Przedmiotem wynalazku jest katalizator odalki¬ lowywania alkilobenzenów na drodze konwersji z para wodna, znajdujacy zastosowanie w technolo¬ giach petrochemicznych. Katalizator ten znajduje najwlasciwsze zastosowanie w procesie odalkilo¬ wywania alkilobenzenów na drodze konwersji z para wodna surowca weglowodorowego, skladaja¬ cego sie co najmniej z jednego alkilobenzenu lub z mieszaniny co najmniej jednego alkilobenzenu z weglowodorami niearomatycznymi w celu otrzy¬ mywania benzenu i jego niskoczasteczkowych ho- mologów. Odalkilowywanie weglowodorów alkilo- aromatycznych na drodze konwersji z para wodna prowadzi sie w obecnosci katalizatorów w tempe¬ raturach 400—600°C, pod cisnieniem 0,1—2,0 MPa, przy podawaniu surowca weglowodorowego z pred¬ koscia objetosciowa 0,1—10 godz.—i, korzystnie 1—5 godzr-1, w stosunku molowym woda: Weglowodór równym 1—2:1, korzystnie 2—10:1. Odalkilowywa¬ nie stosuje sie glównie w celu otrzymywania ben¬ zenu.Jako surowca weglowodorowego do alkilowania stosuje sie zwykle toluen, weglowodory aromatycz¬ ne o C8, takie jak etylobenzen, ksyleny, aroma¬ tyczne weglowodory o C$, takie jak trójmetylo- benzeny, etylotolueny i wyzszego rzedu wysoko- czasteczkowe weglowodory aromatyczne, w tej licz¬ bie zawierajace skondensowane pierscienie, na przyklad: naftalen, fenantren, antracen, ich homo- logi, lecz najczesciej stosuje sie toluen lub frakcje 10 ii aromatyzowanych benzyn, wzbogacone toluenem i innymi aromatycznymi weglowodorami.Dla przykladu odalkilowywania toluenu podaje sie reakcje, która przebiega zgodnie z równaniem: C6H5CH8 + H,0 - CeH, + CO + 2H2 C«H5CH3 + 2H*0 -» C«H6 + C02 + 3H8 Na równi z odalkilowywaniem zachodza ubocz¬ ne reakcje rozszczepiania pierscienia aromatyczne¬ go, spowodowane wzajemnym oddzialywaniem su¬ rowca weglowodorowego i benzenu z para wodna i wodorem, co prowadzi do zmniejszenia wydaj¬ nosci benzenu. Zachodzenie ubocznych reakcji ob¬ niza selektywnosc odalkilowywania, okreslona przez stosunek wydajnosci koncowego produktu, czyli benzenu do przereagowanych aromatycznych weglowodorów takich jak, na przyklad, toluen.Znana jest duza ilosc katalizatorów odalkilowy¬ wania z para wodna, które sa niewystarczajaco aktywnymi, stabilnymi i wykazuja nieduza selek¬ tywnosc. Znany jest, na przyklad, z opisu swia¬ dectwa autorskiego ZSRR Nr 198310, katalizator odalkilowywania, zawierajacy rod naniesiony na tlenku glinowym lub glinokrzemianie.Selektywnosc tego katalizatora odalkilowywania toluenu wynosi tylko 90% molowych, a konwersja toluenu równa jest przy tym 53% molowych. Se¬ lektywnosc katalizatorów z dodatkami innych me¬ tali jest nieco wyzsza. Tak, na przyklad, w bbec- 130 423130 423 S 4 nosci katalizatora, znanego z opisu patentowego St.Zjedn. Nr 3 436 433, zawierajacego na nosniku me¬ tal grupy platynowców, tlenek zelaza, tlenek chro¬ mu i metal alkaliczny, selektywnosc osiaga war¬ tosc 94—95% molowych.Znany jest takze z opisu patentowego Francji Nr 2146 210 katalizator odalkilowywania, zawie¬ rajacy tlenek glinowy, 0,05—2% wagowych szlachet¬ nych metali VIII grupy ukladu okresowego pier¬ wiastków takich jak rod, platyna, ruten, pallad, iryd, osm i 0,05—2% wagowych metalu, wybrane¬ go z IB grupy, czyli miedzi, srebra, zlota. Katali¬ zator moze równiez zawierac metale alkaliczne- i metale ziem alkalicznych, uran w ilosci 0,01—5% wagowych. Najbardziej polecanym jest przy tym katalizator, zawierajacy* rod, miedz, metale alka¬ liczne i ziem alkalicznych. Na takim katalizatorze osiaga sie selektywnosc wynoszaca 96—97% molo¬ wych przy 60% konwersji toluenu. Jednakze katali¬ zator ten, dysponujac stosunkowo wysoka selektyw¬ noscia, nie posiada wystarczajacej trwalosci. Nie¬ wystarczajaca trwalosc katalizatora wymaga sto¬ sunkowo szybkiego podnoszenia temperatury w re¬ aktorze w celu wyrównania obnizenia aktywnosci katalizatora w czasie.Wszystko to prowadzi do zmniejszenia dlugosci czasu pracy katalizatora. Tak na przyklad, aby za¬ pewnic stala konwersje toluenu na poziomie 60% w ciagu 500 godzin nalezy podwyzszyc temperature procesu z 441°C do 459°C, czyli o 18°. Kataliza¬ tory, zawierajace metale szlachetne, zgodnie z eko¬ nomicznymi zalozeniami, powinny pracowac przez rok lub dluzej. W przypadku obnizenia aktywnosci celem zapewnienia koniecznego okresu pracy kata¬ lizatora, niezbedna jest jego czesta regeneracja, co obniza efektywnosc prowadzenia procesu, ponie¬ waz w okresie regeneracji nie jest mozliwa eks¬ ploatacja katalizatora.Druga niedogodnoscia znanego katalizatora jest to, ze podczas pracy z surowcem, zawierajacym na równi z alkiloaromatycznymi, takze i niearoma¬ tyczne weglowodory, znacznie zmniejsza sie wydaj¬ nosc koncowego produktu. Tak na przyklad, po do¬ daniu do toluenu okolo 10% molowych n-heptanu, celem uzyskania takiej samej wydajnosci benzenu, jaka osiaga sie przy pracy na czystym toluenie, ko¬ nieczne jest podwyzszenie temperatury procesu o 20—25°C. Jako podstawe katalizatora wedlug wy¬ nalazku postawiono zadanie, aby droga doboru skladników i zmiany ich stosunków