Przedmiotem wynalazku jest samojezdna wiert¬ nica obrotowa o napedzie hydraulicznym do na¬ ziemnego wiercenia otworów malosrednicowych w skalach, metoda „na sucho" lub przy uzyciu pluczki, zwlaszcza dHa badan z zakresu geologii inzynierskiej i gieotechindtkiL Znane sa wiertnice sluzace do naziemnego wier¬ cenia otworów. Wiertnice te wyposazone sa w sta¬ wiamy w polozenie pionowe maszt z prowadnicami, zespól napedowy przewodu wiertniczego w postaci glowicy napedowej oraz uklady napedu glównego i sterowania).Zastosowane w wiertnicach tych rozwiazania konstrukcyjne niie pozwalaja na dokladne ustawie- nie w pozycji pionowej prowadnic glowicy nape¬ dowej, a sama glowica napedowa nie umozliwia, w szerokim zakresie, doMosowanda momentu obro¬ towego do zmienmych warunków wiercenia.Celem wynalazku bylo opracowanie konstrukcji wiertnicy wyposazonej w uklad dokladnego piono¬ wania prowadnic glowicy napedowej, wielobiegowa glowice napedowa mocowana do prowadnic w spo¬ sób umozliwiajacy regulacje luzów poprzecznych oraz uklad napedowy umozliwiajacy wlaczenie od¬ powiednich zespolów w zaleznosci od rodzaju wier¬ cen.W wiertnicy wedlug wynalazku maszt, który tworza dwa ceowniki stanowiace równoczesnie pro¬ wadnice glowicy napedowej, zaopatrzono w jarzmo o przekroju poprzecznym w ksztalcie litery C, roz- 10 if 30 laczna podpore z zakonczeniem kolowym dostoso¬ wanym do ksztaltu jarzma i wyjmowalny sworzen, umozliwiajace zmiane osi obrotu masztu. Rozlaczna podpora polaczona jednym koncem, przy pomocy wyjmowainego sworznia, z jarzmem masztu, a dru¬ gim koncem z rama sworzniem stalym, tworzy wraz ze zmiana nierogacizna podpora masztu przegubo¬ wy uklad stawiania i pionowania masztu. Do sta¬ wiania, opuszczania i pionowania masztu sluzy znany silownik hydrauliczny, przy ozym pionowanie odlbywa sie po usunieciu wyjmowainego sworznia z jarzma masztu. Kontrole wlasciwego ustawienia masztu uzyskano przy pomocy znanego przyrzadu wskazówkowego.Szescdobiegowa glowica napedowa, posiadajaca naped od skrzyni odbioru mocy i zamocowana do wózka przesuwajacego sie po prowadnicach masztu, ma wal posredni reduktora wyposazony w .dwa otwory ustalajace tuleje sprzegla na wale posred¬ nim poprzez sworzen. Glowica napedowa posiada w dzwigni zmiany biegów wkladke sprezysta, a w jarzmie dzwigni zmiany biegów wyciecia w ksztal¬ cie trapezu. Wkladka sprezysta sluzy do wychylania dzwigni z wyciec jarzma, natomiast ksztalt wyciec ma na celu zabezpieczenie przed samorzutnym wy¬ sunieciem dzwigni zmiany biegów z tych wyciec.Glowica napedowa mocowana jest do prowadnic za posi^dnictwem wózka, którego stopy posiadaja rolki prowadzace nalozone na mimosrodowy pier¬ scien i obracajace sie wzgledem tego pierscienia, 130 2213 130 221 4 osadzonego na czesci szesciokatnej sworznia lacza¬ cego nakladke prowadzaca z wózkiem. Taka kon¬ strukcja wózka umozliwia regulacje wielkosci luzu miedzy rolka prowadzaca a prowadnica masztu.Skrzynie odbioru mocy zespolu napedowego pomp l hydraulicznych wyposazono w sprzeglo klowe po¬ siadajace tuleje z wykonanymi w niej kolowymi w^braniami ustalajacymi polozenie tulai wzgledem walka za posrednictwem kulek i sprezyny osadzo¬ nych w -cylindrycznym otworze wykonanym w 10 walku. Sprzeglo to, sluzace do wlaczania lub wy¬ laczania odpowiednich zespolów