Znane sa gazomierze, których dzwony otrzymuja ruch wahadlowy dzieki dziala¬ niu gazu, przeplywajacego przez gazomierz i sterowanego zapomoca odpowiedniego podzielenia wnetrza gazomierza lub tez za¬ pomoca zastosowania kanalów. Ruch wa¬ hadlowy dzwonu zalezy przy wszelkich do¬ tychczas znanych wykonaniach od ulozy- skowania i prowadzenia osi dzwonu, a po¬ niewaz geometryczna os dzwonu opisuje przy ruchu wahadlowym odwrócony wdól stozek, os przeprowadzano nawskros dzwo¬ nu i ulozyskowano ja u dolu, u góry zas prowadzono zapomoca ramienia korbowe¬ go. Jezeli oprócz tego dzwon nie obracal sie o os, osiagano przymusowy ruch waha¬ dlowy.Ten sposób prowadzenia dzwonu po¬ siada jednak wielkie wady. Na plaszczy¬ zny podstawowe sprzegla przegubowego spada caly ciezar dzwonu, na korbe nato¬ miast dziala wielkie cisnienie. Wobec tego wymaga zarówno sprzeglo, jak tez polacze¬ nie górnego konca osi i korby bardzo sta¬ rannego smarowania celem zapobiegania wycieraniu sie powierzchni. Poniewaz jed¬ nak cale urzadzenie zamkniete jest w oslo¬ nie, a smarowanie tych czesci nie jest la-twe, czulosc i dokladnosc takiego gazomie¬ rza za^igjsza sie znacznie juz po uplywie sto^W^o^p W W kinematyce znana jest zasada nada¬ wania ruchu wahadlowego kraizkowi zapo- moca teoretycznego polaczenia go ze stoz¬ kiem, poruszajacym sie na drugim stalym stozku.Na tej zasadzie polega gazomierz we¬ dlug wynalazku niniejszego, którego przy¬ klad wykonania uwidoczniony jest na fig. 1 w przekroju pionowym.W oslonie, skladajacej sie z czesci dol¬ nej 1 i czesci górnej 2, umieszczony jest dzwon 3, podzielony zapomoca scian u- mozliwiajacych sterowanie przeplywu ga¬ zu i zaopatrzony w kanaly. Dolna czesc o- slony 1, 2 napelniona jest woda, w która zanudzaja sie, wzglednie z której wynurza¬ ja sie krawedzie sterujace dzwonu podczas jego ruchu wahadlowego i zamykaja dro¬ gi dla gazu, lub zwalniaja je. Gaz doplywa przez pionowy krócieic 4 zidolu i przeplywa przez dlzWon 3, nadajac mu ruch wahadlo¬ wy, a nastepnie odplywa z czesci oslony ponad dzwonem przez rure 5 do miejsca zuzycia. Ruch wahadlowy dzwonu zostaje przeniesiony w sposób odpowiedni na licz¬ nik.Dolna czesc 1 oslony posiada pierscie¬ niowa powierzchnie 6, tworzaca pod wzgle¬ dem geometrycznym czesc plaszcza stozka 1\ który oznaczony jest na rysunku linja kreskowano-kropkowana i którego wierz¬ cholek 8 lezy w punkcie obrotu dzwonu. Na tej powierzchni 6 obraca sie powierzchnia pierscieniowa 9 dzwonu wykonana v jako dolna krawedz plaszeza 10, zastosowanego na dzwonie. Jako powierzchnia taka mo¬ ze równiez sluzyc dolna krawedz plaszcza 11, w którym to wypadku gazomierz otrzy¬ muje powierzchnie odpowiadajaca po¬ wierzchni 6.Powierzchnia 9 tworzy czesc stozka 12, który oznaczony jest równiez linja kresko¬ wano-kropkowana i którego wierzcholek skierowany wdól nakrywa sie z wierzchol¬ kiem 8 stozka 7. Oba stozki 7 i 12 stykaja sie ze soba tworzaca 13 tak, ze podczas gdy os 14 stozka 7 jest pionowa, os 15 stozka 12 jest nachylona, a podczas obrotu stozka 12 na stozku 7 .