Przedmiotem wynalazku jest lozysko wiencowe slizgowe, znajdujace zastosowanie szozególnie przy lozyskowaniu mechanizmów obrotu ciezkich, maszyn praoujaoych przy duzym obciazeniu, na przyklad w górniozyoh kombajnach chodnikowych. Dotychozas do lozyskowa¬ nia na przyklad meonanizmu obrotu górniczego kombajnu chodnikowego uzywano lozysk tocz¬ nych barylkowych* Ze wzgledu na duze obciazenia przenoszone przez lozysko nastepowalo stosunkowo szybkie zuzycie jego powierzchni tocznych i powstawanie luzów, co w konsek¬ wencji powodowalo koniecznosc wymiany lozyska* Znane sa takze, na przyklad z opisu patentowego polskiego nr 88 013 lozyska slizgo¬ we skladajace sie z wewnetrznego pierscienia z zewnetrzna powierzchnia slizgowa, piers¬ cienia zewnetrznego z wewnetrzna powierzchnia slizgowa oraz jednego lub wielu pierscieni slizgowych i pierscieni posrednich, pasowanych obrotowo z -wewnetrznymi i zewnetrznymi powierzchniami slizgowymi. Lozyska te maja konstrukcje lozysk tooznych, natomiast pracuja wedlug zasady lozysk slizgowych.V lozyskach tyoh w miare ich pracy zuzywaja sie powierzchnie slizgowe i przy okres¬ lonej wielkosci zuzycia pierscienie slizgowe wymienia sie* Wada tych lozysk jest brak mozliwosci sukoesywnego niwelowania luzów powstajacych w czasie pracy. Celem wynalazku Jest opracowanie konstrukcji lozyska wiencowego slizgowego, która umozliwi niwelacje luzów powstajacych na skutek zuzywania sie powierzchni slizgowych bez koniecznosci wymiany elementu lozyska slizgowego. Lozysko wedlug wynalazku posiada pierscien wewne¬ trzny z zewnetrzna walcowa powierzchnia slizgowa wyposazony w kolnierz z czolowa powierz¬ chnia slizgowa 1 nasadzony na niego wspólosiowo pierscien zewnetrzny, natomiast miedzy zewnetrzna walcowa powierzchnia slizgowa pierscienia wewnetrznego a wewnetrzna powierz¬ chnia stozkowa pierscienia zewnetrznego ma zamocowany przesuwnie wzdluz osi lozyska element posredni*2 128 698 Element posredni ma ksztalt, stozka, scietego zakonczonego przy podstawie o wiekszej srednicy zewnetrznej czescia walcowa z tym, ze element posredni ma -walcowy otwór wewne¬ trzny, którego powierzchnia Jest powierzohnia slizgowa oraz ma wydecie w pobocznicy na cala Jej grubosc i wzdluz calej wysokosci elementu posredniego. Na czesci walcowej elementu posredniego osadzony Jest pierscien dociskowy polaczony rozlacznie i przesuwnie wzdluz osi lozyska z powierzchnia wewnetrzna walcowego wybrania w dolnej czesci wewnetrz¬ nej stozkowej powierzchni pierscienia zewnetrznego* Glebokosc tego walcowego wybrania Jest co najmniej równa róznicy wysokosci zewnetrznej walcowej powierzchni slizgowej pierscienia wewnetrznego i wysokosci czesci stozkowej elementu posredniego* Pierscien zewnetrzny opiera sie czolowa powierzohnia stozkowa na czolowej powierzchni slizgowej kolnierza pierscienia wewnetrznego* Korzystnym Jest gdy pierscien zewnetrzny posiada na wewnetrznej stozkowej powierz¬ chni wystep wystajacy miedzy powierzchnie boczne wyciecia elementu posredniego* przy czym szerokosc wyciecia Jest co najmniej równa szerokosci wystepu przy maksymalnie gór¬ nym polozeniu elementu posredniego w lozysku* Taka konstrukcja umozliwia unieruchomie¬ nie e-lementu posredniego wzgledem pierscienia zewnetrznego w trakcie