utworzyc ka¬ talizator odalkilowywania na drodze konwersji z para wodna, który dysponowalby równoczesnie pod¬ wyzszona selektywnoscia, jak i stabilnoscia, co pozwoliloby zwiekszyc wydajnosc koncowego pro¬ duktu.Postawione zadanie zostalo rozwiazane przez otrzymanie katalizatora odalkilowywania alkiloben- zenów na drodze konwersji z para wodna weglo¬ wodorowego surowca skladajacego sie co najmniej z jednego alkilobenzenu lub mieszaniny co naj¬ mniej jednego alkilobenzenu z niearomatycznymi weglowodorami, przy czym katalizator ten zawiera jako nosnik tlenek glinowy, na którym naniesiono aktywny skladnik, który stanowi rod lub mieszani¬ na rodu z innym metalem szlachetnym Wybranym z VIII grupy okresowego ukladu pierwiastków ta¬ kich, jak platyna, pallad, iryd, ruten i osm w ilosci 0,1—2,0% wagowych masy katalizatora, co najmniej jeden metal, wybrany z grupy obejmuja- i cej lit, sód, potas, ruibid, cez, beryl, magnez, wapn, stront, bar, uran w ilosci 0,03—5,0% wagowych ma¬ sy katalizatora, co najmniej jeden metal, wybrany z grupy obejmujacej miedz, srebro, zloto w ilos¬ ci 0,05—2,0% wagowych masy katalizatora, reszte 10 wedlug wynalazku zawiera dodatkowo ren w ilos¬ ci 0,05—2,0% wagowych masy katalizatora, reszte stanowi tlenek glinu.^Katalizator wedlug wynalazku jako aktywny skladnik zawiera korzystnie rod w ilosci 0,1—1,0% wagowych i dodatkowo ren w ilosci 0,05—2,0% wa¬ gowych masy katalizatora. Katalizator wedlug wy¬ nalazku jako aktywny skladnik zawiera korzystnie rod w mieszaninie z innym szlachetnym metalem VIII grupy okresowego ukladu pierwiastków w ilosci 0,1—2,0%' wagowych i dodatkowo ren w ilosci 0,05—2,0% wagowych masy katalizatora. Ka¬ talizator wedlug wynalazku jako aktywny sklad¬ nik zawiera korzystnie miedz 0,05—1,0% wagowych i dodatkowo ren . w ilosci 0,05—2,0% Wagowych masy katalizatora. Katalizator wedlug wynalazku jako skladnik aktywny zawiera nastepujace sklad¬ niki w nastepujacych stosunkach podanych w pro¬ centach wagowych: 0,1—1,0% rodu, 0,05—1,0% mie¬ dzi i dodatkowo 0,1—0,9% renu oraz co najmniej 0,03—3,0% jednego metalu wybranego z grupy obej¬ mujacej lit, sód, potas, rubid, cez, beryl, magnez, wapn, stront, bar, uran.Wprowadzenie renu do katalizatorów, zawieraja¬ cych na przyklad rod i miedz, prowadzi do ostrego zwiekszenia ich trwalosci i selektywnosci. Efekt zwiekszenia selektywnosci pojawia sie zwlaszcza przy pracy z surowcem weglowodorowym, zawiera¬ jacym oprócz alkiloaromatycznyeh, równiez niearo¬ matyczne weglowodory. Zawartosc renu w katali¬ zatorze wynosi 0,05—2% wagowych. Wedlug danych eksperymentalnych, w miare zwiekszania zawar¬ tosci renu w katalizatorze, zawierajacym rod i miedz, wzrasta jego selektywnosc, jednakze przy stezeniach renu 2% wagowych i wiekszych ob¬ niza sie aktywnosc w reakcji odalkilowywania. Na¬ tomiast przy zawartosci renu w katalizatorze mniejszej niz 0,05% wagowych, efekt jego wpro¬ wadzania jest bardzo nikly. Nalezy zaznaczyc, ze zarówno miedz jak i ren, wprowadzone oddzielnie do katalizatora rodowego, zwiekszaja jego selek¬ tywnosc. Jednakze po naniesieniu miedzi i renu, osiaga sie nie addytywny, lecz ostry synergistycz- ny efekt zwiekszania selektywnosci. Waznym jest zwlaszcza to, ze w tym przypadku zachodzi rów¬ niez podwyzszenie stabilnosci katalizatorów zawie¬ rajacych rod.W jednym z przykladów wykonania katalizato¬ ra wedlug wynalazku zawiera on, jako aktywny skladnik, rod, w ilosci 0,1—1,0% wagowych, po¬ niewaz posród metali platynowej grupy, rod jest najbardziej aktywny w reakcjach odalkilowywa¬ nia. Przy zawartosci rodu mniejszej, niz 0,1% wa¬ gowego, aktywnosc katalizatora gwaltownie spada.Z punktu widzenia ekonomicznego niecelowe jest stosowanie katalizatorów, zawierajacych wiecej niz 20 23 30 35 40 45 5t 55 60130 423 6 1% wagowy rodu, ze wzgledu na wysoka cene ro¬ du. Wedlug drugiego z wariantów zaleca sie, aby katalizator zawieral jako skladnik aktywny rod w mieszaninie z innym szlachetnym metalem VIII grupy okresowego ukladu pierwiastków, w ilosci 0,1—2,0% wagowych.Selektywnosc katalizatorów, zawierajacych tylko rod, wynosi 85—90% molowych i jest niedostatecz¬ nie wysoka dla przeprowadzenia procesu odalki¬ lowywania na skale przemyslowa. Inne metale gru¬ py platynowej, na przyklad platyna, pallad, wy¬ kazuja wysoka do 100% molowych selektywnosc, lecz sa niewystarczajaco aktywne i stabilne. Dlate¬ go celowym jest stosowanie katalizatorów, zawie¬ rajacych oprócz rodu, inne metale grupy platyno¬ wej. Celowe jest aby katalizator zawieral 'miedz w ilosci 0,05—1,0% wagowych.Metale podgrupy miedzi, a w szczególnosci miedz, stanowia promotory, stosowane w celu zwieksze¬ nia aktywnosci i selektywnosci katalizatorów odal¬ kilowywania. Przy zawartosci miedzi w katalizato¬ rze mniejszej niz 0,05% wagowych efekt zwieksze¬ nia selektywnosci rodowych katalizatorów jest malo znaczacy, podczas gdy przy zawartosci powy¬ zej 1% wagowego miedz z kolei wplywa ujemnie na stabilnosc.Korzystny jest nastepujacy sklad wymienionych skladników katalizatora, podany w % wagowych: 