Przedmiotem wynalazku jest uklad sterowania i kontroli pracy sprezarek do zasilania w energie sprezonego powietrza, zwlaszcza maszyn i urzadzen górniczych w warunkach dolowych kopaln metanowych i niemetanowych.Znany jest z polskiego opisu patentowego nr 55 544 automatyczny uklad sterowniczy spreza¬ rek przewoznych zlozony z czterech przekazników czasowych, z których jeden sluzy do zabezpie¬ czenia przed jednoczesnym zalaczeniem wszystkich sprezarek, a drugi przekaznik spelnia funkcje omijajaca presostat dla uzyskania prawidlowego cisnienia oleju na czas rozruchu sprezarki. Prze¬ kaznik trzeci ma dzialanie opózniajace od momentu otrzymania impulsu wylaczajacego dla wyla¬ cznika glównego. Przekaznik czwarty ma za zadanie wylaczenie sprezarki i zablokowanie ukladu w momencie przekroczenia temperatur krytycznych lub obnizonego cisnienia oleju w centralnym ukladzie smarowniczym sprezarki.Wada ukladu jest jego ograniczona mozliwosc zastosowania w kopalniach z uwagi na nie¬ spelnienie wymogów iskrobezpieczenstwa przez wystepowanie duzej liczby elementów stykowych i duzych pradów przelaczania, znaczny pobór mocy, duza mase i gabaryty, co ogranicza stosowanie ukladu w przypadkach górniczych. Uklad cechuje ponadto duza zawodnosc dzialania oraz konie¬ cznosc czestej regulacji elementów przelaczajacych, co jest utrudnione oraz niewygodne w warun¬ kach eksploatacji górniczej.Uklad sterowania i kontroli pracy sprezarek wedlug wynalazku zawiera dwa uklady czasowe zbudowane z przerzutników tranzystorowych. Wyjscie jednego z ukladów czasowych jest pola¬ czone, poprzez tranzystor i styki przekaznika wykonawczego, z przekaznikiem blokady oraz, poprzez stabilizator napiecia i styki przekaznika blokady, z zasilaczem. Wejscie tego ukladu czasowego jest polaczone równolegle z czujnikami cisnienia i temperatury oleju w sprezarkach oraz2 142 883 z wyjsciem drugiego ukladu czasowego. Wyjscie drugiego ukladu czasowego jest polaczone szere¬ gowo, poprzez tranzystor, przekaznik wykonawczy i styki przekaznika blokady, z zasilaczem.Uklad drugi czasowy jest polaczony ponadto ze stabilizatorem napiecia, a jego wejscie jest pola¬ czone z czujnikiem cisnienia powietrza w rurociagu i wylacznikiem glównym. Przekaznik wykona¬ wczy ma swoje styki wlaczone w obwód sterowania lacznika glównego.Zaleta ukladu wedlug wynalazku jest iskrobezpieczne uruchamianie i wylaczanie sprezarek w zaleznosci od ilosciowego zapotrzebowania na sprezone powietrze, ograniczenie zuzycia energii elektrycznej i wydluzenie zywotnosci sprezarek poprzez eliminacje biegu jalowego oraz ochrone przed uszkodzeniem wskutek spadku cisnienia i wzrostu temperatury oleju w ukladzie smarowni¬ czym. Ponadto, uklad cechuje sie duza niezawodnoscia dzialania, malym poborem mocy oraz miniaturyzacja, co jest istotne z uwagi na prace w warunkach dolowych kopalni.Przedmiot wynalazku w przykladzie wykonania uwidoczniony jest na rysunku, na którym fig. 1 przedstawia schemat blokowy ukladu sterowania i kontrolipracy sprezarek, a fig. 2 — schemat ideowy ukladu.Jak to uwidoczniono na rysunku, uklad sterowania i kontroli pracy sprezarek sklada sie z zasilacza Z zbudowanego z transformatora, prostownika, kondensatora oraz zarówki Zl sygnali¬ zacji napiecia zasilania, polaczonego poprzez styki 1-2 przekaznika PI blokady, ze stabilizatorem S