Przedmiotem wynalazku jest trudinoipalny plyn hydraulirano^smarny o wy&3kiej lepkosci sluzacy do wypelniania ukladów hydraulicznych w urzadze¬ niach górniczych pracujacych pod ziemia, a w szczególnosci w kolowrotach bezpieczenstwa i kom¬ bajnach scianowych.Olejem hydraulicznym stosowanym w urzadze¬ niach podziemi kopaln poza funkcjami smarowania czesci tnacych stawiane sa ostre wymagania od¬ nosnie wlasciwosci antykorozyjnych, antypienia¬ cych,, nieoddizialywania na tworzywa uszczelnia¬ jace. Stasowane oleje mineralne jako ciecze smarne i hydrauliczne spelniaja te wymagania, sa jednak latwopalne i trudno rozjkladalne w sciekach.Uklady hydrauliczne kolowrotów bezpieczenstwa i kombajnów scianowych w kopalniach wegla ka- mieonego pracuja na palnych olejach mineralnych, bedacych przyczyna czestych, latwo rozprzestrze¬ niajacych sie poazrów. Podstawowe zagrozenie wy¬ nikajace z eksploatacji tych urzadzen to zapalenie sie mgly olejowej powstalej z oleju wydostajacego sie na zewnatrz urzadzenia, w wyniku uszkodzenia przewodów lub uszczelek zlacz ukladów napedo¬ wych hydraulicznych.Sytuacja taka powstaje, gdy w przypadku awarii ukladiu hydraulicznego wyciekajacy pod wysokim cisnieniem rzedu 5 do 20 MPa olej przybiera postac mgly mieszajacej sie z wystepujacymi w podzie¬ miach kopaln pylami weglowymi i metanem spo¬ tyka sie ze zródlem ciepla, ulega aaiplonowi, zapa- 10 15 20 25 lajac sie wybuchowo. W warunkach sasiedztwa po¬ kladów wegla powoduje to powstawanie trudnych do ugasEdnia pozarów z konsekwencja ogromnych strat materialnych i ofiar w ludziach. W kraju tylko urzadzania hydrauliki silowej takie jak pod¬ pory, obudowy, kotwiairki stropowe pracuja na cieczach niepalnych opartych na bazie emulsji ole- jowio-wodnych. W przemysle maszynowym do ukla¬ dów hydraiuHteznych stosowane sa syntetyczne cie¬ cze truidnopaine na bazde wodmo-glikolowej o wy¬ sokich wlasnosciach smarnych lecz o niskich lep- kosoiiach, na przyklad znany krajowy plyn hydrau- liczno-smamy zawierajacy 17% produktów addycji tlenku etylenu i tlenku propylenu do gliceryny, 32fVo polimerów tlenku etylenu, 8% glikolu dwupro- pylenowego 1,5—2°/o mydel oleinowo-aminowych, 0,5—l,0*/o dodatków antykorozyjnych w pocltaci benzotriozolu, trójetyloamiiny i azotynu sodowego, 419/o wody i 0,5*/o srodków przeciwpieniacych, cha¬ rakteryzuje sie niska lepkoscia.W literaturze nie spotyka sie plynów wodno-gli* kolowych o lepkosci wyzszej niz 40 mPa.s.— W hydraulice silowej statycznej stosuje sie nie¬ palne koncentraty bezolejowe oparte na plynach wodno-glikolowych. Zastosowanie ich polega na sporzadzeniu 2—109/o roztworu wodnego. Koncen¬ traty te nie moga byc stosowane bezposredndo, gdyz w czasie pinzechowywania i zmian temperatury zmieniaja konsystencje a ponadto posiadaja niskie lepkosci do 20 mPa.s. 130 076: \ 3 f- Do górniczych kolowrotów bezpieczenstwa i kom¬ bajnów wezowych nlfe rfooga byc stosowane ad opisane koncentraty ze wzgledu na ich niestabil¬ nosc przy zmianach temperatury, ani znane plyny wodno-glikolowe ze wzgledu na niskie indeksy lep¬ kosci, zmiany lepkosci pod wplywem temperatury, zbyt niska*smarnosc, oslabione wlasnosci zuzyciowe przy czestych zmianach cisnien pracy. Moga one pracowac przy cisnieniach do 5 MPa podczas gdy w kolowrotach i kombajnach wystepuja cisnienia do 25 MJ?aii dosc gwaltowne zmiany temperatury urzadzenia od 20 