ósl5 porusza sie na po¬ wierzchni stozkowej, której os odpowiada osi 14 i której wierzcholek lezy w punkcie 8. Pbdfctawa 16 stozka 12, a wiec równiez dzwon 3, polaczony stale ze stoikiem 12, otrzymuje przytem ruch wahadlowy.Jak juz wyzej, zaznaczono, znanem jest w kinematyce prowadzenie krazka, otrzy¬ mujacego ruch wahadlowy, zapomoca dwóch stozków, obracajacych sie jeden na drugim.Przymusowy obrót osiagano dotychczas zapomoca korby, umieszczonej na wolnym koncu osi krazka, gdyz prowadzenie tej osi jest., niezbedne celem zapobiegania prze¬ rwom ruchu przy podnoszeniu isie istozka ruchomego ze stozka stalego. Prowadzenie korbowe obracajacego sie konca osi wyma¬ ga jednak stosowania polaczen przegubo¬ wych, posiadajacych wyzej wymienione wady. Przy tern prowadzeniu róznica po¬ miedzy mechanizmem stozkowym a mecha¬ nizmem wymienionym polega tylko na za¬ stapieniu sprzegla przegubowego dla ulo- zyskowania dolnego konca osi na stozki ob¬ racajace sie na sobie.Zalety stosowania tych stozków polega¬ ja na mozliwosci znacznego uproszczenia budowy takiego gazomierza, przyczem zbedne jest smarowanie, a gazomierz osia¬ ga czulosc dotychczas nieznana przy takich aparatach. Powierzchnie prowadzace mo¬ ga przytem byc umieszczone na obwodzie dzwonu (fig. 1), a przy bardzo ciezkich dzwonach wlasciwe obciazenie dzwonu jest tak nieznaczne, ze powierzchnie te nie scie¬ raja sie wcale. Dzwon obraca sie przytem, jakgdyby wielkie kolo (odwiniecie obwodu, dzwonu) na szynie, powstaje wiec bardzo male tarcie potoczyste, a naped dzwonu jest bardzo czuly. Nawet przy prowadzeniu, — 2 —dzwonu u dolu sprzeglem przeguboweni, a u góry korba i stosowaniu prowadzenia stozkami, na sprzeglo nie dziala ciezar dzwonu; sprzeglo sluzy w tym wypadku nie jako lozysko, lecz jako prowadnica, po¬ wierzchnie otrzymuja wiec tylko bardzo male specyficzne obciazenie.Przy stosowaniu takiego stozkowego prowadzenia zbedne jest prowadzenie u góry korba, omija sie wiec wady, powstaja¬ ce w tym wypadku. Przy wykonaniu, uwi- docznionem na fig. 1, dzwon posiada kanal pierscieniowy 17, w którym znajduje sie pewna ilosc rteci lub innej cieczy. Rtec ta zbiera sie w pewnem miejscu obwodu ka¬ nalu 17 i cisnie swym ciezarem dzwon 3 wdól tak, ze punkt lub tworzaca powierzch¬ ni 9 styka sie z powierzchnia 6. Jezeli wiec przy oddzialywaniu przeplywajacego gazu na dzwon 3 powstaje moment obrotu na li- nji kolowej, obie powierzchnie stozkowe obracaja sie jedna na drugiej w sposób o- pisany, przyczem lin je 13, z któremi styka¬ ja sie oba stozki, obracaja sie o os 14 (wla¬ sciwy obrót nie powstaje, lecz tylko miej¬ sce zetkniecia sie obraca sie). Rtec zbiera sie w kanale 17 zawsze w miejscu najniz- szem, które nakrywa sie z miejscem ze¬ tkniecia tak, ze rtec tworzy ciagle obciaze¬ nie, zapewniajace nieprzerywane ruchy i zapobiegajace przy dzialaniu gazu obroto¬ wi dzwonu, który móglby powodowac prze¬ rywanie ruchu stozków.Przy stosowaniu takiego ruchomego ob¬ ciazenia dzwonu powstaje w przeciwien¬ stwie do przymusowego prowadzenia, wy¬ wolywanego korba, prowadzenie silowe, które jednak przy odpowiedniej wielkosci ruchomego ciezaru obciazajacego zapobiega z zupelna pewnoscia niestaloscioim. Prowa¬ dzenie to mozna osiagnac równiez innym sposobem, niz ciezarem cieczy, a mianowi¬ cie zapomoca kuli lub krazka poruszajacego sie w kanale pierscieniowym, zapomoca cie¬ zaru, zastosowanego na górnym koncu e- wentuailnie przedluzonego czopa 18, lub tez zapomoca ramienia, obracajacego sie o os 14 i przyciskajacego wdól miejsca obwodu dzwonu jedno po drugiem. W