wykonywania ruchu wzgledem pierscienia wewnetrznego, co przeciwdziala zuzywaniu sie wspólpracujacych powierzchni pierscienia zewnetrznego i elementu posredniego* Bardzo dobre wlasnosci cierne lozyska oraz duza trwalosc lozyska otrzymuje sie wówczas, gdy element posredni posiada na swej wewnetrznej powierzchni* walcowej wybranie, w którym zamocowana Jest warstwa slizgowa oraz gdy pierscien zewnetrzny w czolowym wybra¬ niu posiada równiez zamocowana warstwe slizgowa, przy ozym warstwy te wykonane sa z materialu niskotarciowego nasyconego srodkiem smarnym* Plynna regulacje polozenia elementu posredniego w lozysku uzyskuje sie szczególnie wtedy gdy pierscien dociskowy polaczony jest z powierzchnia wewnetrzna walcowa wybrania w wewnetrznej stozkowej powierzchni pierscienia zewnetrznego zlaczem gwintowym o malym skoku gwintu* Zaleta tak skonstruowanego lozyska Jest przedluzenie jego zywotnosci w porównaniu do dotychczas stosowanych bez wymiany elementów a takze korzystna pod wzgledem kinema¬ tycznym charakterystyka pracy lozyska oraz prosty sposób niwelacji powstajacych w czasie pracy luzów* Wynalazek zostal blizej objasniony w przykladzie wykonania na rysunkuj gdzie fig* 1 przedstawia przekrój osiowy lozyska, fig* 2 przekrój przez lozysko, a fig* 3 widok elementu posredniego* Lozysko wedlug wynalazku posiada pierscien wewnetrzny 1 z kolnierzem 12 oraz plersoien zewnetrzny 2 osadzony na nim wspólosiowo* Miedzy wewnetrzna stozkowa powierz¬ ohnia 21 pierscienia zewnetrznego 2 a zewnetrzna walcowa powierzchnia slizgowa 11 piersoienia wewnetrznego 1 znajduje sie element posredni 3* Element posredni 3 ma ksztalt stozka scietego z czescia walcowa 33 i posiada waloowy otwór wewnetrzny, którego po-/ wierzohnia 3** jest powierzohnia slizgowa* Element posredni 3 ma wyciecie 36 na cala grubosc i wysokosc pobocznicy* Srednica zewnetrzna de czesci waloowej 33 elementu posre¬ dniego 3 jest mniejsza od najwiekszej srednicy d powierzchni stozkowej 31* Element po¬ sredni 3 przylega walcowa powierzohnia 3** do zewnetrznej waloowej powierzchni slizgowej 11 pierscienia wewnetrznego 1 a zewnetrzna powierzchnia stozkowa 31 przylega do wewnetrznej stozkowej powierzchni 21 pierscienia zewnetrznego 2* Na wewnetrznej stozkowej powierzchni 21 znajduje sie wystep 5, wystajacy miedzy powierzchnie boczne 35 wyciecia 36 elementu posredniego 3$ przy czym szerokosc s wycie¬ cia 36 jest tak dobrana, ze po calkowitym wcisnieciu elementu posredniego 3 miedzy pierscien wewnetrzny 1 i pierscien zewnetrzny 2 jest równa szerokosci a wystepu 5* Element posredni 3 posiada ponadto na swej wewnetrznej waloowej powierzchni 3k wybranie 37, w którym zamocowana Jest warstwa slizgowa 38 z materialu niskooiernego na przyklad tekstolitu nasyconego srodkiem smarnym. Na czesci walcowej 33 elementu posredniego 3128 698 3 osadzony Jeat piersolen dociskowy k polaczony gwintem z powierzchnia wewnetrzna 22 waloo- wego wybrania 23 w dolnej czesci wewnetrznej stozkowej powierzchni 21 pierscienia zewne¬ trznego 2.Glebokosc w walcowego wybrania 23 jest równa róznicy wysokosci 1 powierzchni zewne¬ trznej 11 piersoienia wewnetrznego 1 i wysokosci h ozesci stozkowej elementu posrednie¬ go 3* Na czolowej powierzchni slizgowej Zh pierscienia