napedowych wiert¬ nicy, ma bardzo prosta konstrukcje i wysoka sku¬ tecznosc.Ponadto, w celu efektywnego ustalenia tulei 15 sprzeglowej na wale posrednim reduktora glowicy napedowej, otwory w tym wale usytuowane w plaszczyznie przechodzacej przez os walu. To sy¬ metryczne usytuowanie otworów jest skuteczniej¬ sze niz asymetryczne, a ponadto latwiejsze techno- ao logicznie do wykonania. Sworzen, poprzesz który nastepuje ustalenie tulei sprzegla na wale posred¬ nim reduktora, jest czesciowo gwintowany, przy czym dlugosc czesci gwintowanej jest wieksza od dlugosci czesci walcowej o co najmniej trzy skoki 25 gwintu. Sworzen ten czesciowo odikrecony zwalnia tuleje sprzeglowa w stosunku do walu posredniego, ale pozostaje nadal w tulei sprzeglowej.Kat nachylenia krawedzi bocznych wyciec w jarzmie dzwigni zmiany biegów glowicy napedowej 30 wynosi 5° do 45°, co jest dodatkowym zabezpiecze¬ niem przed samorzutnym Wysunieciem sie dzwigni zmiany biegów z jarzma.Wiertnica wedlug wynalazku charakteryzuje sie prosta konstrukcja i jest latwa w obsludze. Wypo- 35 sazona w uklad dokladnego pionowania masztu, wiielobiegowa glowice napedowa, której budowa umozliwia dobranie momentu obrotowego i wiel¬ kosci obrotów wrzeciona w zaleznosci od warunków geologicznych, mocowana do prowadnic masztu za ^ posrednictwem wózka o konstrukcji umozliwiajacej regulacje luzów poprzecznych, wiertnica pozwala na wiercenie otworów o dokladnych parametrach geometrycznych majacych istotne znaczenie dla prowadzonych w tych otworach badan. 45 Przedmiot wynalazku jest przedstawiony w przy¬ kladnie wykonania na rysunku, na którym fig. 1 przedstawia wiertnice w widoku z boku w pozycji pracy, fig. 2 — budowe ukladu stawiania masztu, fig. 3 '— uklad stawiania podczas pionowania 50 masztu, fig. 4 — zespól prowadzacy' wózka, fig. 5 — sprzeglo skrzyni odbioru mocy, fig. 6 — zespól sprzegla reduktora glowicy napedowej, fig. 7 — zespól dzwigni zmiany biegów.Glowica napedowa 1 posiada naped od skrzyni 55 odbioru mocy Z i jest zamocowana do wózka 3 umieszczonego przesuwnie na prowadnicach masz¬ tu 4.Maszt 4, zbudowany z dwóch ceowników stano¬ wiacych prowadnice wózka 3, wyposazony jest w 50 przegubowy uklad stawiania i pionowania posiada¬ jacy rozlaczna podpore 6 polaczona jednym koncem z jarzmem 5 masztu 4 za posrednictwem wyjmo- walmego sworznia 7, a drugim koncem z rama 22 za pomoca sworznia stalego 23, oraz nierozlaczna _ podpore 24 laczaca maszt 4 z rama 22 z£t posred¬ nictwem sworzni 23 i 25.Polpcira rozlaczna 6 polaczona z masztem 4 po¬ przez jarzmo 5 przy pomocy wyjmowalnego sworz¬ nia 7 tworzy wraz z podpora 24 wspornik o ksztal¬ cie trójkata obracajacego sie, pod dzialaniem silow¬ nika hydraulicznego 26, wzgledem sworznia 23.Odlaczenie podpory 6 od jarzma 5 i zamocowanie podpory 24 do ramy 22 za pomoca zlacza srubo¬ wego 27 powoduje przy pracy silownika 26 obrót masztu 4 wzgledem sworznia 25. W czasie obrotu masztu 4 wolny koniec podpory rozlacznej 6 prze¬ suwa sie po pólce jarzma 5 zapewniajacej samo- nastawienie sie otworu wolnego konca podpory 6 na otwór jarzma 5 przy ponownym laczeniu pod¬ pory rozlacznej 6 z jarzmem 5.Skrzynia odbioru mocy 2, zespolu napedowego pomp hydraulicznych, jest wyposazona w sprzeglo klowe posiadajace tuleje 8 z wykonanymi w niej