do 50°C. Do urzadzen tych wy¬ magana jest tez duza smarnosc cieczy. Wymagania te spelnia srodek produkowany pod nazwa Hyd¬ rol 70, bedacy mieszanina oleju mineralnego nie spelniajacy wymagan dla trudinopalnych cieczy, których podstawowe kryterium to minimalna za¬ wartosc wody na poziomie 35%. ¦ i .Istota wynalazku polega na dobraniu skladu ilos¬ ciowego i jakosciowego plynu hydraulicznego slu¬ zacego do wypelniania ukladów hydraulicznych górniczych kolowrotów bezpieczenstwa i kombaj¬ nów scianowych, plyn ten sklada sie z 200— —300 cz. wag. produktu przylaczenie tlenku ety¬ lenu i tlenku propylenu do propylenotriolu w pro¬ porcji tadtiej, by na 1 mol triolu przypadalo od 30. do 80 moli tlenku propylenu i 70 do 120 moli tlenku etylenu, 30—90 cz. wag. polimerów tlenku etylenu o srednim ciezarze czasteczkowymi od 400 do 1000, 50—-100 cz. wag. poliestru styrenowo-maleinowego, 150—250 cz. wag. glikolu etylenowego lub propyle- nowego lub dwu^ lub trójpropylenowego lub mieszaniny tych glikoli, 1—10 cz. wag. oleju metylofee^losuikonowego, 5—50 cz. ''-'wag. trójetakoloamiiny lub mieszaniny dwu i trójetainoloaminiy, 5—«0 cz. wag. inhibitorów korozji, w sklad których wchodzi benaotriazol lub 2-merltaptobencLo- tiazol oraz azotyn sodu lub benzoesan sodu lub ich mieszanina oraz do 1000 cz. wag. wody.Produkt posiada wlasciwosci fizyko-chemiczne truidinop^l^ch cieczy hydrauliczno-smarowych, wy¬ kazuje Wysokie wlasnosci smarne. Wytrzymuje ob- ciazenie zatarcia ma aparacie 4-ro kulowym porów¬ nywalne z olejem miineiralnym, posiada wysoki index iepkosci, moz^e pracowac w zakresie tempe¬ ratur od r-lS dp +70°G, wykazuje dzialanie och¬ ronne pnzed koroaja równiez na granicy faz ciecz- -faza gazowa. W razie potrzeby mozna regulowac jego lepkosc. J^ rrieagresywnaf, w stosunku do sto¬ sowanych, ujsaazelrijien. ^est trudno- i prak¬ tycznie nie toksyczny. .*¦ - .?.,,¦..Plyn wedlug wynalazku poiWwiony alkileno- triolu i kopolimerów maleinow^^tyreoowySi po¬ siada niska lepkosc i niska smarnosc. Dodatek alki- lenotriioiu podwyzsza znacznie lepkosc i tylko mi¬ nimalnie smarnosc produktu, natomiast znacznie obniza index lepkosci i pogarsza stabilnosc pro¬ duktu, wystepuje koagulacja, wytracanie osadów, rozwarstwienia. 10 076 4 Podobnie dziala kopolimer maleinowo-styrenowy.Natomiast uklad alkilenotriolu i kopolimeru ma* leincwo -styrenowego tworzy uklad synergiczny majacy wplyw na podwyzszenie lepkosci z jedno i czesnym wzrostem smarnosci. Tworzy sie równiez z glilkolo-wodnym roztworem polimerów tlenku etylenu uklad wysoce stabilny nie ulegajacy wply¬ wom temperatury pracy przy dosc wysokim w tym przypadku korzystnym indeksie lepkosci. Uzyskuje io sie równiez znaczmy wzrost smarnosci. Ponadto uklad taki jest wysoce stabilny i niepieniacy w czasie ruchu cieczy w ukladzie hydraulicznym.Przyklad I. Plyn hydrauliczno-smarny o wy¬ sokiej lepkosci sklada sie z: 276 czesci wagowych ii produktu przylaczenia tlenku etylenu i tlenku pro¬ pylenu do propylenotriolu w proporcji takiej, by na 1 mol triolu przypadalo 30 moli tlenku propy¬ lenu i 70 moli tlenku etylenu, 66 czesci wagowych polimerów tlenku etylenu o srednim ciezarze 20 czasteczkowym 600, ^0 czesci wagowych poliestru styrenowo^maleinowego, 167 czesci wagowych gli¬ kolu monopropylenowiego, 5 czesci wagowych oleju metylofenylosilikonowego, 5 czesci wagowych trój- etancloamiiny, 