Przedmiotem wynalazku jest sposób i urzadzenie do ciaglej niwelacji luzów w lozysku slizgo¬ wym pracujacym w sposób wahliwy, znajdujace zastosowanie zwlaszcza w mechanizmach obrotu górniczych maszyn urabiajacych.Znane jest lozysko slizgowe skladajace sie z cylindrycznego pierscienia wewnetrznego z zewnetrzna powierzchnia slizgowa, pierscienia zewnetrznego z wewnetrzna powierzchnia stoz¬ kowa, elementu posredniego o ksztalcie wycinka wydrazonego stozka scietego z zakonczeniem w postaci wycinka pierscienia walcowego i nalozonego na to zakonczenie pierscienia dociskowego polaczonego gwintem z wybraniem walcowym w dolnej czesci wewnetrznej stozkowej powierzchni pierscienia zewnetrznego. Niewelacje luzów powstajacych w trakcie pracy tego lozyska slizgowego dokonuje sie okresowo poprzez wkrecanie znanym kluczem np. hakowym pierscienia dociskowego do walcowego wybrania wykonanego w dolnej czesci wewnetrznej stozkowej powierzchni pierscie¬ nia zewnetrznego, przez co wciska sie element posredni wglab lozyska. Element posredni w trakcie wciskania zmienia swa srednice eliminujac tym samym luzy powstale wskutek czesciowego zuzycia powierzchni slizgowej.Niedogodnoscia stosowania tego sposobu niwelacji luzów jest koniecznosc dokonywania czestych kontroli lozyska slizgowego, co zwlaszcza w przypadku ciezkich maszyn górniczych jest czynnoscia klopotliwa i pracochlonna glównie dlatego, ze regulacji dokonuje sie z czesciowym demontazem maszyny.Celem wynalazku jest opracowanie sposobu ciaglej niwelacji luzów w lozysku slizgowym pracujacym w sposób wahliwy eliminujacego koniecznosc dokonywania okresowych regulacji lozyska slizgowego, oraz opracowanie konstrukcji urzadzenia umozliwiajacego samoczynne likwi¬ dowanie luzów w trakcie pracy lozyska slizgowego.Sposób wedlug wynalazku polega na tym, ze pierscien wewnetrzny lozyska slizgowego kazdo¬ razowo w trakcie jego ruchu zgodnego z kierunkiem wkrecania pierscienia dociskowego sprzega sie z pierscieniem dociskowym, przy czym graniczny moment obrotowy przenoszony na pierscien dociskowy, po którym nastepuje rozsprzegniecie pierscienia dociskowego z pierscieniem wewne¬ trznym reguluje sie.2 128697 Urzadzenie wedlug wynalazku posiada zamocowany rozlacznie do powierzchni czolowej pierscienia wewnetrznego uchwyt, w którym na elemencie sprezystym osadzony jest przesuwnie wzdluz swej osi wzdluznej rygiel. Rygiel ten swa powierzchnia czolowa dociskany jest do powierzchni wewnetrznej pierscienia dociskowego, wyposazonej w powierzchnie oporowe rozmie¬ szczone na calym obwodzie powierzchni wewnetrznej pierscienia dociskowego na kierunku jego dokrecania.Zaleta sposobu wedlug wynalazku jest to, ze pierscien dociskowy wkrecany jest w trakcie normalnej pracy maszyny bez koniecznosci jej demontazu, przy czym regulacja momentu obroto¬ wego przenoszonego na pierscien dociskowy daje mozliwosc regulowania sily docisku powierzchni slizgowych do wartosci optymalnej bez mozliwosci zakleszczania lozyska slizgowego.Korzystna strona urzadzenia wedlug wynalazku jest jego prosta budowa i mozliwosc regulo¬ wania docisku powierzchni czolowej rygla do powierzchni oporowych na powierzchni wewnetrznej pierscienia dociskowego poprzez dobór elementu sprezystego o zadanej sile docisku.Sposób i urzadzenie wedlug wynalazku zostalo blizej objasnione w przykladzie wykonania na rysunku, gdzie fig. 1 — przedstawia przekrój poprzeczny przez zamocowanie w lozysku slizgowym urzadzenie do ciaglej niwelacji luzów, fig. 2 — przedstawia przekrój osiowy lozyska slizgowego z zamocowanym urzadzeniem do ciaglej niwelacji luzów, a fig. 3 — przekrój podluzny rygla wraz z jego zamocowaniem.Na powierzchni czolowej pierscienia wewnetrznego 1 zamocowany jest wkretami 2 uchwyt 3 z tuleja 4. W tulei 4 zamontowana jest sprezyna 5, na której powierzchni osadzony jest rygiel 6 z niesymetryczna klinowa powierzchnia czolowa. Jedna scianka klinowego zakonczenia rygla 6 skierowana zgodnie z kierunkiem wkrecania pierscienia dociskowego 7jest