wybraniami 9 ustalajacymi jej polozenie w sto¬ sunku do walka 10 za posrednictwem kulek U i sprezyny 12, osadzonych w cylindrycznym otwo¬ rze 13 wykonanym w walku 10: Wózek 3, przemieszczajacy ruchem posuwisto¬ -zwrotnym glowice napedowa 1 wzdluz prowadnic masztu 4, zaopatrzony jest uklad prowadzacy skla¬ dajacy sie z rolek 14 obracajacych sie wzgledem mimosrodowyeh pierscieni 15 osadzonych na czesci szesciokatnej sworznia 16 laczacego nakladki pro¬ wadzace 17 z wózkiem 3.Glowica napedowa 1 zbudowana jest z silnika hydraulicznego i szesdobiegowego reduktora. Wal posredni 18 reduktora posiada dwa otwory 19, wy¬ konane w plaszczyznie przechodzacej przez os walu 18, ustalajace tuleje sprzegla 20 na wale 18 poprzez sworzen 21 czesciowo gwintowany.Dzwignia 30 zmiany biegów glowicy napedowej 1 posiada wkladke sprezysta 29, a jarzmo 28 dzwigni 30 wyciecia 31 w ksztalcie trapezu, których kra¬ wedzie boczne 32 maja kat nachylenia 5° do 45°.Trzy predkosci obrotowe uzyskuje sie przez wla¬ czenie kól zebatych przesuwnych przy pomocy dzwigni 30. Dodatkowe zmiany predkosci obroto¬ wych uzyskuje sie przy pomocy sprzegla umiesz¬ czonego na wale posrednim 18 reduktora.Zastrzezenia patentowe 1. Sarniojezdna wiertnica obrotowa o napedzie hydrulicznym, zabudowana na pojezdzie samocho¬ dowym, którego silnik jest zródlem napedu wiert¬ nicy wyposazona w maszt, glowice napedowa prze¬ wodu wiertniczego oraz sikrzynie odbioru mocy, znamienna tym, ze maszt (4) jest zaopatrzony w jarzmo (5) o przekroju poprzecznym w ksztalcie litery C oraz rozlaczna podpore (6) z zakonczeniem kolowym dostosowanym do ksztaltu jarzma (5) i wyjmowalny sworzen (7), umozliwiajace zmiane osi obrotu masztu (4), natomiast glowica napedo¬ wa (1) posiadajaca naped do skrzyni odbioru mocy (2) i zamocowana do wózka (3) przesuwajacego sie po prowadnicach masztu (4) ma wal posredni (18) reduktora wyposazony w dwa otwory (19) ustala¬ jace tuleje sprzegla (20) na wale (18) poprzez swo¬ rzen (21) oraz posiada w dzwigni (30) zmiany bie¬ gów wkladke sprezysta (29) a w jarzmie (28) dzwi¬ gni (30) wyciecia (31) w ksztalcie trapezu.5 130 221 6 2. Samojezdna wiertnica wedlug zastrz. 1, zna¬ mionaa tym, ze stopy wózka (3) posiadlaja rolki prowadzace (14) nalozone na mimosrodowy pier¬ scien (15) i obracajace sie wzgledem mimoirodo- wego pierscienia (15) osadzonego na czesci szescio¬ katnej sworznia (16) laczacego nakladke prowa¬ dzaca (17) z wózkiem (3). 3. Samojezdna wiertnica wedlug zastrz. 1, zna¬ mienna tym, ze sprzeglo w skrzyni odbioru mocy (2) posiada tuleje (8) z wykonanymi w niej kolo¬ wymi wybraniami (9) ustalajacymi polozenie tulei (8) wzgledem walka (10) za posrednictwem kulek 10 (11) i sprezymy (12) osadzonych w cylindrycznym otworze (13) wykonanym w walku (10). 4. Samojezdna wiertnica wedlug zastrz. 1, zna¬ mienna tym, ze otwory (19) wykonane sa w plasz¬ czyznie przechodEacej przez os walu (18), a swo- rzen (21) jest czesciowo gwintowany, przy czym dlugosc czesci gwintowanej jest wieksza od dlu¬ gosci czesci walcowej o co najmniej trzy skoki gwintu. 5. Samojezdna wiertnica wedlug zastrz. 1, zna¬ mienna tym, ze kat pochylenia krawedzi bocznych (32) wyciec (31) wynosi 5° do 45°.Rg.f130 221 15 16 ji 3 11A Fig. 5 Fig.B EE^ fig. 7 OZGraf. Z.P. Dz-wó, z. 654 (90+15) 16fl Cmi IM i! PL