Zawory suwakowe, zwlaszcza do prze¬ wodów wysokopreznych, powinny, jak wiadomo, byc wykonane tak, aby je mozna bylo powoli otwierac, a szybko zamykac.Przy zbyt szybkiem otwieraniu zaworu przewód rurowy moze latwo zostac prze¬ ciazony wskutek naglego podwyzszenia cisnienia. Dotyczy to zwlaszcza parowych przewodów wysokopreznych, które przy zbyt szybkiem otwarciu zaworu ogrzewaja sie nierównomiernie.Moznosc szybkiego zamykania zaworu suwakowego jest konieczna równiez ze wzgledu na unikniecie niebezpieczenstw, powstajacych np. w razie pekniecia rury, wypchniecia uszczelnienia kolnierza, unie¬ ruchomienia kotla, lub rozbiegania sie tur¬ biny, a które zachodza nagle i moga byc wywolane przez najrozmaitsze okoliczno¬ sci.W mysl wynalazku moznosc powolne¬ go otwierania zaworu i szybkiego jego za¬ mykania osiaga sie w ten sposób, ze stosu¬ je sie znane juz obracaliie, lecz nieprze- suwne w kierunku podluznym wrzeciono zaworowe, obslugujace plyte dociskowa, a miedzy plyta dociskowa i wrzecionem sto¬ suje sie zespól dzwigniowy, wylaczajacy sie w razie potrzeby szybkiego zamkniecia zaworu. Przytem czyni sie zadosc wymie¬ nionym wyzej warunkom zamykania i o- twierania, waznym zwlaszcza przy stoso¬ waniu zawofii do pf-zewódów wysokoprez¬ nych, a równoczesnie zyskuje sie te ko-rzysc, ze oszczedza sie dlawnice, uszczel¬ niajaca wrzeciono, bo odpada ruch wrze¬ ciona w kierunku podluznym, przyczem unika sie prawie z cala pewnoscia nie¬ szczelnosci zaworu w dlawnicy nawet przy przeprowadzaniu przez nia czynników, znajdujacych sie pod batdzo wysokiem ci¬ snieniem. Przytem zyskuje sie jeszcze i to, ze jeden obrót wrzeciona wystarcza do o- tworzenia lub zamkniecia zaworu* W razie niebezpieczenstwa zatem, np. pekniecia przewodu rurowego lub podobnego wypad¬ ku, mozna zawór zamknac w przeciagu nadzwyczaj krótkiego czasu. Wykonanie zaworu wedlug wynalazku wykazuje po¬ nadto te zalete, ze kadlub zaworu nie jest zbyt wysoki, nie wymagajac pozostawia¬ nia, w przeciwstawieniu do znanych do¬ tychczas zaworów tego rodzaju, znacznej wolhej przestrzeni do umieszczania wrze¬ ciona, poruszajacego sie w kierunku po¬ dluznym.Wedlug wynalazku niniejszego wrze¬ ciono zaworu suwakowego, opisanego po¬ wyzej, jest zaopatrzone w ksiuki, porusza¬ jace plyte dociskowa zaworu, które wspól¬ dzialaja z od^powiedniemi wystepami jarz* ma, obejmujacego swobodnie wrzeciono wraz z jego ksiukami. Poza tern na wrze¬ cionie sa umieszczone nasady, które za¬ czynaja wspóldzialac z wystepami plyty dociskowej dopiero po jej odsunieciu sie od /gniazda, ustawiajac plyte dociskowa \: polozenie równolegle do kierunku przeply¬ wu czynnika roboczego. Dzieki niezalezne¬ mu polozeniu ksiuków wzgledem obejmuja¬ cych je kablakó^, tarcie czesci uruchomia¬ jacych przy odsuwaniu plyty dociskowej jest zmniejszone tak, ze do otwarcia zawo¬ ru mozna uzyc mniejszej sily niz przy sto¬ sowaniu mlmosrodów.Specjalnie korzystne jest takie urza¬ dzenie, które nietylko odsuwa plyte doci¬ skowa zaworu, pozostawiajac wolne przej¬ scie, przez które przeplywa czynnik robo¬ czy, lecz ponadto ustawia plyte dociskowa podczas zamykania zaworu zpowtrotem przed otworem, który nalezy zamknac, wzglednie przed uszczelnionem gniazdem.W takiej odmianie wykonania zaworu jed¬ no urzadzenie sluzy do otwierania zawo¬ ru, odchylania plyty dociskowej