Celem ujednostajnienia zuzycia pane¬ wek w lozyskach waly sa osadzane w pa¬ newkach, dajacych sie nastawiac we¬ wnatrz lozyska, przyczem panewki te swe- mi zewnetrznemi, stozkowo uksztaltowa- nemi powierzchniami przylegaja do we¬ wnetrznych, równiez stozkowo uksztalto¬ wanych powierzchni kadluba lozyska; po¬ za tern w panewkach wykonywa sie w kie¬ runku osiowym odpowiednie wyciecia podluzne. Przy dociaganiu takich stozko¬ wych panewek lozyskowych w kadlubie lo¬ zyska zapomoca srub lub tym podobnych srodków wyciecia podluzne sluza do dopa¬ sowywania srednicy panewek do srednicy walu.Tego rodzaju lozyska o stozkowych pa¬ newkach z podluznemi wycieciami posia¬ daja te wade, ze przy sciskaniu panewki zaginaja sie na krawedziach wyciec, przez co przekrój panewki zbliza sie ksztaltem do wielokata, którego liczba katów odpo¬ wiada liczbie wyciec w panewce. Wskutek tego waly opieraja sie tylko na srodko¬ wych odcinkach powierzchni panewek po¬ miedzy wycieciami, a wiec powierzchnia oparcia jest mniejsza i w miejscach ze¬ tkniecia sie walu z panewkami istnieje bar¬ dzo duze cisnienie na jednostke po¬ wierzchni, co powoduje znaczne i szybkie zuzywanie sie panewek w tych miejscach oraz calego obwodu walu, obracajacego sie w lozysku.Stosownie do wynalazku niniejszego vwady poWyzszej mozna uniknac przez za¬ stosowanie panewki, wykonanej w ksztal¬ cie spiralnie nawinietej tasmy, przyczem wewnetrzna powierzchnia spirali sluzy ja¬ ko lozysko walu, a zewnetrzni powierzch¬ nia osadzona jest w narzadzie, zapomoca którego mozna odpowiednio dopasowywac srednice wewnetrzna spirali tasmowej do srednicy walu.Zewnetrzna walcowa lub stozkowa po¬ wierzchnia spirali jest uksztaltowana na podobienstwo sruby, na która nakrecona zostaje nakretka o gwincie, odpowiadaja¬ cym uzwojeniu zewnetrznej powierzchni spirali; urzadzenie takie umozliwia odpo¬ wiednie regulowanie wewnetrznej sredni¬ cy panewki spiralnej. Przy walcowej ze¬ wnetrznej powierzchni spirali nakretka o stozkowej zewnetrznej powierzchni, wy¬ posazona w wyciecia podluzne, zostaje o- sadzona w odpowiednio stozkowo uksztal¬ towanej wewnetrznej powierzchni kadlu¬ ba lozyska, przy stozkowej zas zewnetrz¬ nej powierzchni spirali nakretka o walco¬ wej powierzchni zewnetrznej, równiez zao¬ patrzona w wyciecia podluzne, przylega do walcowej powierzchni wewnetrznej ka¬ dluba lozyska.Przy nakrecaniu nakretki tej na pa¬ newke, utworzona ze spirali tasmowej, pod wplywem stozkowo uksztaltowanych po-% wierzchni zachodzi pewne sciskanie i wy¬ dluzanie spirali, wskutek czego wewnetrz¬ na jej srednica zmniejsza sie równomier¬ nie na calej jej dlugosci, nie powodujac wcale odksztalcenia kolistego ksztaltu jej przekroju poprzecznego.Powyzsze stanowi wlasnie dodatnia ce¬ che tak uksztaltowanej panewki, poniewaz wielkosc jej przeswitu daje sie zmieniac w dowolnych granicach, przyczem zachowa¬ ne zostaje stale równomierne przyleganie panewki do walu na calej powierzchni stykowej, wobec czego zuzycie tak walu, jak i panewjri zachodzi calkowicie nor¬ malnie.Na rysunku przedstawione sa dwa przyklady wykonania lozyska wedlug wy¬ nalazku w porównaniu ze znanem nastaw- nem lozyskiem stozkowem.Fig. 1 przedstawia przekrój podluzny, a fig. 2 — widok zprzodu lozyska, do¬ tychczas ogólnie stosowanego, fig. 3 — przedstawia przekrój podluzny lozyska wedlug wynalazku, utworzonego ze spiral¬ nie nawinietych tasm, przyczem zewnetrz¬ na powierzchnia spirali jest uksztaltowa¬ na stozkowo, fig. 4 — przedstawia podob¬ ne wykonanie lozyska, lecz powierzchnia zewnetrzna spirali jest uksztaltowana wal¬ cowo.Dotychczas stosowana odmiana wyko¬ nania wedlug fig. 1, wykazuje duze wady, poniewaz panewka 3, zaopatrzona w jed¬ no przeciecie 1 i trzy wyciecia czesciowe 2, pozostaje dopasowana do srednicy wa¬ lu tylko na poczatku jej pracy. Przy do¬ ciaganiu panewki zapomoca stozkowej na¬ kladki 4 panewka wygina sie przy wycie¬ ciach, przyczem przekrój jej przybiera ksztalt wielokata tak, jak to jest zaznaczo¬ ne na fig. 2 linjami przerywanemi.Wady powyzszej mozna calkowicie u- niknac przez zastosowanie lozyska wedlug fig. 3, przedstawiajacej w przekroju pod¬ wójne stozkowe nastawne lozysko pier¬ scieniowe.Panewka lozyskowa 4 jest wykonana z bronzu i posiada walcowa powierzchnie wewnetrzna. Posrodku panewka ta posia¬ da czesc walcowa 5, dopasowana do ka¬ dluba 6 lozyska. Czesc powyzsza jest wy¬ drazona i moze sluzyc do osadzenia pier¬ scienia smarowniczego. Z obydwóch stron panewki 4 znajduja sie panewki 8, posia¬ dajace od wewnatrz warstwe 9 z twardego bialego metalu, w którym wyciety jest gwint 7. Gwint nastawnej panewki z bron¬ zu 4 jest utworzony ze zwojów poszczegól¬ nych, oddzielonych od siebie waskiemi szczelinami 10, wskutek czego panewka 4 na obu swych koncach jest utworzona jak- — 2 —by ze spiralnie nawinietych tasm. Jezeli teraz obie panewki zewnetrzne 8, 9 zosta¬ na nakrecone na te stozkowe spirale ta¬ smowe, wówczas panewka wewnetrzna zo¬ staje scisnieta, co powoduje scisle przyle¬ ganie jej do walu.W lozysku, przedstawionem na fig. 4, panewka lozyskowa 11, uksztaltowana ja¬ ko spiralnie nawinieta tasma, posiada na zewnetrznej stronie walcowy gwint 12, podczas gdy obie zewnetrzne panewki przeciete 13, zaopatrzone w odpowiedni gwint, posiadaja stozkowi uksztaltowana powierzchnie zewnetrzna, przylegajaca do odpowiednio wykonanych wewnetrznych powierzchni kadluba 14. Wskutek tego przy dociaganiu zewnetrznych panewek 13 panewka lozyskowa 11, wykonana jako spirala tasmowa, zostaje scisnieta i dopa¬ sowana do srednicy walu.Istota wynalazku nie zostanie zmienio¬ na, jezeli lozyska beda tylko jednostronne, to jest beda utworzone z jednego tylko stozka, przyczem naturalnie nalezy dbac o to, aby polozenie jednego konca spiralnie zwinietej panewki bylo niezmienne czy to w kierunku osiowym, czy tez wzdluz jej obwodu. PL