napiecia, zbudowanego z tranzystora Tl i diody Zenera DZ1. Wyjscie stabilizatora S napieciajest polaczone równolegle z dwoma ukladami czasowymi UC1, UC2. Wyjscie jednego z ukladów czasowych UC1 jest polaczone, poprzez tranzystor T2, styki 3-4 przekaznika P2 wykonawczego, z cewka przekaznika PI blokady, który jest polaczony z zasilaczem Z. Wejscie tego ukladu czaso¬ wego UC1 jest polaczone równolegle z czujnikami cisnienia Pr i temperatury Tp oleju w sprezarce oraz, poprzez diode Dl, z wyjsciem drugiego ukladu czasowego UC2. Wyjscie drugiego ukladu czasowego UC2 jest polaczone szeregowo, poprzez tranzystor T5, cewke przekaznika P2 wykona¬ wczego i sytki 1-2 przekaznika PI blokady, z zasilaczem Z. Ponadto, wejscie drugiego ukladu czasowego UC2 jest polaczone, poprzez tranzystory T3, T4, z zarówka Z3 sygnalizacji przerwy w obwodzie czujnika We cisnienia powietrza w rurociagu lub w obwodzie wylacznika Wg glównego.Wejscie drugiego ukladu czasowego UC2 jest polaczone z czujnikiem Wg cisnienia powietrza w rurociagu i z wylacznikiem Wg glównym. Styki 1-2 przekaznika P2 wykonawczego sa wlaczone w obwód sterowania Stl, St, St2 przekaznika PS lacznika glównego. W obwód przekaznika PI blokady, poprzez diode D2 i styki 3-4 przekaznika PI blokady, jest wlaczona zarówka Z2 sygnalizacji blokady zasilania.Dzialanie ukladu jest nastepujace. Pierwszy uklad czasowy UC1 opóznia sygnal blokady do chwili zamkniecia styku czujnika Pr cisnienia oleju na sprezarce. Drugi uklad czasowy UC2 wprowadza opóznienie zalaczania przekaznika P2 wykonawczego, a tym samym opóznia zalacze¬ nie sprezarki po zalaczeniu lacznika glównego. Przekaznik PI blokady wylacza sprezarke poprzez odlaczenie stabilizatora S i uniemozliwia jej dalsza prace po przekroczeniu dopuszczalnej tempe¬ ratury oleju oraz przy spadku cisnienia oleju ponizej dopuszczalnej wartosci w ukladzie smarowni¬ czym sprezarki. Zalaczenie blokady jest sygnalizowane zarówka Z2.Po zalaczeniu napiecia za pomoca przelacznika typu PKO w laczniku glównym typu KWSOI lub OW i uplywie okresu czasu nastawionego potencjometrem R2, w drugim ukladzie czasowym UC2, nastepuje zalaczenie przekaznika P2 wykonawczego i zgasniecie zarówki sygnalizacyjnej Z3.Przekaznik P2 wykonawczy stykami 1-2 zamyka obwód sterowania Stl, St2 lub Stl, St lacznika glównego. W tym momencie zaczyna pracowac sprezarka i przy sprawnym ukladzie smarowni¬ czym sprezarki, pojawia sie cisnienie oleju zamykajace obwód czujnika Pr cisnienia oleju. Wówczas kondensator Cl nie laduje sie i uklad pierwszy czasowy UC1 nie pracuje. Do czasu zalaczania sie przekaznika P2 wykonawczego i przerwy w obwodzie czujnika Pr cisnienia oleju, pierwszy uklad czasowy UC1 jest równiez zablokowany za pomoca diody Dl stanem braku sygnalu z wyjscia drugiego ukladu czasowego UC2.W chwili przekroczenia dopuszczalnej wartosci cisnienia powietrza w rurociagu, nastepuje przerwa w obwodzie czujnika We cisnienia powietrza zamontowanego w rurociagu. Kondensator C2 w drugim ukladzie czasowym UC2 zostaje rozladowany poprzez tranzystor Tli i na wyjsciu drugiego ukladu czasowego UC2 pojawia sie stan braku sygnalu. Przestaje plynac prad w obwodzie przekaznika P2 wykonawczego, który stykami 1-2 przerywa obwód sterowania lacznika glównego.142*3 3 / Zostaje wylaczony lacznik glówny i sprezarka przestaje pracowac. Stan