z drogi czynnika przeplywajacego i zamykania za¬ woru.Poza tern wedlug wynalazku unika sie zupelnie albo prawie zupelnie spietrzen przeprowadzanego czynnika roboczego i tworzy sie zawór, który moze znalezc za¬ stosowanie w przewodach rurowych, przez które przeplywa czynnik roboczy o zmien¬ nym kierunku pradu. W tym celu uzywa sie dwóch, wspólnie unuichomianyah plyt dociskowych, które w zamknietym zaworze zamykaja otwory przelotowe, w otwartym zas zaworze mieszcza sie w kadlubie zawo¬ ru poza obrebem drogi czynnika, przeply¬ wajacego przez otwory przelotowe.Na rysunku uwidocznione sa przyklady wykonania zaworu wedlug wynalazku ni¬ niejszego. Fig. 1 i 2 przedstawiaja przekrój podluzny zaworu, wzglednie przekrój wzdluz linji G—H na fig. 1. Fig. 3 — ksiuki, w które zaopatrzone jest wrzecio¬ no zaworowe w celu poruszania plyty do¬ ciskowej zaworu. Fig. 4 przedstawia sche¬ matycznie, w zwiekszonej podzialce, czesc nieco odttiiennie wykonanej plyty docisko¬ wej. Fig. 5 i 6 przedstawiaja przekrój po¬ przeczny, wzglednie widok zprzodu plyty dociskowej.Fig. 7 i 8 przedstawiaja czesciowo w przekroju widok zprzodu, wzglednie zbo- ku nieco odmiennie wykonanych plyt do¬ ciskowych.Fig. 9 przedstawia przekrój innej od¬ miany zaworu suwakowego, wykonanego wedlug wynalazku niniejszego.Fig. 10 — pionowy przekrój poprzecz¬ ny tegoz zaworu.Fig. 11 — przekrój poziomy wzdluz li¬ nji A—B na fig. 9.Fig. 12 do 15 przedstawiaja w zwiek- — 2 —szonej podzialce rózne polozenia robocze poszczególnych narzadów, poruszajacych plyte dociskowa zaworu.Fig. 16 przedstawia pionowy przekrój podluzny nastepnej odmiany tegoz zaworu.Fig. 17 — przekrój wzdluz linji C—D na fig. 16.Fig. 18 i 19 uwidoczniaja w zwiekszo¬ nej podzialce urzadzenie do szybkiego za¬ mykania zaworu, przedstawionego na fig. 16, w dwóch róznych polozeniach robo¬ czych.Fig. 20 przedstawia przekrój wzdluz linji E—F na fig. 16.Fig. 21 i 22 uwidoczniaja urzadzenie do odchylania plyt dociskowych zaworu, przedstawionego na fig. 16, w dwóch róz¬ nych polozeniach.Fig. 23 przedstawia czesc plyty doci¬ skowej i kadlub zaworu, uwidocznionego na fig. 16, wraz z przynaleznemi pierscie¬ niami uszczelniajacemi.Fig. 24, 25 i 26 uwidoczniaja przekrój podluzny, rzut poziomy i przekrój po¬ przeczny specjalnej odmiany jarzma, po¬ ruszajacego plyty dociskowe, uwidocznione na fig. 16.W kadlubie zaworowym 3, zaopatrzo¬ nym w krócce 1 i 2, jest utworzone gniazdo zaworowe przez umieszczenie pierscienia uszczelniajacego 4, które w przeciwstawie¬ niu do uzywanych dotychczas konstrukcyj, posiada wieksza srednice, niz srednica o- tworu przelotowego 6 w kadlubie zaworo¬ wym 3.Naprzeciwko otworu przelotowego 6 wzglednie gniazda zaworowego 4 umie¬ szczona jest plyta dociskowa 7, wykonana w postaci sprezystej tarczy, która w za¬ mknietym zaworze, przedstawionym na fig. 1, jest docisnieta do gniazda zaworo¬ wego 4 za posrednictwem pierscienia u- szczelniajacego 8.Plyta dociskowa, uwidoczniona na fig. 5 i 6, posiada te zalete, ze czynnik, przeply¬ wajacy przez zawór, nie wygnie jej nawet przy wiekszych cisnieniach i wiekszych wymiarach, poniewaz zeberka, usztywnia¬ jace plyte, nie dopuszcza do tego. Nato¬ miast niema zadnej przeszkody do odchy¬ lania plyty, poczynajac od pewnego punk¬ tu na krawedzi plyty, pod katem prostym do kierunku zeberek, wskutek