Przy uzyciu stosowanych obecnie kól lopatkowych do parowców kolowych do¬ puszczalna szybkosc, zi jaka lopatki moga przechodzic przez wode, jest ograniczona, poniewaz przy przekroczeniu pewnej szyb¬ kosci zostaje zabierana za duza ilosc po¬ wietrza, a woda nie moze dosc szybko splywac na tylna strone lopatek, przez co ich wydajnosc znacznie sie zmniejsza. Ta wada wystepuje tern mocniej, im szybciej obraca sie kolo lopatkowe. Przy zwyklych holownikach o sile 1300 koni mechanicz¬ nych, kola o srednicy 3,5 m z lopatkami okolo 1 m szerokosci, przy zanurzeniu 1,3 m moga obracac sie tylko okolo 33 razy na minute.Wynalazek dotyczy kola lopatkowego, zapomoca którego mozna osiagnac wieksza szybkosc obrotu.Pozadane splywanie wody na tylna strone lopatek zostaje przez to wstrzyma* ne, ze w znanych obecnie kolach zaczyna¬ ja one pracowac nietylko na powierzchni wody, ale juz w jej poblizu. Wynalazek usuwa te wade przez to, ze kazda lopatka przy wejsciu do wody zajmuje polozenie w przyblizeniu styczne do powierzchni obro¬ towej kola, przyczem nie wykonywa zad¬ nej pracy i stopniowo zajmuje polozenie w kierunku promieni kola, aby dopiero na ta¬ kiej glebokosci zaczac pracowac, na której warstwa wody, znajdujaca sie powyzej,jest dosc gesta, by mogla zapobiegac dzia¬ laniu cisnienia atmosferycznego. Doplyw powietrz ]h$ jeszfcze ^!rzck to zmniejsza¬ ny, ze lopatki sa stosunkowo waskie, a mianowicie szerokosc lopatek nie przekra¬ cza 55% glebokosci zanurzenia kola, wo¬ bec czego lopatki moga byc przeprowadza¬ ne z wieksza szybkoscia przez wode, a przez to moze byc powiekszona szybkosc obrotu kctfa, poniewaz opór, jaki pokony¬ wa lopatka w wodzie, wzrasta proporcjo¬ nalnie do kwadratu szybkosci.Gdy woda jest plytka i lopatki nie mo¬ ga pracowac na tak wielkiej glebokosci, ze nad niemi pozostaje dostatecznie wysoka warstwa wody, która powietrze nie moze przebic, stosuje sie wtedy, w mysl wyna¬ lazku, osobne urzadzenie, aby i w tym wy¬ padku zapobiec zabieraniu powietrza. U- skutecznia sie to w mysl wynalazku przez to, ze na malej glebokosci pod powierzch¬ nia wody urzadzona jest plyta nakrywaja¬ ca, pod która pracuja lopatki. Przez od¬ powiednie szczeliny w plycie wchodza lo¬ patki na przedzie do wody i wychodza ztylu do góry, przyczem mozna stosowac jeszcze takie urzadzenie, ze po kazdorazo- wem przejsciu lopatki szczeliny mniej lub wiecej zamykaja sie, poczem otwieraja sie przed przyblizeniem nastepnej lopatki.Aby zapobiec doplywowi powietrza zboku kola lopatkowego, moga byc przy plycie nakrywajacej przymocowane po bo¬ kach . wycinkowe plyty, a wspólosiowo do nich umocowuje sie przy skrzyni kolowej odcinki pierscieniowe tak, iz w przeplywa¬ jaca pod plyta nakrywajaca wode nie mo¬ ze z zadnej strony wnikac powietrze, a lo¬ patki pracuja przez to tylko w wodzie i dzialaja nienagannie.Plyta nakrywajaca moze byc równiez tak uksztaltowana, ze sluzy za prowadnice dla wody, dochodzacej do dzialajacych lo¬ patek, co zostanie ponizej blizej objasnio¬ ne. Nalezy jeszcze zaznaczyc, ze czesc ply¬ ty nakrywajacej, znajdujaca sie wewnatrz kola, zawieszona