6 czesci wagowych inhibitorów ko- 2s rozji, w sklad, których wchodzi 1 czesc wagowa benizotriazolu i 5 czesci wagowych azotynu sodo¬ wego, oraz woda do 1000 czesci wagowych.Produkt wedlug .powyzszego skladu otrzymuje sie przez zmieszanie w temperaturze 70—80°C 30 skladników organicznych i rozpuszczenia w nich benzotriazolu, a nastepnie przez wprowadzanie do tej mieszaniny wody z rozpuszczonym azotynem sodu. Po dokladnej homogenizacji, w czasie okolo 120 minut oraz w temperaturze 70—80°C otrzymuje 35 sie ciecz hydrauliczno smarna o lepkosci okolo 70 mPa.s, wlasnosciach smarnych oznaczonych przy uzyciu aparatu 4-ro kulowego rzedu 350 kg. Pro¬ dukt posiada wlasnosci niepalne i antykorozyjne* zgodnie z wymogami miedzynarodowych norm m górniczych.Uzyskany produkt porównano z olejem mineral¬ nym o nazwie handlowej Hydrol 70 stosowanym dotychczas do wypelniania ukladów hydrauliczno- -smarnych w kolowrotach bezpieczenstwa uzysku- 18 jac wyniki zebrane w tabeli.Tabela Wlasnosci Hydrol 70 1 ¦ 1-2 Trudnopalnosc lepkosc w ternp. ¦ 50°C. v. . indeks lepkosci gestosc w temp. 15°C Zakres temperatur pracy, ; — minimalna temp. y-r- maksymalna temp. zla 70 mPa.s 90 830 kg/m8 —20°C • ' . +90°C Produkt wedlug ' przykladu I 3 bardzo dobra 70 mPa.s 170 1010 kg/m» —30°C 70°C130 076 5 6 c. d. tab. 1 1 Zawartosc wody Stabilnosc Przewodnictwo cieplne w temp. 30°C Cieplo wlasciwe w temp. 30°C temp. zaplonu temp. krzepniecia obciazenie zatarcia kwasowosc pH Preznosc par w temp. 200°C 2 max 0,1% dobra 0,12 W(m.K) 1680 J(kg.K) 220°C —20°C 280 kg 6,6—7,0 10 Pa 3 40% dobra 0,31 W(m.K) 2500 J(kg.K) niepalny —35°C 240 kg 7,5—8,5 1 104 Pa | Przyklad II. Plyn hydraulicznio-smarny o wy¬ sokiej lepkosci sklada sie z: 202 czesci wagowych produktu przylaczenaa tlenku etyieniu i tlenku pro¬ pylenu do propyleaotriolu w piroporcji takiej, by na 1 mol triolu przypadalo 80 moli tlenku propy- leniu i 120 moli tlenku etylenu, 90 czesci wagowych polimerów tlenku etyieniu o srediniim ciezarze czas¬ teczkowym 400,, 66 czesci wagowych poliestru sty- renowo maleinowego, ;250 czesci wagowych .glikolu dwupropylenowego 8 czesci wagowych oleju mety- lofenylosiMkonowego, 5 czesci wagowych trójeta- noloaminy, 80 czesci wagowych inhibitorów korozji w sklad których wchodzi 20 czesci wagowych ben- zatriazolu i 60 czesci wagowych azotynu sodowego, oraz woda do 1000 czesci wagowych. Produkt wed¬ lug powyzszego skladu otrzymuje sie wedlug spo¬ sobu opisanego w przykladizie I. Plyn hydraiilifcziio- -smarny otrzymany wedlug przykladu charaktery¬ zuje sie lepkoscia rzedu 70 mPa.s, posiada wlasnosci antykorozyjne i smarne zgodne z wymaganiami norm górniczych, ponadto jest niepalny i moze pra¬ cowac w temperaturach do —20°C.Przyklad III. Plyn hydrauliczno^smarny o wysokiej lepkosci sklada sie z: 298 czesci wago¬ wych produktu przylaczenia tlenku etylenu i tlen¬ ku propylenu do piropylenotriolu w proporcji ta¬ kiej, by na 1 mol triolu przypadalo 50 moli tlenku propylenu i 90 moli tlenku etylenu, 52 czesci wa¬ gowych polimerów tlenku etylenu o srednim cie¬ zarze czasteczkowym 800, 90 czesci wagowych poli¬ estru styrenowo-maleinowego, 152 czesci wago¬ wych glikolu trójpropylenowego 10 czesci wago¬ wych oleju metylofenylosilikonowego, 40 czesci wagowych trójetanjoloaminy, 12 czesci wagowych inhibitorów korozji, w sklad których wchodzi 4 czesci wagowych benzotiazolu