czego moz¬ na równiez wykorzystac sprezystosc plyty w celu jej odchylania, jak gdyby plyta ta byla pozbawiona zeberek. Brak zeberek na krawedziach plyty zwieksza szczelnosc jej docisku do gniazda, poniewaz krawedz ta, nie bedac sztywna, moze przystosowywac sie do nierównomiernego rozszerzania sie kadluba zaworu wskutek przegrzania lub wysokiego cisnienia.W wydrazeniu 9 kadluba zaworowego 3 oraz w pokrywie 10, wyposazonej w dlawnice, umieszczone jest obracalne, lecz niedajace sie przesuwac w kierunku po¬ dluznym wrzeciono 11, które porusza ply¬ te dociskowa 7. Do uszczelnienia górnej czesci wrzeciona sluzy w znany sposób szczeliwo 12, umieszczone w dlawnicy po¬ krywy 10, które jest w znany sposób przy¬ ciskane zapomoca dlawika 13 do wrzecio¬ na 11 i scianki dlawnicy pokrywy 10.Na koncu wrzeciona 11, wystajacym z kadluba 3, umocowane jest kólko reczne 14, natomiast wewnatrz kadluba wrzecio¬ no jest zaopatrzone naprzeciw krawedzi plyty docinkowej w ksiuki 15 i 16, sluzace do odsuwania plyty dociskowej (fig. 1 i 3), które wspóldzialaja z przymocowanemi do plyty dociskowej 7 jarzmami 17, obejmu- jacemi wrzeciono //, w ten sposób, ze obrót wrzeciona //powoduje odsuniecie sie plyty dociskowej od gniazda. Ksiuki 15, 16 stykaja sie tylko z wystepami 20 jarzm 17, które otaczaja ksiuki luzno w innych miejscach. Ksiuki 15 i 16 róznia sie od siebie ksztaltem o tyle, ze powierzchnia czynna ksiuka 16, jak to przedstawia fig. 3, wznosi sie na dluzszym odcinku, aby dojsc do pelnej wysokosci skoku, niz po¬ wierzchnia ksiuka 15. Podczas obracania — 3 —wrzeciona w kierunku, zaznaczonym na fig. 3 strzalkami, zacznie dzialac najpierw ksiuk 16 wraz z odpowiedniem jarzmem 17, a kshik 15 dopiero wtedy, gdy wrze¬ ciono obróci sie juz np. o 20°. W ten spo¬ sób osiaga sie odchylenie plyty dociskowej od gniazda zaworowego 4 na czesci tylko jej ebwodu, podczas gdy pozostala czesc obwodu plyty jeszcze mocno opiera sie na gniezdzie zaworowem 4.Plyta dociskowa 7, przedstawiona na fig.-5 i 6, posiada te zalete, ze nie wygina sie pod dzialaniem czynnika przeplywaja¬ cego ilawet przy wiekszych cisnieniach lub wiekszych wymiarach zaworu, poniewaz zapobiegaja temu zeberka usztywniajace 79. Natomiast niema zadnej przeszkody do odchylania plyty tej, poczynajac np. od punktu 71, znajdujacego sie na jej kra¬ wedzi prostopadle do kierunku zeberek; sprezystosc plyty mozna wiec przy otwie¬ raniu zaworu wyzyskac tak, jak i przy ply¬ cie* pozbawione} zeberek. Brak zeberek 70 na krawedzi 71 plyty zapewnia nalezyte uszczelnienie zaworuj poniewaz nieusztyw- niona krawedz plyty moze dostosowywac sie do nierównomiernego rozszerzania sie kadlubu 3 w razie jego przegrzania lub przy wysokiem cisnieniu.W celu osiagniecia samohamownosci ksiuków 15 i 16 w otwartym zaworze spla¬ szcza sie je odpowiednio, to jest nadaje sie im bardzo male wzniesienie w tych miej¬ scach 15a i 16a, w których w otwartym za¬ worze odbywa sie ich wspóldzialanie z jarzmami 17 plyty 7. Pomiedzy ksiukami 15 i 16 umieszczony jest na wrzecionie 11 ksiuk 18, który przy zamykaniu zaworu wspóldziala z wystepem 19 plyty i dociska ja wraz z pierscieniem uszczelniajacym 8 mocno do gniazda zaworowego 4.W przykladzie wykonania wynalazku, przedstawionym na fig* 1 i 2f pomiedzy ksiuikami 15, 16 wrzeciona z jednej strony, a ksiukiem 1& z