0,1—1,0 rodu, 0,05—1,0 miedzi, 0,1—0,9 renu, 0,03— 3,0 co najmniej jednego lub kilku pierwiastków, wybranych z grupy, zawierajacej lit, sód, potas, rubid, cez, beryl, magnez, wapn, stront, bar, uran.Ustalono doswiadczalnie, ze podany stosunek sklad¬ ników pozwala na uzyskanie najwyzszej selektyw¬ nosci katalizatora odalkilowywania, a obecnosc do¬ datków metali alkalicznych, ziem alkalicznych i/lub uranu pozwala na zmniejszenie tworzenia sie koksu, co sprzyja zwiekszeniu stabilnosci kataliza¬ tora. Surowiec weglowodorowy uzywany w proce¬ sie odalkilowywania moze skladac sie z czystego alkilobenzenu lub mieszaniny aromatycznych i nie¬ aromatycznych, miedzy innymi parafinowych, naf- tenowych weglowodorów, które otrzymuje sie jako produkty katalitycznego reformingu, pirolizy.W warunkach odalkilowywania, na drodze kon¬ wersji z para wodna, niearomatyczne weglowodo¬ ry ulegaja w zasadzie przemianie, tworzac produk¬ ty gazowe takie jak wodór, tlenek wegla, dwutle¬ nek wegla, co ulatwia oddzielenie koncowych pro¬ duktów odalkilowywania. Oprócz tego, naftenowe i parafinowe weglowodory w warunkach konwer¬ sji ulegaja czesciowo kondensacji z wytworzeniem weglowodorów aromatycznych. Nie sprzyjaja na¬ tomiast procesowi odalkilowywania, zawarte w surowcu zwiazki aromatyczne, zawierajace azot, na przyklad pochodne pirydyny, które rozkladaja sie tworzac azot, amoniak.Równiez zaleca sie, aby surowiec nie zawieral wiecej niz 1 ppm siarki, korzystnie nie wiecej niz 0,5 ppm. W procesie odalkilowywania otrzymuje sie zarówno produkty pelnego odalkilowywania, czyli benzen, jak i produkty czesciowego odalkilowywa¬ nia, na przyklad toluen z ksylenów. Zwykle tworza sie jednoczesnie benzen i produkty czesciowego od¬ alkilowywania. Na przyklad z trójmetylobenzenów otrzymuje sie jednoczesnie benzen, toluen, ksyleny.Teprodukty, które sa mniej wartosciowe, mozna skie¬ rowac powtórnie do procesu, celem utworzenia gle¬ biej odalkilowanych produktów. Specjalnie poleca sie stosowanie, jako surowca, toluenu lub miesza- _ nin wzbogaconych w toluen. o Nosnik katalizatorów, zgodnie z wynalazkiem, wybiera sie z róznych modyfikacji tlenku glinowe¬ go eta-regularnej (jjo), gamma-regularnej tyc), gam- ma-tetragonalnej (ye), chi-regularnej ty), kappa- ia -ortorombowej (%), theta-jednoskosnej (0), delta- -ortorombowej (5) i ro-bezpostaciowej (q). Tlenek glinowy ma powierzchnie od 50 do 400 im*/g za¬ leca sie stosowanie próbek o powierzchni 80— 350 m*/g. Uksztaltowany tlenek glinowy moze miec 15 forme zarówno kulek, jak i wytloczków. Kataliza¬ tor przygotowuje sie w dowolny, znany sposób.Pierwiastki aktywne nanosi sie na tlenek glino¬ wy przez nasycanie wodnym lub innymi roztwora¬ mi zwiazków pierwiastków aktywnych. Kazdy z 20 pierwiastków moze byc nanoszony oddzielnie, po podsuszeniu, przeprazeniu lub regeneracji kataliza¬ tora przed operacja nasycania, kolejnym roztwo¬ rem. Mozna nanosic od razu kilka pierwiastków jednorazowym nasycaniem roztworem, zawieraja- 25 cym wymienione skladniki. W celu sporzadzenia katalizatorów mozna stosowac zwiazki szlachetnych metali Viii grupy, miedzi, srebra, zlota, renu i in¬ nych pierwiastków w postaci halogenków, azota¬ nów, octanów, weglanów metali alkalicznych, 30 mrówczanów, szczawianów, cytrynianów, kwasów chlorometalowych i ich soli amoniakalnych, kom¬ pleksów, zawierajacych co najmniej jeden z wy¬ mienionych metali z kwasem szczawiowym i szcza¬ wianami, z kwasem cytrynowym lub cytrynianami lub z innymi polikwasami, kwasami, alkoholami, aminoalkoholami. Ren najczesciej stosuje sie w po¬ staci kwasu nadrenowego, jako roztworu siedmio- tlenku renu w wodzie, lub nadrenianu amono¬ wego. 40 Przed zastosowaniem nalezy katalizator zregene¬ rowac wodorem w temperaturze 100—500°C. Kata¬ lizatory wedlug wynalazku stosuje sie w znanych warunkach procesu odalkilowywania: w tempera¬ turze 400—600°C, pod cisnieniem 0,1—2,0 MPa, 45 przy podawaniu surowca weglowodorowego z pred¬ koscia objetosciowa 0,5—5 godz.—i, przy stosunku molowym woda : weglowodorowy surowiec 1-^20 :1, korzystnie 2—10 :1.Zalety katalizatora wedlug wynalazku polegaja 50 na tym, ze przy zachowaniu wysokiej selektyw¬ nosci, ich stabilnosc jest wyzsza, w przyblizeniu dwa do trzech razy, od znanych katalizatorów, co pozwala na odpowiednie przedluzenie czasu ich pracy. Oprócz tego, katalizator wykazuje wyjatko- 55 wo wysoka selektywnosc (100% i wieksza) przy od- alkilowywaniu surowca weglowodorowego, zawie¬ rajacego mieszaniny aromatycznych i niearomatycz¬ nych weglowodorów. Selektywnosc ta wynika z tego, ze znaczna czesc weglowodorów parafinowych 09 w warunkach procesu, prowadzonego z wymienio¬ nym katalizatorem, dehydrocyklizuje sie, tworzac benzen. Podczas pracy ze znacznymi katalizatorami odalkilowywania, efekt ten praktycznie nie wyste¬ puje, ponadto przy przejsciu na tego rodzaju su- 65 rowiec reakcja odalkilowywania przedluza sie.