ten jest sygnalizowany zapaleniem sie zarówki Z3 sygnalizacyjnej. Przy braku cisnienia powietrza w rurociagu obwód czujnika We cisnienia powietrza jest zawsze zamkniety i palenie sie sygnalizacyjnej zarówki Z3 oznacza przerwe w wylaczniku glównym Wg. Przy chwilowym spadku cisnienia powietrza w rurociagu ponizej cisnienia nominalnego, sprezarka nie zalaczy sie ponownie o ile czas trwania spadku cisnienia powietrza w rurociagu jest krótszy od czasu zadzialania drugiego ukladu czaso¬ wego UC2, który jest ustawiany potencjometrem R2.Jezeli podczas pracy sprezarki nastapi przekroczenie dopuszczalnej temperatury lub spadek cisnienia oleju w ukladzie smarowniczym sprezarki, wówczas po uplywie okresu czasu równego czasowi zadzialania pierwszego ukladu czasowego UC1, nastawianego potencjometrem Rl, nastapi zalaczenie pierwszego ukladu czasowego UC1. Wysterowanie tranzystora T2 spowoduje zadzialanie przekaznika PI blokady, który stykami 1-2 odlaczy stabilizator S od zasilacza Z oraz stykami 3-4 zalaczy poprzez diode D3 obwód samopodtrzymania. Równoczesnie, przekaznik PI blokady stykami 3-4 zalaczy poprzez diode D2 zarówke Z2 sygnalizacyjna blokady.W celu ponownego zalaczania zespolu sprezarek, nalezy w pierwszej kolejnosci usunac przy¬ czyne zablokowania ukladu sterowania i kontroli pracy sprezarek, wylaczajac napiecie zasilania wylacznikiem glównym Wg. Takisposób zabezpieczenia uniemozliwia prace sprezarki przy braku cisnienia oleju lub przekroczeniu temperatury oleju w ukladzie smarowniczym, niedopuszczajac do powstania uszkodzen sprezarki. Potencjometry Rl, R2 umozliwiaja regulacje czasu opóznienia ukladów czasowych UC1, UC2 w zaleznosci od wymaganych parametrów cisnienia i temperatury oleju w sprezarkach oraz zadanej wartosci cisnienia powietrza w rurociagu dostarczajacym spre¬ zone powietrze do punktów odbioru.Zastrzezenia patentowe 1. Uklad sterowania i kontroli pracy sprezarek do zasilania w energie sprezonego powietrza, zwlaszcza maszyn i urzadzen górniczych, zlozony z zasilacza polaczonego ze stabilizatorem napie¬ cia oraz czujników cisnienia i temperatury zamontowanych na sprezarkach i rurociagu cisnienio¬ wym, znamienny tym, ze zawiera zbudowane z tranzystorowych przerzutników uklady czasowe (UC1, UC2) polaczone równolegle poprzez stabilizator (S) napiecia i styki (1-2) przekaznika (PI) blokady z zasilaczem (Z), przy czym wyjscie jednego z ukladów czasowych (UC1) jest polaczone, poprzez tranzystor (T2) i styki (3-4) wykonawczego przekaznika (P2), z przekaznikiem (PI) blokady, który jest polaczony z zasilaczem (Z), natomiast wejscie tego ukladu czasowego (UC1) jest polaczone z czujnikami (Pr, Tp) cisnienia i temperatury oleju w ukladzie smarowniczym sprezarki oraz równolegle, poprzez diode (Dl), z wyjsciem drugiego ukladu czasowego (UC2), które jest polaczone szeregowo, poprzez tranzystor (T5), wykonawczy przekaznik (P2) i styki (1-2) przeka¬ znika (PI) blokady, z zasilaczem (Z), natomiast wejscie drugiego ukladu czasowego (UC2) jest polaczone z czujnikiem (We) cisnienia powietrza w rurociagu cisnieniowym i wylacznikiem (Wg) glównym. 2. Uklad wedlug zastrz. 1, znamiemiy tym, ze wykonawczy przekaznik (P2) ma swoje styki (1-2) wlaczone w obwód sterowania (Stl, St2, St) lacznika glównego.142M3 Ó ó O Fig. /142 M3 L-o§T^3 P2 -0&t4 -jfSt -&-^*st2 Fig.Z PL