drugiej — znajduje sie po jednym wystepie 22. Wystepy te sa osa¬ dzone na wrzecionie U w przeciwienstwie do ksiuków 75 i 16 w ten sposób, ze wspól¬ dzialaja z wystepami 23 plyty dociskowej, znajdujacemi sie na ich drodze, dopiero po zdjeciu plyty tej z gniazda 4. Jezeli po o- twarciu zaworu obraca sie w dalszym cia¬ gu wrzeciono 11, to wystepy 22 przesta¬ wiaja plyte 7, przycisnieta zapomoca jarzm 17 do wrzeciona 11, w polozenie, przed¬ stawione na fig. 2 linjami kreskowanemi.Ustawianie plyty dociskowej 7 z tego po¬ lozenia zpowrotem w polozenie pierwotne uskutecznia sie w tej postaci wykonania wynalazku zapomoca niezaznaczonych na rysunku wystepów wrzeciona 11, wspól¬ dzialajacych z odpowiedniemi wystepami plyty 7.Wedlug fig. 7 i 8 przeniesienie obroto¬ wego ruchu kólka recznego 14 na wrzecio¬ no 11 uskutecznia sie za posrednictwem przekladni, np. przekladni slimakowej 58, 59. W ten sposób mozna dowolnie dobrac wzajemny stosunek liczby obrotów kólka recznego i wrzeciona. W przykladzie wy¬ konania wynalazku wedlug fig. 8 slimak 59 jest osadzony mimosrodowo w stosunku do swego lozyska. Wskutek takiego osadzenia slimaka mozna odlaczac zapomoca dzwigni 61, polaczonej z lozyskiem 60 slimaka, slimak 59 od slimacznicy 58, wobec czego mozna szybko obrócic wrzeciono 11 zapo¬ moca bezposrednio umocowanego na niem kólka recznego 14 i przycisnac plyte 7 do gniazda 4.Przy polozeniu plyty 7, zaznaczonem na fig. 2 linjami kreskowanemi, uzyskuje sie szczególnie korzystne prowadzenie czynnika przeplywajacego dzieki takiemu umieszczeniu plyty 7 w kadlubie 3 zaworu, ze w zamknietym zaworze plyta jest pro¬ stopadla do kierunku przeplywu czynnika.Warunki przeplywu czynnika roboczego przez zawór sa szczególnie korzystne, po¬ niewaz plyta dociskowa 7 jest pokretna i po zdjeciu jej z gniazda zostaje wogple usunieta z drogi przeplywu, wobec czego - 4 -nie przeciwstawia przeplywajacemu czyn¬ nikowi zadnego oporu. Przy wykonaniu za¬ woru wedlug fig. 1 i 2 strata na energji pradu czynnika spada zatem do minimum, wobec czego, praktycznie biorac, niema zadnej straty na cisnieniu tego czynnika.Przy otwieraniu zaworu obraca sie wrzeciono 11, a zatem i ksiuki 15, 16, za¬ pomoca kólka recznego 14. Przy tym obro¬ cie ksiuk 18 zwalnia wystep 19 plyty 7, jednoczesnie zas z jednej strony obwodu plyty ksiuk 16 wspóldziala juz z jarzmem 17 i odchyla w jednym punkcie plyte 7, opierajaca sie zreszta jeszcze na gniezdzie 4. Przy tern jednostronnem odchylaniu ply¬ ty dociskowej odbywa sie wyrównanie ci¬ snien po obydwóch stronach zaworu, prze¬ grodzonych plyta 7; wyrównanie to umoz¬ liwia ustawienie plyty dociskowej w polo¬ zenie otwarcia zaworu, uwidocznione na fig. 2, przez dalszy obrót wrzeciona 11, wzglednie ksiuków 15 i 16, przy uzyciu nie¬ wielkiej sily. W polozeniu tern splaszczo¬ ne czesci 15a i 16a ksiuków 15 i 16 wspól¬ dzialaja z jarzmami 17, wskutek czego za¬ pewniona jest samohamownosc czesci, u- ruichomiajacych plyte 7, która nie moze e- wentualnie sama przesunac sie zpowrotem w polozenie zamkniecia pod dzialaniem czynnika przeplywajacego.Przy zamykaniu zaworu, uwidocznione¬ go na fig. 1 i 2, plyta dociskowa zostaje przedewszystkiem przestawiona w poloze¬ nie, zaznaczone pelnemi linjami na fig. 2, poczem dopiero przy dalszym obrocie wrzeciona 11 zostaje ponownie przycisnie¬ ta do gniazda 4 zapomoca ksiuka 18.W przykladzie wykonania wynalazku, przedstawionym na fig. 9—15, na wrzecio¬ nie 11 osadzona jest sztywno pomiedzy o- bydwoma ksiukami 15 i 18 tarcza nieokra- gla 24, utworzona w zasadzie z kolistego krazka, splaszczonego mniej wiecej na po¬ lowie dlugosci swego obwodu. W ten spo¬ sób tworzy sie na przejsciu od kolistego obwodu do splaszczonej czesci krazka ro¬ dzaj wystepu 25 (fig. 12). Otóz tarcza"me- okragla 24 wspóldziala z guzikiem 26 dzwigni 27, wygietej w ksztalcie szyi labe¬ dziej. Dzwignia ta jest osadzona obroto¬ wo na wsporniku 28, przymocowanym sztywno do kadluba zaworu 3, i wspól¬ dziala okresowo swym przednim, wolnym koncem z wystepem 29 plyty dociskowej 7.Urzadzenie, przedstawione na fig. 9— 15, dziala w sposób nastepujacy: przy o- twieraniu zaworu odsuwa -sie najpierw w zwykly sposób plyte 7 z gniazda zaworu przez obrót wrzeciona 11 za posrednictwem ksiuków 15 i 16, wspóldzialajacych z jarz¬ mami 17. Plyta 7 przedstawia sie przytem z polozenia zamkniecia zaworu, uwidocz¬ nionego na fig. 11, w polozenie, odpowia¬ dajace stanowi pogotowia (fig. 12). Plyta dociskowa 7 jest prowadzona przytem listwa 30 (fig. 11), osadzona sztywno w ka¬ dlubie 3. IW stanie pogotowia plyta 7 fest odsunieta od swego gniazda 4 tak daleko, ze wystep jej 29 zahacza o przedni swo¬ bodny koniec dzwigni 27. Ksiuk 18, który w zamknietym zaworze (fig. II) wspól¬ dzialal z wystepem 19 plyty 7 i przyciskal ja mocno do gniazda, obrócil sie juz"o tyle (fig. 13), ze swa wystajaca czescia 31 za¬ hacza o wystep 19 plyty dociskowej 7 za¬ woru.Jezeli wrzeciono 11 bedzie w dalszym ciagu obracalo sie w kierunku strzalki y (fig. 3), to ksiuk 18 przesuwa zapomoca wystepu 19 plyte 7 z polozenia, odpowia¬ dajacego stanowi pogotowia, w polozenie otwarcia zaworu, uwidocznione na fig. 14, w którem plyta 7 jest przysunieta do opor- ka 32 (fig. 11), zespolonego z kadlubem 3 zaworu. To polozenie plyty dociskowej jest oznaczone na fig. 11 linjami kreskowane- mi. Przy obrocie wrzeciona 11 z drogi gu¬ zika 26 usuwa sie równiez wystep 25 tar¬ czy nieokraglej 24, wskutek czego przy odchylaniu plyty 7, wzglednie dzwigni 27, guzik ten moze slizgac sie po splaszczo¬ nym obwodzie tarczy 24. W polozeniu o- — 5 —twarcia zaworu poszczególne narzady zaj¬ muja polozenia, uwidocznione na fig. 14 i 15.Przy zamykaniu zaworu wrzeciono ob¬ raca sie w kierunku strzalki Z (fig. 14 i 15).Przy tym obrocie ksiuk 18, pociagniety wrzecionem, zwalnia wystep 19, czyli ply¬ te dociskowa 7 (fig. 15). Jednoczesnie jed¬ nak guzik 26 dzwigni 27 nasuwa sie na ko¬ lista czesc obwodu tarczy 24, poruszajacej sie lacznie z wrzecionem 11. Wskutek te¬ go dzwignia 27 zostaje obrócona w kierun¬ ku strzalki Z (fig. 14), poniewaz zas wolny koniec dzwigni 27 siega poza wystep 29 plyty 7, przeto plyta ta zostaje przesta¬ wiona z polozenia otwarcia (fig. 14 i 15) zpowrotem w polozenie, odpowiadajace stanowi pogotowia (fig. 12 i 13). Podczas dalszego obrotu wrzeciona 11 dzwignia 27, majaca ksztalt labedziej szyi, nie rusza sie, poniewaz guzik 26 slizga sie wzdluz czesci obwodu tarczy 24, wspólsrodkowej z osia wrzeciona. Natomiast ksiuk 18 obra¬ ca sie w dalszym ciagu w kierunku strzal¬ ki Z. Plyta 7 zostaje przestawiona przy- tem stopniowo zia posrednictwem wystepu 19 zpowrotem z polozenia, odpowiadaja¬ cego stanowi pogotowia (fig. 12), w polo¬ zenie zamkniecia (fig. 11) i przycisnieta mocno do pierscienia uszczelniajacego 4 kadluba 3 zaworu.Opisane powyzej urzadzenie umozliwia wiec przeprowadzanie plyty 7 jedynie za- pomoca kólka recznego 14 z polozenia za¬ mkniecia przez polozenie, odpowiadajace stanowi pogotowia, w polozenie otwarcia zaworu, w którem plyta znajduje sie poza droga czynnika przeplywajacego, a przy odwróconym kierunku obrotu kólka reczne¬ go— zpowrotem w polozenie calkowitego zamkniecia zaworu.W zaworze wedlug fig. 16 mozna zapo- moca wrzeciona 11 uruchomiac dwie plyty dociskowe 7 i 7a, które w polozeniu za¬ mkniecia zaworu wspóldzialaja z pierscie¬ niami uszczelniajacemi 4 i 4a kadluba 3.W tym celu plyta 7 jest wyposazona w dwa zebra 19, a plyta 7a w srodkowe ze¬ bro 19a, które wspóldzialaja z odpowied- niemi ksitikami 18 i 18a wrzeciona, gdy chodzi o docisniecie plyt tych do gniazd 4 i 4a. Jak to uwidoczniono na fig. 17, zebro 19a posiada, w celu udogodnienia prze¬ plywu czynnika roboczego, przekrój po¬ przeczny mniej wiecej eliptyczny. Wpo- blizu krawedzi plyt dociskowych 7 i 7a znajduje sie po dwa jarzma 17 i J7a, obej¬ mujace ksiuki 15, 16, 15a, 16a, umieszczo¬ ne na wrzecionie 11. Zapomoca ksiuków tych mozna podczas obrotu wrzeciona 11 przestawiac plyty 7, 7a z polozenia za¬ mkniecia, w którem plyty te sa docisniete do pierscieni uszczelniajacych 4, 4a, w po¬ lozenie, odpowiadajace stanowi pogotowia, w lrtórem plyty sa odsuniete nieco od swych gniazd (fig. 16).Z plyta dociskowa 7 wspóldziala Urza¬ dzenie, umozliwiajace przestawianie oby¬ dwóch plyt 7 i 7a podczas otwierania za¬ woru zapomoca wrzeciona 11 z polozenia, uwidocznionego na fig. 16, w polozenie, przedstawione na fig. 17. Urzadzenie to przedstawiaja fig. 21 i 22 w rzucie pozio¬ mym w dwóch polozeniach; odpowiada ono w zasadzie urzadzeniu, przedstawionemu na fig. 11—15.Opisane ponizej urzadzenie ma umozli¬ wic przestawianie nie tylko plyty 7, lecz i plyty 7a z polozenia pogotowia w poloze¬ nie otwarcia zaworu (fig. 17).Jarzma 17 posiadaja na swych kon¬ cach, zwróconych ku plytom dociskowym, wystepy 33, mieszczace sie w odpowied¬ nich rowkach 34 jarzm 17a. Takiez wyste¬ py sa umieszczone na jarzmach 17a i mie¬ szcza sie w odpowiednich rowkach 34 jarzm 17. Rowki te sa rozmieszczone w jarz¬ mach w ten sposób, ze przy docisnietych do gniazd lub znajdujacych sie w stanie pogo¬ towia plytach sa skierowane równolegle do kierunku ruchu plyt podczas ich odsuwa¬ nia sie od gniazd. W wyniku powyzszego — 6 —osiaga-.sie ten skutek, ze przy otwieraniu, wzglednie zamykaniu zaworu, mozna rów¬ nolegle do siebie plyty dociskowe naj¬ pierw poruszac ku sobie wzglednie od sie¬ bie odsuwac, lecz plyta dociskowa 7 pod¬ czas swego ruchu obrotowego zabiera na¬ stepnie w tymze kierunku równiez plyte Ta. To zabieranie podczas obrotu plyty Ta uskutecznia sie zapomoca wystepów 33, które przylegaja przytem do bocznych scianek rowków 34 i wskutek tego pocia¬ gaja plyte Ta.Wrzeciono 11 wystaje przez pokrywe 35 zaworu suwakowego nazewnatrz i jest polaczone sztywno na swym wolnym kon¬ cu z oslona 36i wskutek czego ruchy tej oslony przenosza sie na wrzeciono 11. W oslonie tej osadzona jest obracajaca sie wokolo tejze osi podluznej druga oslo¬ na 3T, której górna nasada tulejowa 38 jest