kazdym wy¬ padku zbedna jest korba na czopie 18 dzwonu 3. Przy przykladzie, uwidocznio¬ nym na fig. 1, ramie 19 tulei 20, napedzaja¬ cej w dowolny sposób licznik, sluzy jako zabierak, o który opiera sie luzno czop 18.Powierzchnie stozkowe moga byc w rozmaity sposób wykonane. Tak np. po¬ wierzchnia 9 moze byc tak waska, ze two¬ rzy tylko naj korzystaiej zaokraglona kra¬ wedz, poruszajaca sie na szerszej po¬ wierzchni 6. Naodwrót zas /powierzchnia 6 moze byc wykonana jako krawedz, jezeli powierzchnia 9 jest szeroka. Przy wykona¬ niu jednej powierzchni jako krawedzi, dru¬ ga powierzchnia moze otrzymac odpowied¬ nie nachylenie, które zezwala na zmiane nachylenia dzwonu.Gazomierz wedlug wynalazku moze byc zaopatrzony w tyieklsza ilosc takich po¬ wierzchni. Przy wykonaniu wedlug fig. 1 utworzona jest oprócz powierzchni na obwodzie, druga powierzchnia blisko osi, a mianowicie zapomoca kryzy 21 króc¬ ca 4 i kryzy 22 czesci 23, polaczonej z dzwonem. Osiaga sie w ten sposób dzieki podparciu czesci srodkowej zwyzke stalo¬ sci dzwonu, zbedne sa wiec podparcia inne¬ go rodzaju, np. zapomoca sprzegla przegu¬ bowego, a cisnienie pomiedzy powierzchnia¬ mi zmniejsza sie w dalszym stoptaiu. Tó srodkowe wodzidlo zapobiega ró^wniez przesuwaniu dzwonu w kierunku promienia.Króciec 4 posiada kulista powierzchnie 24, wzdluz której prowadzona jest przy ruchu wahadlowym dzwonu kolista wewnetrzna krawedz kryzy 22. Powstaje przegub ku^ listy, laczacy dzwon 3 z króccem 4; ponie¬ waz jednak na przegub ten nie dziala cie¬ zar dzwonu, lecz zapobiega on tylko prze¬ suwaniu dzwonu na powierzchniach 6 i 21 w kierunku promienia, natezanie po¬ wierzchni tego polaczenia jest naturalnie tak male, ze nawet bez smarowania nie zu- — 3 —zywaja sie one. Równiez czulosc napedu dzwonu nie zmniejsza sie prawie wcale; Przesuwaniu sie dzwonu w kierunku osi mozna równiez zapobiec w inny 'sposób.Tak np. 'dolny zaostrzony koniec czopa o- siowego moze tepoczywac w lozysku panew¬ kowym, lub tetz powierziclinia 6 moze posia¬ dac ksztalt szyny, z która polaczona jest krawedz plaszcza 10 zapomoca odpowied¬ niego wienca.Powierzchnia 6 moze byc równiez zao¬ patrzona wewnatrz lub zewnatrz w kryze, Sfhizaca jako wodzidlo dla plaszcza 10, w którym to wypadku zbedne jest wodzidlo kuliste w czesci srodkowej.Jezeli wodzidlo stozkowe zastosowane jest tylko na obwodzie, korzystnem jest prowadzenie dzwonu w srodku zapomoca sprzegla przegubowego. Wodzidlo takie, zapomoca którego osiaga sie jak najmniej¬ sze straty na tarciu, uwidocznione jest na fig. 2, 3 i 4 w dwóch do siebie prostopa¬ dlych rzutach pionowych i w rzucie pozio¬ mym.Wodzidlo to posiada ostrza tak, ze stra¬ ty na tarciu tnie sa wieksze niz przy zwy¬ klem lozysku ostrzowem. Podwójnie zagie¬ ty pierscien 25 zaopatrzony jest na górnej stronie na dwóch przeciwleglych wglebie¬ niach w dwa lozyska ostrzowe 26A umie¬ szczone w kierunku promienia, a na dolnej stronie wzniesien pierscienia na srednicy prostopadlej do lozysk 26—lozyska ostrzo¬ we 27. Pod pierscieniem 25 znajduje sie strzemie 28, zaopatrzone w dwa ostrza 29, wchodzace w lozyska 27, podczas gdy o- strza 31 strzemienia 30 wchodza w lozyska 26. Strzemie 28 polaczone jest stale z oslo¬ na gazomierza, a strzemie 30 z dzwonem, powstaje wiec sprzeglo Kardana, posiada¬ jace ostrza