* 130 483 s Przy stosowaniu katalizatorów wedlug wynalaz* ku wydajnosc ktiftcoWego produktu, przy przejsciu na zmieszany surowiec, prawie nie zmniejsza sie.Efektywnosc stosowania katalizatorów wedlug Wy¬ nalazku dla odalkilowywania alkilobenzenów, za¬ wartych w mieszaninie z niearomatycznymi weglo¬ wodorami, jest szczególnie wazna, poniewaz frak¬ cje aromatyzowanych benzyn z procesu reformingu lub pirolizy sa wlasnie takimi mieszaninami. Frak¬ cje te sa znacznie tanszym surowcem, niz czysty toluen lub inne aromatyczne weglowodory. Ponizej przytacza sie typowe przyklady, ilustrujace okres¬ lone aspekty niniejszego wynalazku i najbardziej wyraznie wykazujace cechy i zalety wynalazku.Przyklad I — porównawczy. Jako nosnik stosuje sie tlenek glinowy o modyfikacji yc w for¬ mie kulek o srednicy 1,6—2,5 mm. Powierzchnia wlasciwa nosnika 200 ma/g, objetosc porów 60 ml/100 g. Tlenek glinowy uprzednio nawilza sie nasycona para wodna w temperaturze 80°C, aby uniknac rozpryskiwania przy nasycaniu. Nosnik na¬ syca sie 2000 ml roztworu A, zawierajacego 6,0 g rodu w postaci hydratu trójchlorku rodu i 55 ml kwasu solnego o d» = 1,19. Rod adsorbuje sie na nosniku, równomiernie rozmieszczajac sie w obje¬ tosci granul. Roztwór znad katalizatora zlewa sie, katalizator suszy w temperaturze 50°C w ciagu 3 godzin, w temperaturze 100°C w ciagu 3 godzin, w temperaturze 200°C W ciagu 3 godzin.Katalizator nasyca sie 600 ml roztworu B, zawie¬ rajacego 9,4 g dwuhydratu chlorku miedzi, 8,5 ml kwasu solnego o d» = 1,19 i 12,2 g azotanu wap¬ nia.Nastepnie katalizator suszy sie w ciagu 2 godzin w temperaturze 50°C, 3 godzin w temperaturze 100°C i 5 godzin w temperaturze 200°C. Nastepnie katalizator regeneruje sie 3 godziny, w tempera¬ turze SOO0^ w strumieniu wodoru, podawanego z predkoscia objetosciowa 300 objetosci na objetosc katalizatora w ciagu godziny.Zregenerowany katalizator nasyca sie 40 g azo¬ tanu potasu, w roztworze 550 ml wody (roztwór C), suszy katalizator, jak wskazano powyzej i przepra- za w suchym powietrzu w temperaturze 400°C w ciagu 3 godzin. Katalizator zawiera w procentach wagowych: 0,58% rodu, 0,33% miedzi, 1,5% potasu, 0,3% wapnia, pozostalosc stanowi tlenek glinowy.Katalizator regeneruje sie wodorem w tempera¬ turze 500°C w ciagu 2 godzin i wypróbowuje w procesie odalkilowywania toluenu na benzen. Suro¬ wiec zawiera w molach 97% toluenu i 3% ksylenów oraz domieszke siarki w ilosci 0,2 ppm. Nieprze- ksztalcone ksyleny i toluen zawraca sie do reak¬ tora.Warunki doswiadczen: cisnienie 0,7 MPa, obje¬ tosciowa predkosc podawania surowca — 2 godz.—i, stosunek woda : surowiec równa sie 5 moli: 1 mola.Temperature doswiadczenia dobiera sie tak, aby zapewnic 70% konwersje surowca.Konwersje w procentach okresla sie wedlug wzoru: (toluen+ksyleny) na wlocie — (toluen+ksyleny) na wylocie Konwersja = 100X (toluen+ksyleny) na wlocie w molach.Selektywnosc tworzenia sie benzenu w % molo¬ wych okresla sie wedlug wzoru: tworzacy sie benzen Selektywnosc = 100 X w molach przeksztalcony toluen i ksyleny Wydajnosc benzenu w % molowych równa jest: KonwersjaX selektywnosc 100 15 Stopien rozpadu aromatycznych pierscieni rów¬ na jest róznicy pomiedzy 70% konwersja i wydaj¬ noscia benzenu. Wzgledna aktywnosc katalizatora okresla sie wartoscia temperatury, której osiaga sie 70% konwersje surowca, w ciagu 100 godzin 20 doswiadczenia. Stabilnosc katalizatora charakte¬ ryzuje sie zmiana temperatury At, która na¬ lezy podwyzszyc, aby zachowac w ciagu 1000 go¬ dzin mieszaniny stopien konwersji surowca na wy¬ sokosci 70%. Na katalizatorze o przytoczonym po- 25 wyzej skladzie, temperatura, zapewniajaca 70% kon¬ wersje w ciagu 100 godzin badan (tiW) wynosila 445°C, w ciagu 1100 godzin badan (ti100) 471°C, sta¬ bilnosc A t charakteryzuje sie podwyzszeniem tem¬ peratury o 26°C, selektywnosc tworzenia sie ben- M zenu w ciagu 100 godzin 94,5% molowych, wydaj¬ nosc benzenu 66,15% molowych, stopien rozpadu aromatycznego pierscienia 3,85%. Zbadano wszyst¬ kie katalizatory przytoczone w nastepujacych przy¬ kladach II—XII stosujac te sama metodyke. Dane 35 badan przytoczono w tabelach 1 i 2.Przyklad II. Przygotowuje sie katalizator analogicznie do przykladu I, zamieniajac jedynie roz¬ twór B na 600 ml roztworu, zawierajacego 8,4 g nadrenianu amonowego, 9,4 g dwuhydratu chlor- 40 ku miedzi, 12,5 ml kwasu solnego i 12,5 g azotanu wapnia.Otrzymany katalizator zawiera w procentach wa¬ gowych: 0,58% rodu, 0,57 renu, 0,33% miedzi, 0,3% wapnia, 1,5% potasu. Bada sie katalizator, sto- 45 sujac metodyke, przytoczona w przykladzie I. Na tym samym surowcu uzyskuje sie nastepujace re¬ zultaty: t100 = 460°C, t1io0 = 472°C, A t = 12°C, se¬ lektywnosc tworzenia sie benzenu 97,1% molowego.Wydajnosc benzenu 68% molowych, stopien rozpa- 5Q du aromatycznego pierscienia 2%.Przyklad III — porównawczy. Sporzadza sie katalizator analogicznie do przykladu I, zamienia¬ jac roztwór B na 600 ml roztworu, zawierajacego 8,4 g nadrenianu amonowego, 12,5 ml kwasu sol- 55 nego i 12,5 g azotanu wapnia. Otrzymany katali¬ zator zawiera w procentach wagowych: 0,58% ro¬ du, 0,57% renu, 1,5% potasu i 0,3% wapnia. Katali¬ zator bada sie na surowcu i