazo-amonowymi Wspólczynnik zalamania swiatla roztworu tanin przed destylacja do uzyskania okolo 4594 koncentratu tanin wyznaczony w temperaturze 293 K wynosi 1,4226 a pH tego roztworu wy¬ nosi 5,0# Przyklad III# 120 g stalego sproszkowanego ekstraktu mimozy wprowadza sie podczas mieszania do 200 g eteru dwumetylowego glikolu etylenowego w temperaturze 295 K a nastepnie przy ciaglym mieszaniu wprowadza sie 120 g wody i Roztwór miesza sie do ujedno¬ licenia skladu a nastepnie wprowadza sie do niego podczas mieszania 350 g mieszaniny alko¬ holu butylowego zawierajacej 5% metanolu w celu wytracenia zanieczyszczeni Wytracony osad oddziela sie od roztworu, po czym roztwór destyluje sie prózniowo uzyskujac 78 g kruchej masy tanin, co stanowi 65% wydajnosci procesu.Wyodrebnione taniny daja osad z woda bromowa a z alunem zelazowo-amonowym daja zielono-czarny osadi Wyodrebnione taniny posiadaja nastepujaca rozpuszczalnosc: - w wodzie pzy stosunku taniny do wody równym 1;250 - 100% - w wodzie przy stosunku taniny do wody równym 1:25 - 100% - w alkoholu etylowym 96% przy stosunku taniny do alkoholu etylowego równym1:25 - 70% - w alkoholu metylowym 99 *8% przy stosunku taniny do alkoholu metylowego równym 1:25 - 100% - w acetonie przy stosunku taniny do acetonu równym1:25 - 93% - w octanie etylu przy stosunku taniny do octanu etylu równym 1:25 - 10,2%, Przyklad IVi Do roztworu wodnego dwumetylosulfotlenku zawierajacego 250 g wody i 80 g dwumetylosulfotlenku wprowadza sie przy ciaglym mieszaniu roztworu 100 g sta¬ lego sproszkowanego ekstraktu auebracho w temperaturze 298 Ki Roztwór miesza sie do roz¬ puszczenia i nastepnie równiez podczas mieszania wprowadza sie 200 g alkoholu etylowego w celu wytracenia zanieczyszczen* Wytracony osad oddziela sie od roztworu a nastepnie roztwór zageszcza sie do uzyskania okolo 60% koncentratu tanin, który zawiera 82 g tanini Otrzyma¬ ny koncentrat daje zielono-czarny osad z alunem zelazowo-amonowynu Wspólczynnik zalamania swiatla roztworu tanin przed zageszczeniem do okolo 60% koncentratu wyznaczonego w temperaturze 293 K wynosi 1,4114 a pH tego roztworu wynosi 5,3i Przyklad V« 150 g stalego sproszkowanego ekstraktu kasztanowego zalewa sie roztworem wodnym dioksanu zawierajacym 150 g wody i 150 g dioksanu w temperaturze 280 K, po czym wszystkie skladniki miesza sie do rozpuszczenia ekstraktu a nastepnie do otrzymanego roztworu ekstraktu wprowadza sie 300 g alkoholu etylowego w celu wytracenia zanieczyszczeni Wytracony osad oddziela sie od roztworu, po czym przez roztwór przepuszcza sie dwutlenek siarki a nastepnie roztwór zageszcza sie do uzyskania okolo 60% koncentratu tanin, który za¬ wiera 90 g tanin» Wydajndsc procesu wynosi 60%i Otrzymany koncentrat daje granatowy osad z alunem zelazowo-amonowym•\ 4 142 963 Wspólczynnik zalamania swiatla roztworu tanin przed zageszczeniem do okolo 60% koncentratu wyznaczony w temperaturze 293 K wynosi 1,4094 a pH tego roztworu wynosi 4,35* Przyklad VI* 1200 g brzeczki ekstraktu badanowego zag^zcza sie do steze¬ nia 5096 i nastepnie wprowadza sie ja podczas mieszania do 250 g acetonu w temperaturze 292 K* Roztwór miesza sie do ujednolicenia skladu a nastepnie wprowadza sie do niego podczas mie¬ szania 50 g alkoholu izoamylowego w celu wytracenia zanieczyszczeni Wytracony osad oddziela sie od roztworu, po czym destyluje sie prózniowo do \izyskania okolo 55% koncentratu tanin, który zawiera 64 g tanin* Wydajnosc procesu wynosi 54%. Otrzymany koncentrat daje granatowo¬ czarny osad z alunem zelazowo-amonowym. Wspólczynnik zalamania swiatla roztworu tanin przed destylacja prózniowa do uzyskania okolo 55% koncentratu wyznaczony w temperaturze 293 K wynosi 1,4034 a pH tego roztworu wynosi 4,8.Przyklad VII* Do brzeczki ekstraktu debowego zawierajacej 200 g wody i 100 g ekstraktu debowego wprowadza sie podczas mieszania 50 g