zkolei osadzona obrotowo w stojaku 39.Do wnetrza oslony 3T siega przez nasade tulejowa 38 czesc 40 wrzeciona, na której wewnatrz oslony 3T umocowane jest kólko zebate 41. Kólko to wspóldziala z kólkiem 42 przekladni zebatej 42, 43, 44, umie¬ szczonej w oslonie 3T. Kólko 44 zazebia sie zkolei z wiencem zebatym 45, umie¬ szczonym na wewnetrznej sciance oslo¬ ny 36.Koniec wrzeciona 40, wystajacy ze sto- jaika 39, wzglednie nasady tulejowej 38, jest wyposazany w gwint plaski 46, który sluzy do osadzania kólka recznego 14. Za¬ leznie od kierunku obrotu kólka recznego 14 piasta 48 kólka recznego przesuwa sie na gwincie 46 i styka sie badz z górna po¬ wierzchnia czolowa masady tulejowej 38, badz tez z glowica 49 wrzeciona 40.W wystepie pierscieniowym 50 stojaka 39 osadzona jest widelkowa lub w podob¬ ny sposób uksztaltowana dzwighia 51, po¬ zostajaca pod dzialaniem sprezyny 52, za¬ mocowanej jednym swym koncem na sto¬ jaku. Sprezyna ta dazy do obrócenia dzwi¬ gni 51 w kierunku strzalki x (fig. 18) tak, aby wystep 53, umieszczony na jednym koncu dzwigni 51, zetknal sie z piasta 48 kólka recznego 14. Na przeciwleglym) kon¬ cu dzwigni 51 umieszczony jest wystep 54, który przy podniesionej piascie kólka recznego 48 (fig. 19) wsuwa sie pod dzia¬ laniem sprezyny 52 w wykroje 55 i 55a, wykonane w nasadzie tulejowej 38 oraz stojaku 39. Zapomoca wystepu 54 mozna po ustawieniu czesci zaworu w polozenie, uwidocznione na fig. 19, zapobiec obrotowi oslony 3T, poniewaz stojak 39 jest przymo¬ cowany nieruchomo do pokrywy 35 za¬ woru.Wspóldzialajace ze soba powierzchnie uszczelniajace plyt dociskowych l przyna¬ leznych gniazd 4 wzglednie 4a leza na po¬ wierzchni kuli, któref srodek znajduje sie na osi podluznej wrzeciona 11. Okolicz¬ nosc ta jest korzystna z tego wzgledu, ze plyty dociskowe musza byc nieznacznie tylko odsuwane od gniazd, aby je triózna bylo nastepnie obrócic w polozenie otwar¬ cia (fig. 2). Inna znaczna zaleta wynalazku polega na tern, ze ksiuki, umocowane na wrzecionie, moga posiadac nieznaczne wzniesienia, wskutek czego moga wywierac wiekszy nacisk oraz byc samohamowne. Ze wzgledu na latwiejsze wykonanie po¬ wierzchnie uszczelniajace moga równiez tworzyc w przyblizeniu czesci powierzchni stozkowej 56, której os pokrywa sie z osia podluzna otworów przelotowych zaworu (fig. 16).Na fig. 25 i 26 przedstawiony jest szcze¬ gólnie celowy przyklad wykonania jarzm 1T i ITa. Jarzma te sa zaopatrzone, jak to uwidoczniono zwlaszcza na fig. 25, w wy¬ drazenia 5T ksztaltu jaskólczego ogona lub podobnego ksztaltu, które wspóldzia¬ laja z odpowiedniemi wystepami, umie- szczonemi na plytach dociskowych 7 i Ta, wskutek czego jarzma sa sztywno pola¬ czone z plytami 7 i Ta. Konstrukcja ta u- mozliwia szczególnie korzystne ujmowanie plyty dociskowej w jednym punkcie jejkrawedzi i zapobieganie w ten sposób u- sztywnieniu plyty wskutek zakleszczania sie jarzma.Sposób otwierania i zamykania tego za¬ woru jest nastepujacy: przy otwieraniu za¬ woru obraca sie kólko reczne 14 tak, iz je¬ go piasta, obracajaca sie na plaskim gwin¬ cie 46, przesuwa sie w górne polozenie skrajne, przedstawione na fig. 19. Dzwi¬ gnia widelkowa, zwolniona przez piaste 48, sprzega pod dzialaniem sprezyny 52 oslo¬ ne 37 ze stojakiem 39, wskutek czego przy dalszym obrocie kólka recznego w tymze kierunku