wedlug metodyki przy¬ toczonej w przykladzie I. Otrzymano nastepujace M rezultaty: t100 = 475°C, tUOo = 496°C, At — 21°C, selektywnosc tworzenia sie benzenu 95,8% molo¬ wych, wydajnosc benzenu 65,05% molowych, sto¬ pien rozpadu aromatycznych pierscieni 2,85%. Wy¬ niki doswiadczen wedlug przykladów I—III przy- 65 toczono w tabeli 1.130 423 10 Z danych wynika, ze katalizator zawierajacy jednoczesnie ren i miedz, wykazuje lepsze charak¬ terystyki, niz katalizator, zawierajacy oba skladni¬ ki oddzielnie. Katalizator wedlug przykladu II ma wyzsza selektywnosc 97,1% molowego, stopien roz¬ padu aromatycznych pierscieni przy 70% molowej konwersji jest na nim mniejszy, 2% w stosunku do 3 i 3,8%, stabilnosc znacznie wyzsza, At = 12°C w stosunku do 21°C i 26°C dla innych katalizato¬ rów. W ten sposób jednoczesna obecnosc miedzi i renu w katalizatorze daje synergetyczny efekt w odniesieniu do stabilnosci i selektywnosci.Przyklad IV. Jako nosnika stosuje sie tle¬ nek glinowy stanowiacy mieszanine modyfikacji yc i Y*» bedaca wytloczkiem o srednicy 1,2 mm, dlugosci 4—7 mm, powierzchni wlasciwej 250 m2/g, objetosci porów 55 ml/100 g. 1000 g nosnika na¬ syca sie 1600 ml roztworu, zawierajacego 5,6 g rodu w formie hydratu trójchlorku rodu, 60 ml kwasu solnego o d2 = 1,19. Po 5 godzinach nasyca¬ ny nosnik oddziela sie od nadmiaru cieczy, suszy kolejno w temperaturze 50°C, 100QC, 150°C, 200°C po 3 godziny w kazdej z nich. Nastepnie nosnik nasyca sie 520 ml wodnego roztworu, roztwór B, zawierajacego 8,4 g nadrenianu amonowego, 9,5 g dwuhydratu chlorku miedzi, 14 ml kwasu solnego, 30 g monohydratu kwasu cytrynowego i 43 g szesciohydratu azotanu uranylu.Wydzielona mase suszy sie, jak opisano wyzej, przepraza sie na powietrzu 4 godziny, w tempera¬ turze 350°C, nastepnie regeneruje sie w mieszani¬ nie 10% objetosciowych wodoru i 90% objetoscio¬ wych azotu w temperaturze 580°C, w ciagu 5 go¬ dzin. Zregenerowany katalizator nasyca sie 5,2 g azotanu potasu i 42,2 g azotanu magnezu, rozpusz¬ czonego w 500 ml wody, nastepnie suszy sie, jak opisano powyzej, nastepnie przepraza na powie¬ trzu w temperaturze 300°C 1 godzine i w tempe¬ raturze 400°C jedna godzine. Otrzymany kataliza¬ tor zawiera w % wagowych: 0,55 rodu, 0,56 renu, 0,33 miedzi, 0,4 magnezu, 0,2 potasu, 2,0 uranu.Katalizator badano w warunkach i na surowcu z przykladu I. Otrzymane rezultaty: t1M = 455°C, tnoo — 465°C, At = 11°C. Selektywnosc tworzenia sie benzenu 97,7% molowych, wydajnosc benzenu 68,4% molowych, stopien rozpadu aromatycznego pierscienia 1,6%.Rezultaty badan przytoczono w tabeli 2.Przyklad V. Przygotowuje sie katalizator, analogicznie do przykladu IV, zamieniajac 520 ml roztworu B na 520 ml roztworu Blf zawierajacego 8,4 g nadrenianu amonowego, 9,5 g dwuhydratu chlorku miedzi, 38,1 g azotanu baru, 12 g kwasu jablkowego, 8 ml kwasu solnego i 53 g azotanu magnezu. Sporzadzony katalizator zawiera w pro¬ centach wagowych: 0,56% rodu, 0,55% renu, 0,32% miedzi, 0,5% magnezu, 2% baru.Katalizator badano w warunkach i na surowcu a przykladu I. Otrzymano nastepujace wyniki: t10a —460°C, t110o —472°C At = 12°C. Selektywnosc tworzenia sie benzenu 97,6% molowych, wydajnosc benzenu 68,3% molowych, stopien rozpadu aroma¬ tycznego pierscienia 1,7%.Rezultaty badan przytoczono w tabeli 2. 10 15 20 30 50 55 Przyklad VI. Stosuje sie ten sam nosnik, kulki tlenku glinowego, co w przykladach I—III- 1000 g nosnika nasyca sie 2000 ml wodnego roz¬ tworu, zawierajacego 5,8 g rodu w postaci hydra¬ tu trójchlorku rodu, 50 ml kwasu solnego o d*=» 1,19 i 11,2 g nadrenianu amonowego. Po 6 godzi¬ nach zlewa sle nadmiar roztworu, katalizator su¬ szy sie w temperaturze 50°C w ciagu 5 godzin, w temperaturze 100°C 3 godziny, w temperaturze 200°C 5 godzin. Katalizator regeneruje sie w mie¬ szaninie wodoru i azotu, zmieszanych w stosunku 50% wodoru i 50% azotu, podawanej z objetoscio¬ wa predkoscia 400 objetosci na objetosc kataliza¬ tora na godzine, w temperaturze 200°C = 1 godzi¬ ne, nastepnie 2 godziny w temperaturze 400°C i 3 godziny w temperaturze 560°C.Po ochlodzeniu produkt nasyca sie 590 ml wod¬ nego roztworu, zawierajacego 214 g hydratu azo¬ tanu magnezowego, 20 g azotanu strontu, 9,4 g dwuhydratu chlorku miedzi i 19 g monohydratu kwasu cytrynowego. Katalizator suszy sie, jak opi¬ sano powyzej, i przepraza sie w temperaturze 400°C 2 godziny. Katalizator zawiera w procen¬ tach wagowych: 0,58% rodu, 0,51% renu, 0,33% mie¬ dzi, 0,8% strontu, 2,2% magnezu. Katalizator bada sie w warunkach i na surowcu przykladu I.Otrzymano nastepujace rezultaty: tioe — 450°C, tnoo — 468°C, A t = 13°C. Selektywnosc tworze¬ nia sie benzenu 97,4% molowych, wydajnosc ben¬ zenu 68,2% molowych, stopien rozpadu aromatycz¬ nego pierscienia 1,8%. Rezultaty badan przytoczono w tabeli 2.Przyklad VII. Stosujac nosnik taki jak w przykladach I—III, 1000 g nosnika nasyca sie 2200 ml roztworu (roztwór A) zawierajacego 6,3 g rodu w postaci uwodnionego trójchlorku rodu i 57 ml kwasu solnego. Przez 5 godzin roztwór de- kantuje sie, katalizator