Przedmiotem wynalazku jest urzadzenie do napedu statków wodnych, wykorzystujace sile wiatru.Jednym ze znanych i tradycyjnie stosowanych urzadzen do napedu statków wodnych sa zagle.Stosowanie ich do napedu duzych, nowoczesnych statków napotyka na szereg trudnosci; Vynikaja one glównie ze stosunkowo niskiej sprawnosci zagli, przy której osiagniecie sily potrzebnej do napedu statków wymaga stosowania znacznych powierzchni zagla* Pociaga to za soba rozbudo¬ we urzadzen i instalacji niezbednych do manipulowania zaglami, w wyniku czego zwieksza sie ciezar jednostki. Powoduje to równiez zabudowe pokladu i ograniczenie mozliwosci eksploata¬ cyjnych statku* Z polskiego zgloszenia patentowego F-230979 znany jest takze kilkuczlonowy plat o budo¬ wie skorupowej, którego poszczególne czlony umocowane sa obrotowo na pionowych osiach do po¬ kladu statku* Kazdy z czlonów tego znanego plata zajmowac moze jedno z dwóch polozen, zlozo¬ ne lub rozlozone, przy czym w polozeniu zlozonym uzyskuje sie zaokraglona krawedz profilu aero¬ dynamicznego, zas w polozeniu rozlozonym - jego ostra krawedz splywu.Znany ten plat, w porównaniu do zagli tradycyjnych, odznacza sie wyzsza sprawnoscia lecz jedynie w waskim przedziale katowym dla optymalnych kierunków wiatru w stosunku do zalozonego kursu statku* Ponadto do napedu statków znane sa równiez wirujace wokól pionowej osi, cylin¬ dryczne rotory Flettnera, usytuowane na otwartych przestrzeniach pokladu statku* Wada tego ro¬ dzaju napedu jest to, ze stale i znaczne rozmiary rotorów zagrazaja bezpieczenstwu statku, zwlaszcza w warunkach sztormowych* Ewentualne zmniejszenie wymiarów rotorów i dostosowanie ich do bezpiecznych wielkosci dla okreslonych warunków plywania, nie zapewnia wymaganej sily napedu* To wszystko razem ogranicza Ich zakres stosowania* Istota urzadzenia wedlug wynalazku polega na tym, ze urzadzenie to zawiera zespól zlozony z wirujacego rotora o ksztalcie walcowym i plata-zagla osadzonego obrotowo na osi, przy czym co najmniej jedna z krawedzi plata-zagla usytuowana jest, przy dowolnej pozycji katowej tego plata-zagla, w bezposrednim sasiedztwie i równolegle do tworzacych zewnetrznej powierzchni wal¬ cowej rotora* f2 137 748 Cecha istotna wynalazku jest takze to, ze krawedz* plata-zagla usytuowana w bezposrednim sasiedztwie tworzacych powierzchni walcowej rotora ma wzmocniona konstrukcje o zwiekszonej gruboscif przy czym w przekroju poprzecznym zarys tej krawedzi na co najmniej jednym okreslo¬ nym odcinku biegnie wzdluz linii, korzystnie niemal stycznej do krzywizny zewnetrznej powierz* chnl walcowej rotora* Nastepna cecha Istotna wynalazku jest to, ze rotor i plat-zagiel osadzo¬ ne sa na wspólnej, pionowej osi* Kolejna istotna cecha wynalazku polega na tym, ze rotor 1 plat-zagiel osadzone sa na oddzielnych, pionowych 1 równoleglych do siebie osiach* Dalsza istot¬ na cecha wynalazku polega na tym, ze plat-zagiel w przekroju poprzecznym ma profil oplywowy* Efektem technicznym wynikajacym ze stosowania wynalazku jest zwiekszenie róznicy cisnien po obu stronach wirujacego rotora, spowodowane dzialaniem ustawionego w okreslonym polozeniu katowym plata-zagla oraz zwiekszenie sie takze róznicy cisnien po obu stronach plata-zagla, wy¬ wolane wplywem wirujacego rotora* To wspólne oddzialywanie ma przy tym charakter synergiczny co sprawia, ze uzyskana efektywnosc napedu zespolu jako calosci jest wieksza od sumy efektów napedu uzyskiwanych od poszczególnych elementów tego zespolu tj* plata-zagla i wirujacego roto¬ ra, lecz gdyby ustawione byly one z dala od siebie na pokladzie statku* Przedmiot wynalazku zilustrowany jest w przykladach wykonania na rysunku, na którym fig* 1 przedstawia urzadzenie wedlug tego wynalazku zabudowane na pokladzie statku, a pokazane w wido¬ ku z boku, na fig* 2-uwidocznione jest to samo urzadzenie z fig* 1-lecz pokazane w przekroju dokonanym plaszczyzna pozioma, zas na fig* 3-pokazane jest to samo urzadzenie co na fig* 112, lecz z platem-zaglem czesciowo obróconym w stosunku do kierunku wiatru* Inny przyklad zasto¬ sowania wynalazku przedstawiony jest na fig* 4, na której to pokazane jest urzadzenie wedlug tego wynalazku w przekroju poprzecznym dokonanym plaszczyzna pozioma* Kolejny, inny przyklad zastosowania wynalazku uwidoczniony jest na fig* 5, na której to równiez urzadzenie wedlug wy¬ nalazku pokazane jest w przekroju poprzecznym, dokonanym plaszczyzna pozioma, lecz z platem- zaglem osadzonym na drugiej, oddzielnej osi* Przyklad