powierzchnia oporowa 8, a druga sciankajest powierzchnia slizgowa 9. Kat ot\ nachylenia powierzchni oporowej 8 rygla 6 do plaszczyzny pionowej przechodzacej przez os wzdluzna rygla 6 jest mniejszy od kata /?i nachylenia powierzchni slizgowej 9 rygla 6 do plaszczyzny pionowej przechodzacej przez os wzdluzna rygla 6. Rygiel 6 posiada na bocznej sciance wzdluzne wybranie 10 wspólpracujace z wkretem 11 osadzonym w tulei 4, co zapobiega obracaniu rygla 6 wokól jego osi wzdluznej.W powierzchni wewnetrznej pierscienia dociskowego 7 wykonane sa dwuscienne wybrania 12 o krawedzi równoleglej do osi obrotu lozyska slizgowego, których scianki o mniejszej szerokosci sa powierzchniami oporowymi 13, a scianki o wiekszej szerokosci sa powierzchniami slizgowymi 14.Powierzchnie oporowe 13 oraz powierzchnie slizgowe 14dwusciennych wybran 12 sa nachylone do plaszczyzn przechodzacych przez krawedz dwusciennego wybrania 12 i os obrotu lozyska slizgo¬ wego pod katami on i fii równymi co do wartosci odpowiednio katom a\ i fl\ klinowej powierzchni czolowej rygla 6.Walek 15 wykonuje czesc obrotu w kierunku zgodnym z kierunkiem wkrecania pierscienia dociskowego 7. Wraz z walkiem 15 obrotu tego dokonuje takze pierscien wewnetrzny 1 slizgajac sie po powierzchni zewnetrznej elementu posredniego 16. Rygiel 6 obraca sie wraz z pierscieniem wewnetrznym 1 i swa powierzchnia oporowa 8 naciska na powierzchnie oporowa 13 pierscienia dociskowego 7. Pierscien dociskowy 7 dokonuje czesci obrotu lozyska wkrecajac sie w pierscien zewnetrzny 17 i wciskajac element posredni 16 miedzy pierscien zewnetrzny 17 a pierscien wewne¬ trzny 1, az do momentu kiedy opór pochodzacy z wciskania elementu posredniego 16 przewyzszy sile oddzialywania rygla 6 na powierzchnie oporowe 13 pierscienia dociskowego 7. Po osiagnieciu tego stanu dalszy obrót pierscienia wewnetrznego 1 powoduje dociskanie sprezyny 5 i wchodzenie rygla 6 do tulei 4, po czym nastepuje rozsprzegniecie pierscienia wewnetrznego 1 i pierscienia dociskowego 7.Sile przenoszona przez rygiel 6 na powierzchnie oporowa 13 pierscienia dociskowego 7 reguluje sie poprzez dobór odpowiedniej sprezyny 5.Przy obrocie walka 15 w kierunku przeciwnym powierzchnia slizgowa 9 rygla 6 slizga sie po powierzchni slizgowej 14 pierscienia dociskowego 7i nie powoduje wykrecania pierscienia docisko¬ wego 7 z pierscienia zewnetrznego 17, poniewaz skladowa odkrecajaca sily oddzialywujacej na powierzchnie slizgowe 14 pierscienia dociskowego 7 jest mniejsza od sily powodujacej jego wkrecanie.128697 3 Zastrzezenia patentowe 1. Sposób ciaglej niwelacji luzów w lozysku slizgowym pracujacym w sposób wahliwy polega¬ jacy na wkrecaniu pierscienia dociskowego do walcowego wybrania w wewnetrznej stozkowej powierzchni pierscienia zewnetrznego, znamienny tym, ze pierscien wewnetrzny (1) kazdorazowo w trakcie jego ruchu zgodnego z kierunkiem wkrecania pierscienia dociskowego (7) sprzega sie z pierscieniem dociskowym (7), przy czym graniczny moment obrotowy przenoszony na pierscien dociskowy (7), po którym nastepuje rozprzegniecie pierscienia dociskowego (7) i pierscienia wewnetrznego (1) reguluje sie. 2. Urzadzenie do ciaglej niwelacji luzów w lozysku slizgowymi pracujacym w sposób wahliwy i skladajacym sie z pierscienia wewnetrznego z zewnetrzna powierzchnia slizgowa, elementu posred¬ niego z wewnetrzna powierzchnia slizgowa, pierscienia zewnetrznego oraz polaczonego z nim gwintem pierscienia dociskowego, znamienne tym, ze posiada zamocowany rozlaczenie do powierzchni czolowej pierscienia wewnetrznego (1) uchwyt (3), w którym na elemencie sprezystym (5) osadzony jest przesuwnie wzdluz swej osi wzdluznej rygiel (6), który powierzchnia czolowa dociskany jest do powierzchni wewnetrznej pierscienia dociskowego (7) wyposazonej w powierzch¬ nie oporowe (13) rozmieszczone na calym obwodzie powierzchni wewnetrznej pierscienia docisko¬ wego (7) na kierunku jego dokrecania.Rg.l128697 15 10 11 Pracownia Poligraficzna UP PRL. Naklad 100 cgz.Cena 100 zl PL