suszy sie w temperaturze 80° C przez 5 godzin a nastepnie w temperaturze 220°C przez 3 godziny, po czym ponownie nasy¬ ca sie przy równoczesnym mieszaniu 590 ml roz¬ tworu (roztwór B) zawierajacego 7,45 g nadrenia¬ nu amonu, 4,3 g szesciowodzianu azotanu miedzi, 32,5 g szesciowodzianu azotanu uranylu i 40 g jednowodzianu kwasu cytrynowego. Po 3 godzinach odstania w atmosferze powietrza, suszeniu w tem¬ peraturze 50°C przez 3 godziny, suszeniu w tem¬ peraturze 120°C przez 3 godziny i suszeniu w temperaturze 240°C przez 1 godzine. Katalizator wyzarza sie przez 2 godziny w temperaturze 320°C a nastepnie regeneruje sie w strumieniu wodoru w temperaturze 500°C przez 6 godzin. Katalizator zawiera, w procentach wagowych: 0,&% rodu, 0,51% renu, 0,15% miedzi i 1,5% uranu.Katalizator bada sie w warunkach takich sa¬ mych jakie podano w przykladzie I. Uzyskuje sie nastepujace wyniki: X1Q$ — 452°C, t1W0 — 463°C, A t = ll°C, selektywnosc tworzenia benzenu 97,2% molowych, wydajnosc benzenu 68,05% molowych, stopien rozpadu pierscienia aromatycznego 1,95%.Wyniki przeprowadzonych badan zamieszczono w tablicy 2.Przyklad VIII. Przemyslowy kulisty y0 tle¬ nek glinu stosuje sie jako nosnik. Srednica kulek wynosi 1,8—2,5 mm, powierzchnia wlasciwa130 423 11 12 190 mVg, objetosc porów 70 ml/100 g. 1000 g nosni¬ ka nasyca sie 2500 ml roztworu, zawierajacego 5,1 g rodu w postaci hydratu trójchlorku rodu i 52 ml kwasu solnego. Po 5 godzinach mieszania roztwór dekantuje sie, katalizator suszy w tempe¬ raturze 80°C, w ciagu 5 godzin, a nastepnie w tem¬ peraturze 150°C 2 godziny i w temperaturze 240°C 3 godziny. Wysuszony katalizator nasyca sie 2000 ml roztworu, zawierajacego 1,6 g platyny w postaci kwasu szesciochloroplatynowego, 10,8 g nad- renianu amonowego i 25 ml kwasu solnego.Po 6 godzinach kontaktowania roztwór zlewa sie, nosnik suszy, jak podano powyzej, a nastepnie re¬ generuje sie w mieszaninie wodoru i azotu, zmie¬ szanych w stosunku 20% wodoru na 80% azotu, w temperaturze 300°C — 2 godziny, nastepnie 5 go¬ dzin w temperaturze 550°C. Zregenerowany katali¬ zator nasyca sie 680 ml roztworu, zawierajacego 9,5 g azotanu srebra, 15 g kwasu glikolowego, 28,6 g azotanu boru i 5,3 g azotanu potasu, pozostawia na powietrzu 5 godzin, suszy, jak podano powyzej i przepraza w ciagu 6 godzin, w temperaturze 450°C. Katalizator zawiera w procentach wago¬ wych : 0,5% rodu, 0,15% platyny, 0,6% srebra, 0,55% renu, 1,5% baru, 0,2% potasu. Katalizator badano na surowcu i w warunkach przykladu I.Otrzymano nastepujace rezultaty: tioo — 459°C, t1100 = 475°C, A t = 16°C, selektywnosc tworzenia sie benzenu 98% molowych, wydajnosc benzenu 68,6% miedzi, stopien rozpadu aromatycznego pier¬ scienia 1,4%. Wyniki badan przytoczono w tabeli 2.Przyklad IX — porównawczy. Przygotowuje sie katalizator analogicznie do przykladu VII, z ta róznica, ze roztwór B nasycajacy w ilosci 590 ml, zawiera obecnie tylko 32,5 g szesciohydratu azo¬ tanu uranylu i 40 g monohydratu kwasu cytryno¬ wego, cale pozostale postepowanie prowadzi sie analogicznie do przykladu VII. Katalizator zawiera w procentach wagowych: 0,6% rodu, 1,5% uranu.Po przebadaniu katalizatora w warunkach i we¬ dlug metodyki, przyjetej w przykladzie I, otrzymu¬ je sie nastepujace wyniki: t100 — 488°C, t1100 — 519°C, A t = 31°C.Selektywnosc tworzenia sie benzenu 88,5% molo¬ wych, wydajnosc benzenu 61,95% molowych, sto¬ pien rozpadu aromatycznego pierscienia 8,05%. Re¬ zultaty badan przytoczono w tabeli 2.Przyklad X. 1000 g tlenku glinowego, wskaz¬ niki którego przytoczono w przykladzie I, nasyca sie 2000 ml wodnego roztworu, zawierajacego 6,3 g rodu w postaci hydratu trójchlorku rodu, 2,1 g pal¬ ladu w postaci chlorku palladu i 40 ml kwasu sol¬ nego o da = 1,19. Po 5 godzinach krazenia roztwo¬ ru przez rurke, wypelniona nosnikiem, roztwór zle¬ wa sie, nosnik suszy kolejno w temperaturze 50°C, 100°C, 150°C i 200°C w ciagu 2 godzin w kazdej z nich. Katalizator nastepnie nasyca sie 550 ml roz¬ tworu, zawierajacego 9,2 g zlota w postaci trój¬ chlorku zlota i 6,5 g nadrenianu amonowego. Po suszeniu, w podobnych powyzej warunkach, katali¬ zator przepraza sie w strumieniu powietrza, w temperaturze 400°C. Po ochlodzeniu katalizator na¬ syca sie 500 ml roztworu, zawierajacego 26,7 g azotanu potasu i 0,88 g azotanu rubidu. Katalizator suszy sie tak, jak uprzednio, a nastepnie regene- 10 15 20 30 35 40 45 56 55 60 ruje w strumieniu wodoru, w ciagu 6 godzin, w temperaturze 540°C.Katalizator zawiera w procentach wagowych: 0,6% rodu, 0,2% palladu, 0,9% zlota, 0,45% renu, 1% potasu i 0,5% rubidu. Katalizator badano na su¬ rowcu i w warunkach przykladu I. Otrzymano nastepujace rezultaty: tm — 464°C, t1100 — 479°C, A t = 15°C, selektywnosc tworzenia sie benzenu 96,9% molowych, wydajnosc benzenu 67,8% molo¬ wych, stopien rozpadu aromatycznego pierscienia 2,2%. Rezultaty badan przytoczono w tabeli 2.Przyklad XI. 1000 g nosnika, stosowanego równiez w przykladach I—III, nasyca sie 1500 ml roztworu, zawierajacego 1,1 g rodu w postaci hy¬ dratu