jest luzno na osi kola lopatkowego i polaczona z kolem slonecz- nem, obracajacem sie luzno na tej samej osi, po którem toczy sie jedno lub wiecej kól planetarnych, osadzonych na osiach obracajacych sie w tarczy nosnej lopatek lub w piascie kola, przyczem te osie po¬ siadaja na drugiej stronie tarczy nosnej ta¬ kie same kólka planetarne, które tocza sie po drugiem umieszczonem przy kadlubie statku kole slonecznem lub po wiencu ze¬ batym o tej samej wielkosci, jak pierwsze kolo sloneczne.Na rysunku dla przykladu przedsta¬ wiono forme wykonania wynalazku.Fig. 1 przedstawia wykonane w mysl wynalazku kolo lopatkowe w widoku zbo¬ ku z odgieta skrzynia kolowa; fig. 2 — przekrój poprzeczny kola wedlug fig. 1; fig. 3 — droge jednej lopatki, jaka ma sie odbywac w mysl wynalazku; fig. 4 — w powiekszeniu te czesc fig. 3, gdzie lopatka wchodzi do wody, a fig. 5 — inne wykona¬ nie urzadzenia.Jak juz na wstepie wspomniano, kazda lopatka w mysl wynalazku jest odpowied¬ nio prowadzona. Przy uwidocznionym przy¬ kladzie osiaga sie wymagane prowadzenie przez to, ze kazda lopatka a polaczona jest czopem 6, na którym sie obraca, z ra¬ mieniem c, zaopatrzonem na drugim kon¬ cu w krazek d, toczacy sie w szczelinie e przy kadlubie f. Ta szczelina (fig. 3 i 4) jest tak uksztaltowana, ze lopatka przy wejsciu do wody skierowana jest w przy¬ blizeniu stycznie do obwodu kola, jednak przy uwzglednieniu tworzacego sie pradu wody podczas ruchu statku, gdy on znaj¬ duje sie w pelnym biegu. Jezeli oznaczyc szybkosc obrotowa kola lopatkowego przez a: (fig. 4), a szybkosc statku, wzglednie szybkosc wody wzgledem statku przez y, to, jak to uwidoczniono linjami kreskowa- nemi, wypadkowa z wskazuje kierunek, w którym lopatka porusza sie w wodzie bez wykonywania pracy.Ma to miejsce tak dlu- — 2 —go, az warstwa wody sianie sie dostatecz¬ nie wielka, by przez nia nie moglo przebi¬ jac powietrze, poczem lopatka zostaje tak prowadzona, ze wykonywa prace. Poloze¬ nia, w których lopatka nie wykonywa pra¬ cy, oznaczone sa liczbami 1 i 2, a, liczba 3 oznacza lopatke wskutek odpowiedniego uksztaltowania toru e tak skierowana, ze rozpoczyna wykonywac prace. Stopniowo zajmuje lopatka polozenia odpowiadajace kierunkom promieni kola. W polozeniu 7 znajduje sie zupelnie pionowo i wówczas najwiecej pracuje. W polozeniach 11, 12 i 13 lopatka jest znowu tak skierowana, ze nie wykonywa pracy i nie zabiera naze- wnatrz znaczniejszych ilosci wody.Gdy parowiec kolowy ma plywac na plytkich wodach, to stosuje sie takie urza¬ dzenie, by lopatka mogla pracowac rów¬ niez na malej glebokosci, a mianowicie stosuje sie osobna pozioma plyte nakrywa¬ jaca g* skladajaca sie najlepiej z trzech czesci g1, g2, g3, przyczem czesci g1, g3 znajduja sie pod powierzchnia wody na- zewnatrz kola, a czesc g2 wewnatrz kola.Te plyty nakrywajace zapobiegaja przeni¬ kaniu powietrza do takiej glebokosci, na jakiej lopatki wykonywuja prace. Dobrze jest zamykac szczeline miedzy czesciami plyty g1 i g2 z jednej strony, a czesciami plyty Z2 i Z3 z drugiej strony kola w tej chwili, gdy lopatka przeszla, a otwierac, gdy