zamiast zwyklych przegubów.Celem zapobiegania natezeniom ostrzy w kierunku osi stosuje sie we wnetrzu pier¬ scienia 25 przegub kulisty (fig. 5). Sklada sie on z pierscienia 32, posiadajacego ob¬ wód kulisty i umieszczonego luzno na czo¬ pie 33 dzwonu tak, ze moze sie on przesu¬ wac w kierunku osi i z wydrazonej czesci 34A która otacza powierzchnia kulista pier¬ scien 32 i umocowana jest w dowolny spo¬ sób do krócca 4. Srodek przegubu kulistego musi znajdowac sie naturalnie w srodku sprzegla Kardana.Do podpierania dzwonu sluzy oprócz wodzidla stozkowego sprzeglo Kardana, podczas gdy przegub kulisty zapobiega tyl¬ ko niekorzystnym natezeniom, powstaja¬ cym przy przesuwaniu dzwonu w kierunku promieni. Na przegub kulisty dzialaja nie¬ znaczne natezenia, naped nie traci wiec na czulosci. Przeciwnie, pierscien 25 moze po¬ siadac ostrza wchodzace w lozyska strze¬ mion 28 i 30.Gazomierz, zaopatrzony w wodzidlo stozkowe 6, 9 i w opisane sprzeglo Karda¬ na, posiada w porównaniu ze znanemi dzwonami, posiadajacemi sprzeglo prze¬ gubowe, te zalete, ze zbedna jest górna korba. Jezeli gazomierz posiada sprzeglo Kardana i wodzidla 6, 9 i 21, 22, ciezar dzwonu nie dziala wcale na to sprzeglo, które sluzy tylko do centrowania.W kazdym wypadku wynalazek niniej¬ szy umozliwia stosowanie zamiast czesci lub wszelkich wodzidel dzwonu, na które dzialaja wielkie natezenia, "wymagaja sma¬ rowania, oraz obnizaja czulosc napedu, u- rzadzen, które w wiekszej lub mniejszej mierze nie posiadaja tych wad.Zmiane nachylenia i umieszczenia dzwonu w oslonie w kierunku pionowym celem cechowania osiaga sie przez takie wykonanie szyny 6, ze moze ona wewnatrz oslony przesuwac sie wgóre i wdól. Za¬ miast tego plaszcz 10 lub jego czesc moze byc przestawiany w kierunku osi, a nachy¬ lenie dzwonu moze byc zmienione zapo¬ moca zmiany podparcia srodkowego w kie¬ runku pionowym.Na fig. 6 uwidocznione jest schema¬ tycznie przenoszenie ruchu dzwonu na licznik celem rózniczkowego cechowania. — 4 —W oslonie umieszczona jest szyna 35, któ¬ ra przesuwa sie latwo w kierunku piono¬ wym i do której umocowane sa dwa ra¬ miona 36 i 37. Pomiedzy temi ramionami wystaje nasada 38, umocowana do pla¬ szcza 10 tak, ze przy ruchu wahadlowym dzwonu nasada uderza naprzemian q ra¬ mie 36, wzglednie 37 i przesuwa szyne 35 wgóre, wzglednie wdól. Przy kazdym ru¬ chu dzwonu szyna przesunie sie jeden raz wgóre i wdól, a ruch ten przenosi sie za¬ pomoca odpowiedniego mechanizmu na licznik 39. Ramiona 36, 37 sa przestawial- ne na szynie 35. Jezeli wiec sa one tak u- mieszczone, ze dotykaja nasade 38, jedno na jej górnej, a drugie na jej dolnej po¬ wierzchni, skok szyny 35 bedzie doklad¬ nie równal sie wielkosci wahania dzwonu.Jezeli jednak ramiona te sa tak dalece od¬ dalone od siebie, ze nasada, moze wewnatrz nich sie wolno poruszac, ruchy szyny od¬ powiadaja ruchowi suwaka, a skok jej jest o tyle mniejszy, o ile -wieksze jest oddale¬ nie ramion 36 i 37. Mozna wiec zmieniac przenoszenie ruchu dzwonu na licznik, co umozliwia dokladne cechowanie.Podobne wyniki osiaga sie, jezeli na szynie 35 zastosowane jest jedno ramie, wystajace pomiedzy dwiema nasadami dzwonu.Opisane sposoby przestawiania moga byc stosowane wspólnie. Ogólne wykona¬ nie gazomierza, jak tez jego czesci moze byc odpowiednio zmieniane. PL