Przy budowach naziemnych i przy bu¬ dowie mostów wymaga sie w ostatnich czasach coraz wiecej takiej stali, kitóraby posiadala wiejksiza wytrzymalosc tia ro¬ zerwanie i wyzsza granice ciagliwosci, niz stal uzywana dotychczas prawie wylacz¬ nie, mianowicie miekka stal zlewna (ozna¬ czana w niemieckich mormach „Din" zna¬ kiem St. 37). Twardsza stal budowlana powinna jednak posiadac obok wiekszej wytrzymalosci i wyzszej granicy plynno¬ sci dostateczna ciagliwosc i powinna sie da¬ wac równie dobr,ze obrabiac jak stal 37.Wymaganiom tym próbowano uczynic za¬ dosc przez powiekszenie zawartosci wegla w istali. Stal St. 48 posiada wytrzymalosc na rozerwanie 48—58 kg/min2 i granice plynnosci 29 kg/mm2. Zwiekszenie zawar¬ tosci wegla pociaga za soba liczne niedo¬ godnosci wynikajace z natury tej domie¬ szki. Powiekszenie wytrzymalosci i grani¬ cy plynnosci spowodowanie powieksze¬ niem zawartosci wegla pociaga za soba znaczne zmniejszenie ciagliwosci. Jedno¬ czesnie wytrzymalosc wzrasta wiecej niz granica plynnosci tak, ze stosunek granicy plynnosci do wytrzymalosci (uwazany w ostatnich czasach za miare dobroci mate- rjalu) jzmniejsiza sie wraz z wzrastajaca zawartoscia wegla. Poza tern granice w ja¬ kich mozna zmieniac zawartosc wegla w stali budowlanej, sa nieznaczne wobec wy-hiagania, azeby omawiana stal byla latwa do obróbki Juz stal Si 48 jest trudna do obróbki o Ue chodzi o wieksze profile.Równiez przy nitowaniu okazalo sie ze stal o wiekszej zawartosci wegla jest nie¬ korzystna, gdyz nity wykonane nawet ze stali St 48 — hartuja sie.Usilowania zamiany wegla w stali bu¬ dowlanej in/nemi domieszkami zwieksza ja- oemi jej wytrzymalosc byly naogól równiez bezskuteczne z powodu wysokiej ceny ta¬ kich domieszek, Przy uzyciu, np. stali ni¬ klowej, zmniejsza sie wprawdzie waga konstrukcji, lecz oszczednosc ta nie wy¬ równuje wyzszej ceny stali niklowej.Dazenia do otrzymania dobrej stali przez zastosowanie tanich domieszek spo¬ wodowaly stosowanie krzemu, jako do¬ mieszki powiekszajacej wytrzymalosc sla¬ li budowlanej. Krzemowa stal budowlana, uzywana glównie w kolejnictwie, zawiera wegiel w przyblizeniu w takiej ilosci jak i stal 37, lecz oprócz tego 1 % krzemu. Stal taka posiada wytrzymalosc 50 kg/mm2 i granice plynnosci okolo 36 kg/inni2, pod¬ czas gdy ciagliwosc jest tylko niewiele mniejsza jak stali 37.Domieszka krzemu zmienia jednak w znacznym stopniu charakter stali. Miano¬ wicie stal taka jest w stanie plynnym bar¬ dziej gesta, wskutek czego temperatura odlewania jej musi byc scisle przestrzega¬ na j w ostygajacych blokach powstaja sto¬ sunkowo glebokie jamy odlewnicze; spa- walnosc zmniejsza sie tak, ze materjal walcowany wykazuje czesto faldy, luski i rysy, a tern samem staje sie niejednokrot¬ nie niezdatny do uzytku. Zawartosc krze¬ mu podwyzsza równiez górny punkt prze¬ miany (A3), a tern samem zweza granice temperatur, w których stal mozna obrabiac na goraco/ Przy walcowaniu stali krzemo¬ wej zachodzi zatem niebezpieczenstwo, ze obróbka na goraco nie bedzie ukonczona tuz ponad górnym punktem przemiany (ozem naogól nalezy sie kierowac przy kazdej obróbce stali na goraco), lecz juz w granicach temperatur krytycznych, wskutek czego fizyczne wlasnosci stali ule¬ gaja pewnym nienaturalnym, lecz przy¬ musowym zmianom, a zwlaszcza granica plynnosci stali krzemowej zalezy w bar¬ dzo znacznym stopniu od grubosci walco¬ wanego przedmiotu i od koncowej tempe¬ ratury walcowania. Wprowadzenie stali krzemowej bylo zatem