Przy odlewaniu w stalych stojacych formach celem niedopuszczenia do wytwa¬ rzania sie pekniec na zewnetrznej po¬ wierzchni odlewu,, przedsiebrano próby wywierania cisnienia na leizne w formie w chwili gdy odlew dostatecznie oziebi, by przez to spowodowac wytworzenie sie sil¬ nego plaszcza naokolo odlanego metalu.Przy tern postepowaniu stosowano takze formy rozszerzalne. Przy. zastosowaniu t. zw. odlewania w formach wirujacych do wytwarzania próznych cylindrycznych pierscieni, próbowano wstawiac we wne¬ trze próznego cylindrycznego odlewu trzpien, w tym celu aby uczynic metal gestszym i wyrównac wewnetrzna po¬ wierzchnie odlewu. Lecz taki sposób przeszkadza miedzyczasteczkowemu ze¬ spalaniu sie stali podczas krytycznego o- ziebienia, co wplywa na zmniejszenie do¬ broci metalu.Niniejszy wynalazek stosuje sie w szczególnosci do wspominanych ostatnio odlewów w formach wirujacych, których wyrób uskutecznia sie przez wprowadze¬ nie do obracajacej sie formy metalu w sta¬ nie latwoplynnym i wobec tego, ze os o- brotu formy lezy poziomo, wlany metal rozdziela sie po obwodzie i w tern poloze¬ niu pozostaje, az do stwardnienia. Przy stosowanych dotychczas wyrobach metal posiadal daznosc do kurczenia sie w for¬ mie. To kurczenie sie odbywa sie w kie¬ runku przeciwnym do sily odsrodkowej, z czego wynika, ze odlew usiluje oddalac sie od powierzchni formy, co wywoluje pekniecia i rysy na obwodzie odlewu.Celem usuniecia tych wad przy wyro-bie odlewów w formach wirujacych nale¬ zy w mysl niniejszego wynalazku wywie¬ rac' trwale cisnienie na wirujacy podczas twardnienia stopiony metal w kierunku, który jest prostopadly do sily odsrodko¬ wej podczas samego procesu odlewania.Cisnienie to wywiera sie tak dlugo, az od¬ lew dostatecznie stwardnieje, by mógl zachowac swój ksztalt podczas spoczyn¬ ku, poczern usuwa sie dzialanie sily od¬ srodkowej i prostopadlego do niej cisnie¬ nia na odlew, aby oziebianie i twardnienie moglo nastepnie odbywac sie normalnie.Na tym sposobie polega glównie wynala¬ zek. Do przeprowadzenia postepowania uzyta jest forma, która nadaje sie do bez¬ posredniego przyjecia stopionej stali. For¬ ma ta jest zaopatrzona w tlok, który pod¬ czas okresu wyrównywania z niezmien- nem cisnieniem naciska na odlew w kie¬ runku prostopadlym do sily odsrodkowej.Na dolaczonym rysunku przedstawiono jeden przyklad konstrukcji urzadzenia.Fig. 1 przedstawia widok boczny, fig. 2 widok zprzodu, fig. 3 przekrój podluz¬ ny i fig. 4 przekrój poprzeczny przez od¬ mienna konstrukcje.Cylindryczna forma do wytwarzania próznych cylindrycznych odlewów C le¬ zy poziomo i jest przymocowana zapomo- ca sworzni lub do obracalnej glowicy 2.Podstawa 6 jest lozyskiem dla wewnatrz próznego walu 3, który stanowi z glowi¬ ca jedna calosc. Wal 3 jest zaopatrzony na drugim koncu w tarcze 4, która two¬ rzy przykrywe cylindra 5. Druga przy¬ krywa 7 cylindra 5 jest równiez zaopa¬ trzona w prózny czop 8, którego os jest przedluzeniem osi walu 3 i który spoczy¬ wa w lozyskach na podstawie 9. Zewnetrz¬ ny koniec czopa 8 jest zamkniety przy¬ krywa 