trójchlorku rodu, 1 g nadrenianu amonowe¬ go i 50 ml kwasu solnego o d^ — 1,19. Po 5 go¬ dzinach roztwór dekantuje sie, katalizator suszy kolejno w temperaturze 50°C, 100°C i 180°C w ciagu 3 godzin, w kazdej z nich. Nastepnie katali¬ zator nasyca sie 580 ml roztworu zawierajacego 1,4 g dwuhydratu chlorku miedzi, 2,1 g azotanu litu i 12 ml kwasu octowego. Katalizator suszy sie, jak podano wyzej, nastepnie przepraza sie w strumieniu powietrza, w temperaturze 400°C, w ciagu 2 godzin. Katalizator zawiera w % wago¬ wych: 0,1 rodu, 0,05 renu, 0,05 miedzi, 0,02 litu.Katalizator badano na surowcu i w warunkach przykladu I. Temperatura przy której osiaga sie 90% konwersje toluenu w ciagu 50 godzin wynosi¬ la 590°C. Nie badano juz dalej katalizatora ze wzgledu na zbyt wysoka temperature jego stoso¬ wania. Selektywnosc tworzenia sie benzenu 96,2% molowych, wydajnosc benzenu 67,5% molowych, stopien rozpadu aromatycznego pierscienia 2,5%.Rezultaty badan przytoczono w tabeli 2.Przyklad XII. 1000 g nosnika z przykladu I nasyca sie 1500 ml roztworu, zawierajacego 8,3 g rodu w postaci hydratu trójchlorku rodu, 0,72 g irydu w postaci kwasu chloroirydowego; 5 g rute- nu w postaci zasadowego trójchlorku rutenu, 44 g nadrenianu amonowego i 50 ml kwasu solnego o d20 — 1,19.Po 5 godzinach roztwór dekantuje sie, kataliza¬ tor suszy kolejno w temperaturze 50°C, 100°C, 150°C i 200°C w ciagu 3 godzin, w kazdej z nich.Nastepnie katalizator nasyca sie 500 ml roztworu, zawierajacego 37,5 g azotanu sodu, 50 g azotanu cezu, 104 g hydratu azotanu berylu i 31,5 g azotanu srebra. Katalizator suszy sie, jak podano wyzej, nastepnie przepraza sie w strumieniu powietrza 2 godziny w temperaturze 400°C. Katalizator za¬ wiera w % wagowych: 0,81 rodu, 0,7 irydu, 0,5 ru¬ tenu, 1,95 renu, 1,93 srebra, 1 sodu, 3,5 cezu, 0,5 berylu. Katalizator badano w warunkach i na su¬ rowcu z przykladu I. Otrzymano nastepujace re¬ zultaty: t100 — 462°C, t1100 — 478°C, t — 16°C.Selektywnosc tworzenia sie benzenu 9,1% molo¬ wych, wydajnosc benzenu 67,2% molowych, stopien rozpadu aromatycznego pierscienia 2%. Rezultaty badan wedlug przykladów IV—XII przytoczono w tabeli 2.Katalizator wedlug przykladu IX nie wchodzi w zakres wynalazku. Dodanie w przykladzie VII re¬ nu i miedzi do pary rod—uran daje zwiekszenie aktywnosci, selektywnosc i stabilnosci. We wszyst¬ kich przypadkach dodanie ich do katalizatorów za-130 423 13 14 wierajacyeh szlachetny metal VIII grupy okreso¬ wego ukladu pierwiastków, metale alkaliczne i ziem alkalicznych, a takze miedz lub srebro lub zloto, doprowadza do polepszenia wlasciwosci katalitycz¬ nych.Przyklad XIII. W celu ilustracji dehydro- cyklizujacych wlasciwosci katalizatorów, przepro¬ wadzono nowa serie doswiadczen z katalizatorami z przykladów I, II, VII i IX przy zastosowaniu, jako surowca, mieszaniny o nastepujacym skla¬ dzie, podanym w % molowych: toluen 88,2, ksylen 2,7, n-heptan — 9,2.Doswiadczenia prowadzono w takich samych wa¬ runkach, jak w przykladzie I—XII, lecz czas trwa¬ nia doswiadczen ograniczono do 100 godzin. We wszystkich doswiadczeniach konwersja n-heptanu byla wieksza niz 99,5%. Nieprzereagowany toluen i ksyleny zawrócono do reaktora. Rezultaty badan umieszczono w tabeli 3. Tam tez powtórnie poda¬ no rezultaty badan wedlug przykladów I, II, VII i IX, uzyskane przy zastosowaniu jako surowca, mieszaniny toluen—ksyleny.Konwersja, selektywnosc, wydajnosc benzenu wy¬ razone zostaly, jak uprzednio wedlug przykladu I, tylko w odniesieniu do aromatycznych weglowodo¬ rów w surowcu, nie wliczono do rozliczen n-hep¬ tanu. W czasie pracy na mieszaninie toluen — ksy¬ leny — heptan na katalizatorach, sporzadzonych wedlug przykladów II i VII, nieoczekiwanie uzy¬ skuje sie wieksza wydajnosc aromatycznych pier- 10 15 30 tywnosci, podczas pracy na mieszaninach aroma¬ tycznych i niearomatycznych weglowodorów. Ana¬ logicznie rezultaty, na takim surowcu, otrzymano po zastosowaniu par ren—srebro i ren—zloto.Przyklad XIV. Katalizatory, wedlug przykla¬ dów I i II, bada sie na naturalnym surowcu weglowodorowym — frakcji wzbogaconej benzyny z pirolizy o nastepujacym skladzie w % wagowych: niearomatyczne weglowodory — 30,7, benzen 24,2, toluen — 20,1, aromatyczne weglowodory o C8 — 15,3, aromatyczne weglowodory o C9 — 6,4, aroma¬ tyczne weglowodory o C10 — 3,2. Zawartosc siarki w surowcu wynosi mniej niz 0,5 ppm. Rezultaty badan przedstawiono w tabeli 4. Poniewaz oblicze¬ nie selektywnosci procesu, przy pracy na wymie¬ nionym surowcu, jest utrudnione w przyjetych wa¬ runkach, selektywnosc ocenia sie z wydajnosci aro¬ matycznych weglowodorów w stosunku do aroma¬ tycznych weglowodorów w surowcu w % molowych.Z tabeli 4 wynika, ze katalizator z dodatkiem miedzi i renu, wedlug przykladu II, jest bardziej aktywny, a zawartosc aromatycznych weglowodo¬ rów w cieklych produktach przewyzsza ich zawar¬ tosc w surowcu. Dla katalizatora wedlug przykla¬ du I, nie zawierajacego renu, wydajnosc aromatycz¬ nych weglowodorów, w stosunku do aromatycz¬ nych weglowodorów w surowcu, nie