oslona 37 nie moze sie obracac.Wobec tego ruch obrotowy wrzeciona zo¬ staje za posrednictwem kól zebatych 41— 44 przeniesiony na wieniec zebaty, dzieki czemu oslona 36, a zatem i wrzeciono 11, obracaja sie stosunkowo powoli. Obrót te¬ go wrzeciona powoduje za posrednictwem ksiuków 15, 16, 15a, i 16a oraz jarzm 17, 17a przestawianie sie plyt 7, 7a z poloze¬ nia zamkniecia w polozenie, odpowiadaja¬ ce stanowi pogotowia (fig. 16). Przy dal¬ szym obrocie kólka recznego wystepy 31 ksiuków zahaczaja o zebra 19 plyty 7 i ob¬ racaja ja, a wraz z nia pokrecaja plyte 7a w polozenie otwarcia (fig. 17). Jak to juz wyjasniono powyzej, zabieranie plyty 7a podczas obrotu plyty 7 uskutecznia sie za- pomoca wystepów 33 jarzm 17, 17a.Wobec zastosowania dwóch wspólnie uruchomianych plyt dociskowych 7, 7a, u- stawianych w otwartym zaworze (fig. 17) poza droga przeplywu czynnika roboczego w kadlubie 3, czynnik, przeplywajacy przez zawór, jest prowadzony na swej dro¬ dze od jednego przelotowego otworu ka¬ dluba do drugiego w ten sposób, ze mozna uniknac niezawodnie strat na cisnieniu wskutek tworzenia sie wirów lub innych przeszkód hydraulicznych.Przy zamykaniu zaworu kólko reczne, obracane w kierunku odwrotnym do po¬ przedniego, opuszcza sie z polozenia, uwi¬ docznionego na fig. 19, w polozenie, przed¬ stawione na fig. 18. Wystep 53 dzwigni wi¬ delkowej 51 zostaje przytem przesuniety ku dolowi, co powoduje podniesienie sie wystepu 54 (fig. 18). W razie dalszego ru¬ chu kólka recznego w tymze kierunku pia¬ sta kólka recznego 48 osiada na nasadzie tulejowej 38 i wprawia w ruch obrotowy dzieki tarciu nasade 38 i oslone 37. Prze¬ kladnia 41—44, wlaczona przy otwieraniu zaworu, pozostaje podczas zamykania za* wora nieczynna, poniewaz oslona 37 po¬ ciaga za soba bezposrednio oslone 36 wskutek sprzegniecia kola 44 z wiencem zebatym 45. Oslona 36 obraca sie z takaz szybkoscia, co i kólko reczne 14.W ten sam sposób, jak przy otwieraniu zaworu, tylko w odwrotnym kierunku i z wieksza szybkoscia porusza sie wrzeciono 11. Ruch ten wywoluje obracanie sie tar¬ czy nieokraglej 24 (fig. 22), a zatem i ruch wsteczny dzwigni 27, która ze swej strony przesuwa plyte 7 z polozenia otwarcia w polozenie, przedstawione na fig. 21 i odpo¬ wiadajace stanowi pogotowia.Wobec sprzezenia obydwóch plyt doci¬ skowych ze soba zapomoca wystepów 33 jarzm 17 i 17a podczas obracania si^ ply¬ ty 7 obraca sie równiez plyta 7a w polo¬ zenie, odpowiadajace stanowi pogotowia (fig. 16).Podczas dalszego obrotu wrzeciona 11 ksiuki 18 wzglednie 18a zaczynaja cisnac na zebra .19 wzglednie 19a i dociskaja ply¬ ty 7, 7a mocno do gniazd 4, 4a.Opisane powyzej urzadzenie umozliwia powolne otwieranie, a szybkie zamykanie zaworu przez uruchomienie jednego tylko kólka recznego, przyczem zbedne jest o* r sobne wylaczanie lub wlaczanie przeklad¬ ni zebatej. Zastosowanie dwóch plyt doci¬ skowych umozliwia poza tem uzycie zawo¬ ru w przewodach pierscieniowych, wzgled¬ nie takich, w których kierunek przeplywu czynnika jest zmienny. ~ Celem przeciwstawienia czynnikowi, przeplywajacemu przez zawór, w miare — 8. —moznosci jak najmniejszego oporu, zebra 19, 19a, dociskajace plyty 7 i 7a do gniazd, sa umieszczone w ten sposób, ze tylko ze¬ bro 19a o eliptycznym lub podobnym prze¬ kroju poprzecznym wystaje w komore przeplywowa. PL