i 8 czesci wagowych azotynu sodowego, oraz woda do 1000 czesci wago¬ wych. Produkt wedlug powyzszego skladu otrzy¬ muje sie wedlug sposobu opisanego w przykla¬ dzie I. Plyn hydtraultczno-srnarny otrzymany wed¬ lug przykladu charakteryzuje lepkoscia w prze¬ dziale 65—75 mPa.s, oraz bardzo dobrymi wlas¬ nosciami przeciwpoeniacymi. Ponadto jest niepalny, wytrzymuje wysokie obciazenie zatarcia do 400 kg oraz spelnia wymagania norm górniczych.Przyklad IV. Plyn hydrauliczno-smarny o wysokiej lepkosci sklada sie z: 210 czesci wago¬ wych produktu przylaczenia tlenku etylenu i tlen¬ ku propylenu do propylenotriolu w proporcji takiej, by na 1 mol triolu przypadalo 30 moli tlenku pro¬ pylenu i 120 moli tlenku etylenu, 3i czesci wago¬ wych poli/rrerów tlenku etylenu o srednim ciezarze § czasteczkowym 1000, 100 czesci wagowych poliestru styrencwo-maleinowego, 150 czesci wagowych gli¬ kolu etylenowego, 1 czesc wagowa oleju metylofe¬ nylosilikonowego, 10 czesci wagowych trójetanolo- amiiny, 25 czesci wagowych inhibitorów korozji, w sklad których wchodzi 10 czesci wagowych benzo- triazclu i 15 czesci wagowych azotynu sodowego, oraz woda do 1000 czesci wagowych.Produkt wedlug powyzszego skladu otrzymuje sie wedlug sposobu opisanego w przykladzie I.Plyn otrzymany wedlug przykladu posiada bardzo niska temperature krzepniecia -^l0°C, bardzo do¬ brze zabezpiecza elementy metalowe urzadzen hyd¬ raulicznych przed korocja, posiada obciazenie za¬ tarcia okolo 350 kg oraz charakteryzuje sie wyso¬ kim indeksem lepkosci wynoszacym 200. Ponadto spelnia wymagania norm górniczych.Przyklad V. Trudnopalny plyn hydrauliczno- -smianny o wysokiej lepkosci otrzymany wedlug sposobu opisanego w przykladzie I sklada sie z: 200 czesn wagowych produktu przylaczenia tlenku etylen&vi tlenku propylenu do propylenotriolu w proporcji takiej, by na 1 mol triolu przypadalo 80 moli tlenku propylenu i 70 mcii tlenku etylenu, 50 czesci wagowych polimerów tlenku etylenu o srednim ciezairze czasteczkowym 600, 55 czesci wagowych poliestru styrenowo-maleinowego, 160 czesci wagowych mieszaniny glikoli etylenowego i proipylenowego w stosunku 1:1, 27 czesci wago¬ wych mieszaniny dwu i trójetainoloamilny w sto¬ sunku 2 :3, 3 czesci wagowych oleju metylofenylo¬ silikonowego, 5 czesci wagowych inihibitorów ko¬ rozji, w sklad których wchodzi 5 czesci wagowych benzotriazolu i 4 czesci wagowe azotynu sodowego oraz woda do 1000 czesci wagowych. Mieszanine 40 inhibitorów korozji z pozytywnym efektem anty¬ korozyjnym mozna zastapic w przykladzie odpo¬ wiednimi ilosciami 2 czesci wagowych 2-merkapto- benziOftriazolu oraz 10 czesci wagowych benzoesanu sodu, lub mieszanina skladników benBaotriazol, 45 2-merkapto benzotriazol, azotyn sodu, benzoesan sodu w stosunku 1 : 2f: 5 : 10. Plyn otrzymany wed¬ lug p wspólczynnik lepkosci 160 oraz pod wzgledem wlasnosci antykorozyjnych smarnych i przeoiwpie- 50 niacych spelnia wymagania norm górniczych.Przyklad VI. Trudnopalny plyn hydraulicz¬ no-smarny o wysokiej lepkosci otrzymany wedlug sposobu opisanego w przykladzie I sklada sie z: 55 210 czesci wagowych produktu przylaczenia tlenku etylenu i tlenku propylenu do propylenotriolu w proporcji takiej, by na 1 imol triolu przypadalo 30 moli tlenku propylenu i 60 moli tlenku etylenu, 32 czesci wagowych polimerów tlenku etylenu 60 o srednim ciezarze czasteczkowym 400, 