osiaga 100% molowych. Podczas opisywania rozpatrywanych, konkretnych przykladów wykonania wynalazku Tabela 4 I Katali- I zator J wedlug J przy- 1 kladu 1 l 1 2 Tem¬ peratura °C 470 480 Wydaj¬ nosc cieklych produk¬ tów % wago¬ we 79,3 75,4 Wydaj¬ nosc benzenu % wago¬ we 38,6 37,6 Wydaj¬ nosc aroma¬ tycznych weglo¬ wodorów do we¬ glowo¬ dorów aroma¬ tycznych w su¬ rowcu 105,0 99,2 Sklad cieklych produktów, % wagowe Niearo¬ matycz¬ ne 13,3 15,7 Aromatyczne 48,7 49,9 C7 24,1 21,7 j c8 8,9 7,9 cfl 1,9 2,3 Cio 2,9 2,5 -scieni, niz ich zawartosc w surowcu, selektywnosc tworzenia sie benzenu jest wyzsza od 100% molo¬ wych. Dzieje sie to ze wzgledu na dehydrocykliza- cje n-heptanu w warunkach doswiadczenia. W tym samym czasie, w czasie pracy na katalizatorach I i IX, przejscie na nowy surowiec prowadzi sie do istotnego obnizenia aktywnosci bez polepszenia se¬ lektywnosci.W taki sposób, jednoczesna obecnosc renu i mie¬ dzi w katalizatorach daje wyjatkowy efekt selek- stosowano dla jasnosci waska, konkretna termino¬ logie, jednakze nalezy wziac pod uwage, ze kazdy termin obejmuje wszystkie równoczesne pierwiast¬ ki, pracujace w analogiczny sposób, a stosowane dla rozwiazania tych samych zadan, co katalizator wedlug wynalazku. Wszystkich tych odmian i wa¬ riantów nie uwaza sie za wychodzace poza zakres istoty i zakresu wynalazku okreslonego zastrzeze¬ niami patentowymi.130 423 15 16 Tabela 1 1 Przyklad 1 2 3 Sklad katalizato¬ ra w % wago¬ wych 0,58 rodu— 0,33 miedzi —1,5 potasu— —0,3 wapnia 0,58 rodu— —0,57 renu 0,33 miedzi — —0,3 wapnia — —1,5 potasu 0,58 rodu— —0,57 renu —1,5 potasu— —0,3 wapnia Temperatura doswiad¬ czenia dla konwersji 70% 1 w ciagu 100 godzin tioo 445 460 475 w ciagu 1100 godzin tnoo | 471 472 496 1 Trwalosc At 26 12 21 Selektyw- [ nosc two¬ rzenia sie benzenu w % molo¬ wych (w ciagu 100- godzin) 94,5 97,1 95,8 Wydajnosc benzenu w % molo¬ wych (w ciagu 100 godzin) 66,15 68,0 67,05 Stopien rozpadu 1 pierscieni l aromatycz- [ nych w % 3,85 1 2,0 2,95 Tabela 2 Przyklad 1 1 4 5 6 7 b Sklad katalizato¬ ra w % wago¬ wych 1 2 0,55 rodu—0,56 renu -0,4magne¬ zu — 0,33 mie¬ dzi — 0,2 pota¬ su — 2 uranu 0,56 rodu — 0,55 renu — 0,33 mie¬ dzi — 0,5 mag¬ nezu — 2 baru 0,58 rodu — 0,51 renu — 0,32 mie¬ dzi — 0,8 stron¬ tu — 2,2 mag¬ nezu 0,6 rodu — 0,51 renu — 0,15 mie¬ dzi — 1,5 uranu 0,6 rodu — 0,15 platyny — 0,55 renu — 0,6 sre¬ bra — 1,5 baru —0,2 potasu 1 Temperatura doswiad¬ czenia dla konwersji 70% w ciagu 100 godzin tioo 1 3 455 460 455 452 459 w ciagu 1100 godzin tnoo 1 4 466 472 468 463 475 Trwalosc At 1 5 u 12 13 11 16 Selektyw¬ nosc two¬ rzenia sie benzenu w % molo- 1 wych (w ciagu 100 godzin) 1 * 97,7 97,6 97,4 97,2 98,0 Wydajnosc benzenu w % molo¬ wych (w ciagu 100 godzin) 7 68,4 68,3 68,2 68,05 68,6 Stopien 1 rozpadu [ pierscieni 1 aromatycz-1 nych w % | 8 1,6 L 1,7 1,8 i 1,95130423 17 18 c. d. tab. 2 ] 1 1 9 10 1 n 12 1 2 0,6 rodu — 1,5 uranu 0,6 rodu — 0,2 palladu — 0,45 renu — 0,9 zlo¬ ta — 1 potasu — — 0,5 rubidu 0,1 rodu — 0,05 renu — 0,05 mie¬ dzi — 0,02 litu 0,81 rodu — 0,7 irydu — 0,5 ru¬ bidu — 1,95 re¬ nu — 1,93 sre¬ bra — 1 sodu — 1,9 cezu — —2,1 berylu 1 3 488 464 590 (w ciagu godziny) 462 4 519 479 — 478 5 31 15 ^~ 16 6 88,5 96,9 96,2 96,1 7 61,95 67,8 67,4 67,2 8 8,05 2,2 2,6 2,8 | Tabela 3 Katah- 1 zator j wedlug I przykladu 1 1 I 2 7 9 . Sklad katalizato¬ ra w % wago¬ wych 0,58 rodu — 0,33 1 miedzi — 1,5 po¬ tasu — 0,3 wap¬ nia 0,58 rodu — 0,57 renu — 0,33 mie¬ dzi — 0,3 wap¬ nia — 1,5 potasu 0,6 rodu — 0,51 renu — 0,15 mie¬ dzi — 1,5 ura¬ nu 0,6 rodu — 1,5 uranu Tempera¬ tura dla konwersji 70% (w cia¬ gu 100 go¬ dzin) 1 Selektyw¬ nosc two¬ rzenia sie benzenu w % molo¬ wych Surowiec: toluen—1 (wg przykladów 1, 455 460 452 488 94,5 97,1 97,2 88,5 Wydajnosc benzenu w % molo¬ wych ksyleny 2, 7, 9) 66,15 68,0 68,05 61,95 Tempera¬ tura dla konwersji 70% Selektyw¬ nosc ben¬ zenu w % molowych Wydajnosc benzenu w % molo- 1 wych Surowiec: toluen—ksyleny— n-heptan (przyklad 13) 469 465 458 9(fe 94,o 102 102,5 87,8 65,» 71,4 71,75 61,50 Zastrzezenie patentowe Katalizator odalkilowywania alkilobenzenów, na drodze konwersji weglowodorowego surowca z pa¬ ra wodna, skladajacego sie z co najmniej jednego alkilobenzenu lub mieszaniny co najmniej jednego alkilobenzenu z niearomatycznymi weglowodorami, zawierajacy jako nosnik tlenek glinowy, na którym naniesiono aktywny skladnik, który stanowi rod lub mieszanina rodu z innym metalem szlachetnym ^wybranym z VIII grupy okresowego ukladu pier- 55 wiastków, takich jak platyna, pallad, iryd, ruten i osm, w ilosci 0,1—2,0% wagowych masy katali¬ zatora, co najmniej jeden metal, wybrany z grupy obejmujacej lit, sód, potas, rubid, cez, beryl, mag¬ nez, wapn, stront, bar, uran, w ilosci 0,03—5,0% wagowych masy katalizatora, co najmniej jeden metal, wybrany z grupy obejmujacej miedz, sre¬ bro, zloto,,-w ilosci 0,05—2,0% wagowych masy ka¬ talizatora, znamienny tym, ze zawiera dodatkowo ren w ilosci 0,05—2,0% wagowych masy katalizato¬ ra a reszte stanowi tlenek glinu. PL PL PL PL PL