Przedmiotem wynalazku jest stanowisko do badan tribologicznych, zwlaszcza materialów uszczelniajacych pracujacych na sucho lub w obecnosci czynnika smarujacego oraz badan wlas¬ nosci tribologicznych srodków smarujacych.Dotychczas do badan tribologicznych srodkówsmarujacych oraz materialów stosowanych na wezly ciernepowszechnie stosuje sie aparat czterokulowyoraz maszyne typu Amsler (M. Hebda, A.Wachal — „Trybologia"WNT W-wa 1980). Znane jest równiez urzadzenie Siebala-Kehla (P.Solski — „Zuzycie cierne metali" WNT W-wa 1968) do badan odpornosci na zuzycie materialów pracujacych na sucho lub w obecnosci wprowadzonego scierniwa badz czynnika smarujacego. W urzadzeniu tym obracajaca sie wzgledem pionowej osi próbka w ksztalcie pierscienia slizga sie po nieruchomej przeciwpróbce o podobnym ksztalcie zamocowanej w obudowie polaczonej z dyna- mometrem sprezynowym. Obciazenie badanego skojarzenia ciernego zadawanejest mechanicznie poprzez uklad dzwigniowy.Obudowa w tym urzadzeniujednoczesnie stanowi zbiornik, do którego mozna doprowadzic, czynnik smarujacy lub zasypywac scierniwo, które nastepnie w czasie pracy przedostaje sie samoczynnie pod wplywem wlasnego ciezaru do strefy tarcia badanego skojarzenia.Moment tarcia w opisywanym urzadzeniu, mierzony za pomoca dynamometru sprezynowego, zawiera równiez moment tarcia lozyska podpierajacego obudowe.Badania odpornosci na zuzycie materialów na wezly cierne,jak hamulce, sprzegla moga byc prowadzone na urzadzeniu KEWAT-5(M. Hebda, M. Wachal— „Trybologia"WNT W-wa 1980), w którym skojarzenie cierne sklada sie z dwóch tarcz obciazonych sila normalna i wykonujacych ruch wzgledny wokól poziomej osi obrotu. Urzadzenie KEWAT-Sumozliwia modelowanie tylko warunków tarcia suchego.Stanowisko do badan tribologicznych, zwlaszczamaterialów uszczelniajacych, w którymjako zespól napedowy wykorzystuje sie znana tokarke uniwersalna i zawierajace znana glowice pomia¬ rowa, posiada pneumatyczny uklad obciazania badanego skojarzenia ciernego zawierajacy silow¬ nik pneumatyczny polaczony poprzez lacznik tensometryczny z glowica pomiarowa. Silownik polaczony jest poprzez zbiornik wyrównawczy z butla sprezonego powietrza wyposazona w reduktor cisnieniowy.Próbka i przeciwpróbka wedlug wynalazku tworza komore uszczelniana polaczona poprzez glowice pomiarowa ze zbiornikiem czynnika smarujacego, zawierajacym poduszke powietrzna2 141826 polaczona z butla sprezonego powietrza wyposazona w reduktor cisnieniowy. Przeciwpróbka posiada wbudowane termopary polaczone poprzez termostat z miernikami i rejestratorem.Lacznik tensometryczny posiada naklejone tensometry oporowepracujace w ukladzie pólmostko- wym z samoczynna regulacja temperatury polaczone poprzez statyczno-dynamiczny mostek ten¬ sometryczny z wielokanalowym rejestratorem.Przedmiot wynalazkujest uwidoczniony w przykladzie wykonania na rysunku, na którym fig. 1 przedstawia widok ogólny stanowiska, fig. 2 — przekrój próbki i przeciwpróbki tworzacych komore uszczelniana, a fig. 3 — inny rodzaj próbki i przeciwpróbki.Naped z silnika 1 przekazywanyjest poprzez przekladnie 2 na wrzeciono, w którym zamoco- wana*j££t jrzeciwpróbka 3. Do przeciwpróbki <. dociskanajest próbka 4 . zamocowana w glowicy pomiarowej 5 polaczonej zsilownikiem pneumatycznym 6 poprzez lacznik tensometryczny 7, który pqsia lacjetempematffryftalaczone poprzez statyczno-dynamiczny mostek tensometryczny8 z wielokana¬ lowym rejestratorem 9. Obciazenie skojarzenia ciernego wywoluje silownik pneumatyczny 6 pola¬ czony poprzez zbiornik wyrównawczy 10 z butla sprezonego powietrza 