80 czesci wagowych poliestru styrenowo-maleinowego, 155 czesci wagowych mieszaniny glikoli monopropyle- nowego i dwupropylenowego w stosunku 1 :1, 10 czesci wagowych mieszaniny dwu i trójetanolo- 65 aminy w stosunku 2:3, 1 czesci wagowej oleju ii12* C7« 7 8 metylofenylosilikonowego, 22 czesci wagowych in¬ hibitorów korozjL w sklad których wchodzi 7 czesci wagowych benaofeazplu i 15 czesci wagowych azo¬ tynu sodowego oraz woda do 1000 czesci wagowych.Mieszanine inhibitorów korocji z pozytywnym efek¬ tem antykorozyjnym mozna zastapic w przykladzie odpowiednimi ilosciami 7 czesci wagowych 2-mer- kaptobenzotiazolu oraz 15 czesci wagowych ben¬ zoesanu sodiu, lub mieszanina skladników benzo- tiazol, merkaptobonizotLazol, azotyn sodu, benzoesan sodiu w stosunku 2:2:5:3. Plyn otrzymany wed¬ lug przykladu posiada lepkosc okolo 70 mPa.s, wspólczynnik lepkosci 190, wysoka amarnosc ponad 330 kg oraz wlasnosci antykorozyjne i przeciwnie- ndace zgodne z wymaganiami norm górniczych.Przyklad VII. Trudnopalny plyn hydrau- licauio-smairny o wysokiej lepkosci otrzymany wed¬ lug sposobu opisanego w przykladzie I sklada sie z: 300 czesci wagowych prodiuktu przylaczenia tlenku etylenu i tlemkiu propylenu do propylenotriolu w proporcji takiej, by na 1 mol triolu przypadalo 30 moli tlenku propylenu i 70 moli tlenku etylenu, 30 ozesci wagowych polimerów tlenku etylenu o srednim ciezarze czasteczkowym 800, 50 czesci wagowych poliestru styrernowo^maleinowego, 150 czesci wagowych mieszaniny glikoli moniopropyle- nowego i trójpropylenowego w stosunku 1:1, 50 czesci wagowych dwu i trójetanoloaminy zmie¬ szanych w. stosunku 2:3, 1 czesci wagowej oleju metylofenylosdlikonowego, 5 czesci wagowych in¬ hibitorów korozji, w sklad których wchodzi 1 czesc wagowa benzotriazolu i 4 czesci wagowe azotynu sodowego oraz woda do 1000 czesci wagowych.Mieszanine inhibitorów korozji z po^tywnym efaktem antykorozyjnym mozna zastapic w przy¬ kladzie odpowiednimi ilosciami 2 czesci wagowych merkaptobezotiaziolu oraz 5 czesci wagowych ben¬ zoesanu sodiu, lub mieszanina skladników benzo- triazol, merkaptobenzotiazol, azotyn sodu, benzo¬ esan sodu w stosunku 1:1:5:3. Plyn otrzymany wedlug przykladu pósilada lepkosc okolo 75 mPa.s, wsipólczynnik lepkosci 210, obciazenie zatarcia ponad 350 kg, a pod wzgledem wlasnosci antyko¬ rozyjnych i przieciwpieniacych spelnia wymagania norm górniczych.Zastrzezenie patentowe Plyn hydiraiuliczno-sniaiiny, znamienny tym, ze sklada sie z 200—300 czesci wagowych produktu przylaczenia tlenku etylenu i tlenku propylenu do propylenotriolu w proporcji takiej, by na 1 mol triolu przypadalo od 30 do 80 moli tlenku propy¬ lenu i 70 do 120 moli tlenku etylenu, 30—90 czesci wagowych polimerów tlenku etylenu o srednim ciezarze czasteczkowym od 400 do 1000, 50^100 ozesci wagowych poliestru styrenowo-maleinowego, 150—250 czesci wagowych glikolu etylenowego lub propyleniowego lub dwu lub trójpropylenowego lub mieszaniny tych glikoli, 1—10 czesci wagowych oleju metylofenylosilikonowego, 5—50 czesci wa¬ gowych trójetanoloaminy lub mieszaniny dwu- i trójetanoloaminy, 5—80 czesci wagowych inhi¬ bitorów korozji, w sklad których wchodzi benzo- triazol lub 2-merkaptobenzotiazol oraz azotyn sodu lub benzoesan sodu lub ich mieszanina oraz do 1000 czesci wagowych wody. 10 u 20 25 OZGraf. Z.P. Dz-wo, z. 633 (95+15) 3.fi6 Cena 100 z! PL