szesciometylotrójamidu kwasu fosfo¬ rowego w temperaturze 313 K* Roztwór miesza sie do ujednolicenia skladu a nastepnie wprowadza sie go podczas mieszania do 300 g alkoholu metylowego w celu wytracenia zanieczyszczeni Wytracony osad oddziela sie od roztworu, po czym roztwór destyluje sie prózniowo do uzyskania okolo 50% koncentratu, który zawiera 53 g tanin* Otrzymany koncentrat daje granatowo-czarny osad z alunem zelazowo-amonowym. Wspólczynnik zalamania swiatla roztworu tanin przed desty¬ lacja prózniowa do uzyskania okolo 50% koncentratu wyznaczony w temperaturze 293 K wynosi 1,4410 a pH tego roztworu wynosi 4,9* Przyklad VIII* Do roztworu wodnego acetonu i dwumetylosulfotlenku zawiera¬ jacego 80 g wody, 10 g dwumetylosulfotlenku i 100 g acetonu wprowadza sie przy ciaglym mie¬ szaniu 100 g stalego sproszkowanego ekstraktu debowego w temperaturze 302 K* Roztwór miesza sie do ujednolicenia skladu a nastepnie wprowadza sie do niego podczas mieszania 50 g alko¬ holu propargilowego w celu wytracenia zanieczyszczen. Wytracony osad oddziela sie od roztworu, po czym roztwór zageszcza sie do uzyskania okolo 50% koncentratu tanin, który zawiera 70 g tanin. Otrzymany koncentrat daje granatowo-czarny osad z alunem zelazowo-amonowym* Wspólczynnik zalamania swiatla roztworu przed zageszczeniem do uzyskania okolo 50% koncentratu tanin wyznaczony w temperaturze 293 K wynosi 1,4374 a pH tego roztworu wynosi 4,7* P r z y k l a:d IX. Do roztworu wodnego czterohydrofuranu zawierajacego 50 g wody i 180 g czterohydrofuranu wprowadza sie przy ciaglym mieszaniu 100 g stalego sproszkowanego ekstraktu kasztanowego w temperaturze 312 K. Roztwór miesza sie do ujednolicenia skladu a nastepnie wprowadza sie do niego podczas mieszania 150 g alkoholu metylowego w celu wy¬ tracenia zanieczyszczen* Wytracony osad oddziela sie od roztworu, po czym roztwór zageszcza sie do uzyskania okolo 60% koncentratu tanin, który zawiera 59 g tanin* Otrzymany koncentrat daje granatowy osad z alunem zelazowo-amonowym. Wspólczynnik zalamania swiatla roztworu tanin przed zageszczeniem do uzyskania okolo 60% roztworu tanin wyznaczony w temperaturze 293 K wynosi 1,3994 a pH tego roztworu wynosi 5f15.Zastrzezenie patentowe Sposób wyodrebniania tanin z roslinnych ekstraktów garbarskich polegajacy na tym, ze staly sproszkowany ekstrakt roslinny ekstrahuje sie roztworem wodnym polarnego obojet¬ nego rozpuszczalnika nieprotonowego o temperaturze wrzenia ponizej 373 K i nastepnie do tak otrzymanego roztworu poddanego mieszaniu wprowadza sie obojetny protonowy rozpuszczalnik o temperaturze wrzenia nie wyzszej niz 373 K, po czym oddziela sie wytracony osad a przez roztwór ewentualnie przepuszcza sie dwutlenek siarki i odparowuje sie rozpuszczalniki orga-142 963 5 niczne i wode wedlug patentu glównego nr 123 627, znamienny tymf ze miesza sie w dowolnej kolejnosci 100 g do 150 g czesci wagowych roslinnego ekstraktu garbarskiego, 50 do 250 czesci wagowych wody, 50 do 250 czesci wagowych polarnego obojetnego rozpuszczal¬ nika nieprotonowego lub mieszaniny polarnych obojetnych rozpuszczalników nieprotonowych w temperaturze 280-318 K lub swieza ewentualnie zageszczona brzeczke ekstraktu garbarskiego zawierajacego 100 do 150 czesci wagowych roslinnego ekstraktu garbarskiego w 50 do 250 czesciach wagowych wody miesza sie z 50 do 250 czesciami wagowymi polarnego obojetnego roz- puszcaalnika nieprotonowego w temperaturze 293-318 K a nastepnie z roztworu ewentualnie od¬ dziela sie nierozpuszczalna pozostalosc i za pomoca 50 do 500 czesci wagowych obojetnego rozpuszczalnika protonowego lub mieszaniny obojetnych rozpuszczalników protonowych wytraca sie osad, który oddziela sie od roztworu, po czym przez roztwór ewentualnie przepuszcza sie dwutlenek siarki a nastepnie zageszcza sie korzystnie prózniowo do uzyskaniastaleJ masy lub roztworu o wymaganym stezeniu* PL