11 wyposazonaw reduktor cisnieniowy 12. Przeciwpróbka 3 i próbka 4 tworza komore uszczelniana 13 polaczona poprzez glowice pomiarowa 5 ze zbiornikiem 14 czynnika smarujacego. Zbiornik 14 zawiera poduszke powietrzna 15 polaczona z butla sprezonego powietrza 16 poprzez reduktor cisnieniowy 17.Przeciwpróbka3posiada wbudowane termopary 18 polaczone poprzez termostat 19 z mierni¬ kami 20 i rejestratorem 9. Strefa robocza stanowiska zawierajaca badane skojarzenie cierne jest oslonieta przezroczysta obudowa 21, w której usytuowany jest zbiornik 22 na przecieki czynnika smarujacego z komory uszczelnianej 13. Wielkosc sily obciazajacej jest okreslana ze wskazan cisnienia w silowniku pneumatycznym 6 lub na podstawie ugiecia lacznika tensometrycznego 7.Wartosc momentu tarcia bezposrednio wskazuje glowica pomiarowa 5 wyposazona w dynamo- metr sprezynowy.Przy zadanej predkosci obrotowej i szerokoscipowierzchni tarcia przeciwpróbki 3 do komory uszczelnianej 13 wprowadza sie pod odpowiednim cisnieniem czynnik smarujacy.Nastepnie w czasie procesu tarcia reguluje sie sile docisku próbki 4 do przeciwpróbki 3 do momentu w którym czynnik smarujacyprzestanie wyciekac z komory uszczelnianej 13. Takustalone warunki pracy nazywa sie stanem granicznym, a parametry takie,jak wartosc sily obciazajacej oraz wartosc momentu tarcia parametrami stanu granicznego. Znajomosc tych parametrówjest wyjsciowaprzy konstruowaniu uszczelnien slizgowych, wzdluznych lozysk slizgowych oraz innych rozwiazan konstrukcyjnych, gdzie zachodzi koniecznosc zabezpieczenia przed nadmiernym wyciekiem czyn¬ nika uszczelnianego.Bezstopniowa regulacja cisnienia czynnika wprowadzanego do komory uszczelnianej 13 oraz sily obciazajacej umozliwiaja modelowanie warunków wspólpracy i czynia stanowisko uniwersal¬ nym. Podstawowe parametry moga byc zmieniane w zaleznosci od potrzeb badawczych wynikaja¬ cych z rzeczywistych warunków pracy.Waznacecha stanowiska wedlug wynalazkujest mozliwosc bezposredniej obserwacji pracybadanego skojarzenia ciernego pozwalajaca odpowiednio sterowac procesem tarcia.Figura 3 przedstawia przeciwpróbke 23, do której dociskane sa próbki 24 zamocowane w glowicy pomiarowej. Takieskojarzenie cierne umozliwia modelowanie warunków tarcia suchego.Zastrzezenia patentowe 1. Stanowisko do badan tribologicznych, zwlaszcza materialów uszczelniajacych pracujacych w obecnosci róznych czynników, w którym jako zespól napedowy wykorzystuje sie znana tokarke uniwersalna i posiadajace pneumatyczny uklad obciazenia badanego skojarzenia ciernego z silow¬ nikiem pneumatycznym polaczonym przez lacznik tensometryczny z glowica pomiarowa, zna¬ mienne tym, ze próbka (4) i przeciwpróbka (3) tworza komore uszczelniajaca (13) polaczona poprzez glowice pomiarowa (5) ze zbiornikiem czynnika smarujacego (14) zawierajacym poduszke powietrzna (15) polaczona z butla sprezonego powietrza (16) wyposazona w reduktor cisnieniowy (17).141826 3 2. Stanowisko wedlug zastrz. 1, zaamienne tym, ze przeciwpróbka (3) zamocowana w wychyl- nym uchwycie glowicy pomiarowej (5), posiada wbudowane termopary (18) polaczone poprzez termostat (19) z miernikami (20) i rejestratorem (9). 3. Stanowisko wedlug zastrz. 1. znamienne tym, ze lacznik tensometryczny (7) posiada nakle¬ jone tensometry oporowe pracujace w ukladzie pólmostkowym z samoczynna regulacja tempera¬ tury polaczone poprzez statyczno-dynamiczny mostek tensometryczny z wielokanalowym rejestra¬ torem (9). §t ! al ^ te N *|«| SM ^141826 i'3 cfd "i /7g.Z (tó5- i fig. 3.Pracowma Poligraficzna UP PRL. Naklad 109 egz.Cena 130 zl PL