zewnetrznego 2 zamocowany jest slizgowy segment pierscieniowy 25 z materialu niskotarciowego na przyklad tekstolitu nasyconego srodkiem smarnym* Pierscien wewnetrzny 1 dokonuje obrotu w stosunku do nie¬ ruchomego pierscienia zewnetrznego 2« Podczas takiej wspólpracy warstwa slizgowa 33 ulega z biegiem czasu scieraniu, co powoduje powstawanie luzów w lozysku. Luzy powstaja¬ ce podczas pracy lozyska niweluje sie okresowo poprzez wkrecanie na przyklad kluczem hakowym piersoienia dociskowego k w glab walcowego wybrania 23 wykonanego w dolnej ozesoi wewnetrznej stozkowej powierzchni 21 pierscienia zewnetrznego 2« Lozysko slizgowe wedlug wynalazku znajduje swe najkorzystniejsze zastosowanie przy lozyskowaniu mechanizmów obrotu wykonujacych niepelne wahadlowe obroty, na przyk¬ lad w mechanizmie obrotu górniczego kombajnu chodnikowego* Zastrzelenia patentowe 1« Lozysko wiencowe slizgowe posiadajace pierscien wewnetrzny z zewnetrzna walcowa powierzchnia slizgowa wyposazony w kolnierz z czolowa powierzchnia slizgowa i piersoien zewnetrzny nasadzony wspólosiowo na piersoien wewnetrzny, znamienne t y ?, ze pomiedzy zewnetrzna walcowa powierzchnia slizgowa /11/ pierscienia wewnetrznego /I/ a wewnetrzna stozkowa powierzchnia /21/ piersoienia zewnetrznego /2/ ma zamocowany przesuwnie wzdluz osi lozyska element posredni /3/ o ksztaloie stozka scietego zakon¬ czonego przy podstawie o wiekszej srednicy zewnetrznej ozesoia walcowa /35/ z tym, ze element posredni /3/ na walcowy otwór wewnetrzny którego powierzohnia /3V Jest powierzchnia slizgowa i ma wyciecie /3ty w pobocznioy na cala jej grubosc i wzdluz oalej wysokosoi elementu posredniego /3/$ * ponadto posiada osadzony na czesci walcowej /33/ elementu posredniego /3/ pierscien dooiskowy /k/ polaczony rozlacznie i przesuwnie wzdluz osi lozyska z powierzchnia wewnetrzna /22/ walcowego wybrania /Z1}/ w dolnej ozesci wewnetrznej stozkowej powierzohni /21/ pierscienia zewnetrznego /2/, przy czym glebokosc /w/ waloowego wybrania /23/ jest co najmniej równa róznicy wysokosci /1/ zewnetrznej walcowej powierzchni slizgowej /11/ piersoienia wewnetrznego /I/ i wysokos¬ ci /h/ czesci stozkowej elementu posredniego /3/ natomiast pierscien zewnetrzny /2/ opie¬ ra sie czolowa powierzchnia slizgowa /2h/ na czolowej powierzchni slizgowej /13/ kolnie¬ rza /12/ piersoienia zewnetrznego /!/• 2« Lozysko wedlug zastrz* 1, znamienne tym, ze pierscien zewnetrzny /2/ posiada na wewnetrznej stozkowej powierzchni /21/ wystep /5/$ wystajacy miedzy powierz¬ chnie boczne /35/ wydecia /3^/ elementu posredniego /3/# przy czym szerokosc /s/ wycie¬ cia /3&/ jest co najmniej równa szerokosci /a/ wystepu /5/ przy maksymalnie górnym polo¬ zeniu elementu posredniego /3/ w lozysku, 3* Lozysko wedlug zastrz* 1, znamienne tym, ze element posredni /3/ posiada na swej wewnetrznej powierzchni walcowej /3V wybranie /37/j w którym zamocowa¬ na jest warstwa slizgowa /3$/ z materialu niskooiernego nasyoonego srodkiem smarnym. km Lozysko wedlug zastrz* l, znamienne t y m, ze pierscien dociskowy /k/ polaczony jest z powierzchnia wewnetrzna /22/ walcowego wybrania /23/ zlaczem gwinto¬ wym o malym skoku gwintu*35 36 A-A Fig.3 Pracownia Poligraficzna UP PRL. Naklad 100 egz.Cena 100 zl PL