10, przymocowana do czopa sworz¬ niami 11. Przykrywa ta posiada w po¬ srodku otwór 12, przez który przechodzi rura 13 zlaczona z hydraulicznem zró¬ dlem cisnienia.Rura wpustowa 13 spoczywa wolnym koncem w kozle lozyskowym 9b. W cylin¬ drze 5 znajduje sie tlok 14, którego trzon przechodzi przez prózny wewnatrz wal 3 az do formy / i wewnatrz tej ostatniej jest zaopatrzony w tlok 16, którego srednica jest zasadniczo równa srednicy wewnetrz¬ nej formy /. Konstrukcja ta daje moz¬ nosc wywierania nieustannego nacisku na odlew w formie podczas obrotu tejze.Sciana cylindra 5 przy 5a sluzy równo¬ czesnie jako kolo pasowe do obracania próznego wewnatrz walu 3, przez co for¬ ma moze byc wprawiona w ruch obroto¬ wy. Zewnetrzny koniec obrotowej formy / jest zamkniety przykrywa 17, która jest przymocowana do formy i do obrotowej glowicy 2 zapomoca sworzni 18. Przy¬ krywa 17 posiada w posrodku otwór 19, przez który jest wpuszczony dalszy ko¬ niec rury 20, zapomoca której wlewa sie roztopiony metal do obracajacej sie for¬ my.Przy odmiennej konstrukcji wedlug fig. 4 posiadaja: cylindryczna forma la, glo¬ wica obrotowa 2a, prózny wewnatrz wal 3a, lozyska 6a i 9a, tlok 16a i trzon tloka 15a, te same polozenia jak na fig. 1 i 3.Zamiast prasy hydraulicznej uzyto tu trzona srubowego prowadzonego przez koziol 9c lozyska 9a w linji stanowiacej przedluzenie osi trzonu tloka 15a. Prózny wewnatrz wal 3a jest dla napedu zaopa¬ trzony w osobne kolo pasowe 3b.Postepowanie przy odlewie odbywa sie jak nastepuje: Forme wprawia sie w ruch obrotowy, by wywolac przez to sile odsrodkowa i dzieki temu plynna zawartosc utrzymy¬ wac w zetknieciu ze scianami formy, do czego jest potrzebna szybkosc obwodowa wynoszaca w przyblizeniu 20 m na sekun¬ de lub wiecej. Do formy wprowadza sie stopiona stal w stanie latwoplynnym.Skoro metal zaczyna twardniec, nalezy zaczac wywierac nan trwale cisnienie w kierunku prostopadlym do dzialania sily — 2 —odsrodkowej. Cisnienie to, które wywie¬ ra sie zapomoca tloka 16 (lub 16a) powin¬ no trwac tak dlugo, az odlew tak dalece stwardnieje, ze w stanie surowym zacho¬ wa swój ksztalt. Skoro to ostatnie nasta¬ pi, nalezy zatrzymac ruch formy i wstrzy¬ mac dzialanie cisnace tloka 16 (16a), by znikla sila odsrodkowa i cisnienie dziala¬ jace na leizne. Odlew moze zatem jak zwykle stygnac i wystepuja w nim tylko sily miedzyczasteczkowe, jak zwykle przy oziebianiu.Cisnienie, które wywiera sie na odlew w kierunku prostopadlym do sily odsrodko¬ wej podczas trwania formowania lub wy¬ równywania, podczas którego sily mie¬ dzyczasteczkowe sciagajace przeciwdzia¬ laja sile odsrodkowej, czyni to, ze odlew w kierunku podluznym kurczy sie, zas w kierunku srednicowym grubieje, z czego wynika, ze powierzchnia odlewu pozosta¬ je stale w zetknieciu z scianami formy i ze na niej nie moga sie tworzyc rysy.Nalezy jeszcze zwrócic uwage, ze gdy cisnienie jest wieksze niz potrzebne do u- trzymania stalego zetkniecia obwodu od¬ lewu z forma, wówczas nadmiar tego ci¬ snienia przenosi sie na obwód i przeszka¬ dza dzieleniu sie czasteczek. PL