I* Jak przedstawiono na fig* 1, 2 1 3 tego przykladu zastosowania na pokladzie statku jest zbudowany staly maszt 2, na którym osadzony jest wirujacy rotor 3 i do tego tez masztu za pomoca obejm 5 zamocowany jest obrotowo, w przedziale kata 360°, plat-za¬ giel 4* Krawedf 6 plata-zagla 4 jest równolegla do tworzacych powierzchni walcowej rotora 3 1 oddzielona jest od tej powierzchni szczelina, o wielkosci wykluczajacej wzajemne tarcie tych elementów* Krawedz ta jest jednoczesnie wzmocniona i usztywniona poprzez zwiekszenie jej prze¬ kroju poprzecznego, przy czym zarys tej krawedzi na co najmniej jednym okreslonym odcinku bieg¬ nie wzdluz linii niemal stycznej do krzywizny zewnetrznej powierzchni walcowej rotora 3* Kaz¬ dorazowo, chwilowe polozenie robocze plata^agla 4 wybierane jest w dowolnym polozeniu, w zakre- sie obszaru pelnego kata 360° i to chwilowe polozenie robocze plata-zagla 4 zalezne jest, ja¬ ko wypadkowe, od kierunku i sily wiejacej wiatru oraz obranego kursu statku* Przyklad II*1 Drugi, inny przyklad zastosowania wynalazku przedstawiony na fig* 4 polega na tym, ze w zespole zlozonym z wirujacego rotora 3, osadzonego na maszcie 2 oraz obro¬ towego plata-zagla 7, tenze plat-zagiel ma odmienna budowe i ksztalt* Budowa tego plata-zagla pokazana i widoczna jest w jego przekroju poprzecznym, a polega na tym, ze plat-zagiel 7 ma symetryczny ksztalt oplywowy, grubosc przy krawedziach natarcia przylegajacych do powierzchni walcowej rotora zblizona do grubosci maksymalnej tego plata-zagla oraz ma ostra krawedf splywu* Przyklad III* Zespól zlozony z wirujacego rotora 3 osadzonego na maszcie 2 i obrotowego plata-zagla 8 charakteryzuje sie tym, ze oplywowy plat-zagiel 8 osadzony jest obro¬ towo na odrebnej osi 9, równoleglej do masztu 2 i polaczonej z tym masztem obejmami 10, na maszcie osadzonymi równiez obrotowo* Polaczenie takie powoduje, ze przy zmianie polozenia pla¬ ta-zagla 8 i zaleznie od sposobu dokonywania tej zmiany polozenia, plat-zagiel porusza sie w przestrzeni ruchem obrotowym wokól osi 9 lub ruchem planetowym, jednoczesnie wokól osi 9 i osi masztu 2* Mozliwe polozenia plata-zagla 8, w pelnym obszarze kata 360° sa przy tym takie, ?137748 3 ze plaszczyzna symetrii plata-zagla zajmuje, zaleznie od wybranego chwilowego polozenia robo* czego, pozycje w granicach od stycznej do zewnetrznej powierzchni walcowej rotora 3 az do po¬ zycji, w której plaszczyzna ta pokrywa sie z osia rotora 3* Zastrzezenia patentowe 1* Urzadzenie do napedu statku zawierajace sztywny plat ustawiony w plaszczyznie pionowej ocaz wirujacy rotor o osi pionowej, usytuowane na otwartej przestrzeni pokladu statku, znamienne tym, ze ma zespól zlozony z wirujacego rotora (3) o ksztalcie walcowym i plata-zagla (4) osadzonego obrotowo na osi, przy czym co najmniej jedna z krawedzi plata-zagla (4) usytuowana i ustawiona jest, pry dowolnej pozycji katowej tego plata-zaglaf w bezposrednim sasiedztwie i równolegle do tworzacych zewnetrznej powierzchni walcowej rotora (3)* 2* Urzadzenie wedlug zastrz* 1, znamienne tym, ze krawedz plata-zagla (4) usytuowana w bezposrednim sasiedztwie tworzacych powierzchni walcowej torora (3) ma wzmocniona konstrukcje o zwiekszonej grubosci, przy czym w przekroju poprzecznym zarys tej krawedzi na co najmniej jednym okreslonym odcinku biegnie wzdluz linii, korzystnie niemal stycznej do krzy¬ wizny zewnetrznej powierzchni walcowej rotora (3)* 3* Urzadzenie wedlug zastrz* 1, albo 2, znamienne tym, ze rotor (3) i plat- zagiel (4) osadzone sa na wspólnej, pionowej osi* 4* Urzadzenie wedlug zastrz* 1, znamienne tym, ze rotor (3) i plat-zagiel (6) osadzone sa na oddzielnych, pionowych i równoleglych do siebie osiach* 5* Urzadzenie wedlug zastrz* 1, znamienne tym, ze plat-zagiel (7) 1 (8) w przekroju poprzecznym ma profil oplywowy* 6* Urzadzenie wedlug zastrz* 1 albo 5* znamienne tym, ze plat-zagiel (7 i 8) ma symetryczny ksztalt oplywowy, grubosc przy krawedziach natarcia przylegajacych do powierzchni walcowej rotora zblizona do grubosci maksymalnej tego plata-zagla oraz ma ostra krawedz splywu* 7* Urzadzenie wedlug zastrz* 1, znamienne tym, ze krawedz plata-zagla (4) usytuowana w bezposrednim sasiedztwie i równolegla do zewnetrznej powierzchni walcowej rotora (3) jest oddzielona od tej powierzchni szczelina o wielkosci wykluczajacej wzajemne tarcie pla¬ ta-zagla (4) i rotora (3)*137 748 *. x ^k \ Wh A- FIG.l FIS. 2 \ FIG.3 PIG.A FIG. 5 Pracownia Poligraficzna UP PRL. Naklad 100 egz. PL