postepem, lecz jej wyrób i stosowanie napotykalo jednak na wielkie trudnosci Nowe próby wykazaly, ze mozna otrzymac stal niezawierajaca ni¬ klu, lecz posiadajaca dostatecznie wysoka granice plynnosci i dostateczna ciagliwosc, a jednoczesnie bez tych wad, które wyka¬ zuje stal krzemowa przy odlewaniu i ob- róhce na goraco. Zalety stali krzemowej, a mianowicie mala zawartosc wegla i do¬ bra obrabialnosc posiada nowa stal w je* szcze wyzszym stopniu.Do tego celu sluzy jednoczesne zasto¬ sowanie domieszki miedzi i chromu (w od¬ powiednich ilosciach) ido miekkiej stali zlewnej, zawierajacej co najmniej 0,2% wegla. Doswiadczenie wykazalo, ze najko¬ rzystniejsze sa nastepujace ilosci wymie¬ nionych domieszek Cr — 0,25'do 0,5% Cu — 0,5 do 1%.Wplyw miedzi na powiekszenie wy¬ trzymalosci stali jest juz zidawna znany, lecz nie mó[gl byc technicznie wyzyskany, gdyi powiekszenie Wytrzymalosci i grani¬ cy plynnosci, spowodowane domieszka miedzi, bylo polaczone ze znacznym zmniejszeniem sie ciagliwosci i zwiezlosci.W stali wedlug wynalazku nie zacho¬ dzi to zmniejszenie sie zwiezlosci, ponie¬ waz razem z miedzia stosuje sie jedno¬ czesnie domieszke chromu. Próbowano juz niejednokrotnie stosowac domieszke mie¬ dzi, np, w stali chromowo-niklbwej próbo¬ wano zastapic czesc niklu miedzia. Próby te nie daly pozadanego wyniku, jak to wskazuja badania Oertera i Levering- haus'a. Stale te róznily sie tern od stali, któ- — 2 —ra jest przedmiotem niniejszego wynalaz¬ ku, ze zawieraly zawsze przy wiekszej za¬ wartosci wegla takze pewna ilosc niklu.Nowy sposób nie ulega zadnej zasadniczej zmianie jezeli opcrócz wymienionych do¬ mieszek zastosuje sie jeszcze nieznaczna domieszke (okolo 1%) niklu, wolframu, molibdenu, tytanu i wanadu, albo jezeli powiekszy sie zawartosc krzemu i man¬ ganu.Oprócz tego okazalo sie, ze znaczna zawartosc miedzi w stali wedlug wynalazku obniza znacznie górny punkt przemiany o okolo 100°, co ma te zalete, ze granice temperatur, w których stal mozna obrabiac na goraco, znacznie sie rozszerzaja, a tern samem stal ta daje sie obrabiac na goraco znacznie latwiej, niz dawna stal krze¬ mowa.Stal wedlug wynalazku oznacza sie równiez1 z powodu znacznej zawartosci miedzi, znaczna odpornoscia przeciw na¬ gryzaniu, a poza tern na omawianej stali wytwarza sie znacznie mniej zendry, niz na stali zawierajacej tylko miedz.Dla wlasnosci ntfwej stali jest .bardzo wazne, aby zawartosc wegla byla mala, mianowicie nie powyzej 0,2%f gdyz, jak juz wspomniano, wplyw domieszki miedzi jest silniejszy, niz domieszki chroftiu. Przy wiekszych zawartosciach chromu i wegla mozna wprawdzie osiagnac znaczna wy¬ trzymalosc, lecz jednoczesnie powieksza sie znacznie hartownosc stali tak, ze wal¬ cowane wyroby z takiej stali sa trudne do obróbki zapomoca narzedzi tnacych, a trzeba podkreslic, ze wlasnie stale budow¬ lane powinny sie dawac latwo obrabiac zapomoca narzedzi tnacych (jak wykaza¬ ly doswiadczenia ze stala krzemowa).Zawartosc chromu i miedzi razem, nie powinna w stali, wedlug wynalazku! zbyt¬ nio przekraczac 2%. Stal ta zawierajaca np. 0,13% C, 0,25% Si, 0,60% Mn, 0,46% Cr i 1,05 Cu wykazala nastepujace wlasno¬ sci przecietne: Wymiary przy walcowaniu mm 1180 X 18 1 NP 45 1180 X 18 1 NP 45 Obróbka walcowane wyzarzone n Granica plynnosci kg/mm2 38 38 39 39 Wytrzy¬ malosc na rozrywa¬ nie kg/mm2 54 53 54 54 Wydlu¬ zenie % 23 22 24 23 Przewe¬ zenie % 48 43 54 49 Stosunek granicy plynno¬ sci % 70 72 72 72 Próba na uderzenie mm/kg cm2 10 10 PL