lopatka dbliza sie do plyty, aby jej dac wolne przejscie. Ruchome czesci plyty mo¬ ga byc dowolnie urzadzone. W przykladzie uwidocznionym na fig. 1 osiaga sie ten cel przez to, ze czesci plyty g1 i gs zawieszo¬ ne sa na pionowych ramionach h, obraca¬ jacych sie w wysoko polozonem miejscu na skrzyni kolowej i. Zapomoca sprezyn k tak przyciska sie ramiona h do brzegu tar¬ czy nosnej m lqpatek a, ze zwykle szcze¬ liny miedzy g1 i g2 oraz g2 i g* pozostaja zamkniete. W odpowiedniem oddaleniu od czopa b lopatki a na plycie nosnej m wy¬ konane sa krzywe wystepy podnoszace n tak, iz przy przyblizaniu sie lopatki do ply¬ ty nakrywajacej g zostaje naciskany kra¬ zek o, osadzony na ramieniu h, wskutek czego ramie h zostaje odpychane wbrew dzialaniu sprezyny k, przyczem czesc ply¬ ty g1, wzglednie gz, podnosi sie i otwiera szczeline.Wewnetrzna czesc plyty nakrywajacej g2 przymocowana jest do ramion p, zawie¬ szonych luzno na wale q kola lopatkowe¬ go. Osadzone luzno na wale q kolo zebate r, które sluzy za kolo sloneczne dla nape¬ du planetarnego, jest polaczone z jednem z ramion p. Z kolem zebatem r laczy sie jedno lub wiecej kól planetarnych s, któ¬ rych osie u obracaja sie luzno w piascie m1 tarczy nosnej m, wzglednie w samej tar¬ czy, i zaopatrzone sa na drugiej stronie tarczy nosnej w nastepne kólka planetar¬ ne s1, które stykaja sie z przymocowanym do kadluba / statku wiencem zebatym lub drugiem kolem slonecznem r1. Wskutek takiego urzadzenia kolo sloneczne r pozo¬ staje nieruchome, wobec czego plyta na¬ krywajaca g2 równiez nie moze sie poru¬ szac, czyli nie wykonywa zadnych wahan wzgledem statku.Dobrze jest dbac równiez o to, by przy malej glebokosci zanurzenia nie wnikalo zboków powietrze. W tym celu urzadza sie tak wewnatrz, jak i zewnatrz pionowe plyty nakrywajace. Wewnetrzne pionowe plyty nakrywajace ksztaltuje sie jako od¬ cinki v, które przylegaja pod prostym ka¬ tem do plyty nakrywajacej1 g2 i sa wspól¬ osiowe wzgledem kola lopatkowego. Umo¬ cowane nazewnatrz kola lukowe czesci na¬ krywaj ace V1 sa przymocowane w odpo¬ wiedni sposób do kadluba lub do skrzyni i. Przez pionowe plyty nakrywajace zapo¬ biega sie wnikaniu zboku powietrza do lo¬ patek.Poziome plyty nakrywajace moga byc równiez tak urzadzone, ze sluza za pro¬ wadnice dla wody, dochodzacej do pracu¬ jacych lopatek. Wskutek wytworzonych — 3 —przez statek i przez obrót kola fal, woda nie plynie juz równolegle do swojej po¬ wierzchni, przez co lopatki dzialaja nieko¬ rzystnie. Aby wplyw zmiany kierunku pra¬ du usunac, nadaje sie zewnetrznym cze¬ sciom g1, wzglednie g3, odpowiednie nachy¬ lenie. Przy uwidocznionym na fig. 5 przy¬ kladzie wykonania zewnetrznej czesci ply¬ ty nakrywajacej posiada ona odpowiednie nachylenie. W danym razie moze we¬ wnetrzna plyta nakrywajaca g2 byc rów¬ niez odpowiednio skosnie ustawiona. Tego rodzaju plyta nakrywajaca, wzglednie po¬ szczególne czesci plyty nakrywajacej mo¬ ga byc równiez zastosowane do regulowa¬ nia doplywu wody do lopatek przy istnie¬ jacych pomalu obracajacych sie kolach lo¬ patkowych w sposób wyzej opisany. PL