Przedmiotem wynalazku jest ruchome, napo¬ wietrzne urzadzenie do przeprowadzania bezposred¬ niej radiacyjnej sterylizacji plciowej stawono¬ gów — szkodników i radiacyjnej mutagenezy ros¬ lin w rozleglych terenach otwartych, przeznaczone do holowania na linie przez smiglowiec o duzej masie startowej.Promieniowanie jonizujace skutecznie wywoluje jalowosc lub wystapienie letalnych cech, np. u róz¬ nych much owocowych, komarów, chrzaszczy, cmy, muchy tse-tse itp. Przy radiacyjnym zawlczaniu stawonóg :ów — szkodników imozna stosowac dwa rodzaje dawek: wysoka — smiertelna lub nizsza sterylizacyjna. Do walki ze stawonogami — szkod¬ nikami w terenach otwartych stosuje sie obecnie z powodzeniem imetode sterylizacji plciowej zwana metoda sterylnych samców wymagajaca stosowa¬ nia promieniowania w dawce sterylizacyjnej. Po¬ lega ona na masowej hodowli stawonogów — szkodników zwalczanego gatunku, ich radiacyjnym sterylizowaniu, oddzieleniu samców i nastepnie wprowadzeniu ich do srodowiska. Metoda steryl¬ nych samców opiera sie na tym, ze gdy sterylny samiec kopuluje z normalna samica, ta nie wydaje potomstwa. Jezeli do jakiejs populacji bedziemy wprowadzac sterylne samice, to wtedy sterylne konkurujac sprawiaja, ze rozród w populacji be¬ dzie obnizac sie w .kolejnych pokoleniach i w re¬ zultacie nastapi pelne wyniszczenie populacji.Istota mutacji radiacyjnej jest zmiana genu osob¬ nika, która utrwala sie i jest powielana na na¬ stepne generacje. Praktycznym osiagnieciem nad radiacyjna mutageneza jest otrzymanie wielu cen¬ nych nowych odmian np. jeczmienia szwedzkiego, 5 orzecha ziemnego, owsa odpornego na rdze i wieie innych. Najlepsze efekty daje przeprowadzanie mutagenezy w momentach krytycznych dla roz¬ woju rosliny np. w okresie gaimetagenezy lub po zaplodnieniu. 10 Radiacyjna sterylizacje plciowa stawonogów — szkodników i radiacyjna mutageneze roslin prze¬ prowadza sie obecnie w ograniczonym zakresie za pomoca instalacji stalych naziemnych. Dalszy po¬ step badan nad mutageneza roslin upatruje sie 15 w budowie szklarni gamma z urzadzeniami radia¬ cyjnymi w miejsce otwartych pól gamma. Insta¬ lacje takie jednak nie pozwalaja na przeprowadze¬ nie bezposredniej radiacyjnej sterylizacji plciowej stawonogów — szkodników i radiacyjnej mutage- 20 nezy roslin w rozleglych terenach otwartych.Celem wynalazku jest przeprowadzanie bezpo¬ sredniej radiacyjnej sterylizacji plciowej stawono¬ gów — szkodników z pominieciem hodowli. Zada¬ nie techniczne prowadzace do osiagniecia tego celu 25 spelnia ruchome napowietrzne 'urzadzenie przezna¬ czone do holowania na linie przez smiglowiec o duzej masie startowej.Urzadzenie wedlug wynalazku ma postac sciete¬ go stozka, którego podstawe stanowi dwuczlonowa 30 rama w ksztalcie kola, trwale oparta na lawach 12S 288128 283 3 4 podporowych, polaczona w sposób nierozlaczny ze¬ brami z kolista plyta nosna, osadzona na ruchomej osi, majacej uchwyt do zaczepiania liny holowni¬ czej, laczacej urzadzenie z wciagarka na smiglow¬ cu. Na ramie zamontowane sa trwale w równych odstepach cztery glowice. Skladaja sie one z oslon zewnetrznych, pokryw i podstaw rozszerzonych u dolu. Centralnie, w czesciach górnych podstaw znajduja sie loze na kobalt promieniotwórczy 60Co w ksztalcie krazków. Loze lacza sie z pionowymi tubusaimi w postaci stozków o katach wierzchol¬ kowych tak dobranych, azeby styk rozszerzajacych sie, ksztaltu kolowego: wiazek promieniowania emi¬ towanego z zalozonej wysokosci, w miare oddala¬ nia sie od zródel, nastapil na rzutowanym odcinku terenu bez wzajemnego nakladania sie. Podstawy zaopatrzone sa w zwierajace sie sprezyscie rucho¬ me szczeki, zaslaniajace okienka wyjsciowe tubu- sów. Smiglowiec podczas lotu holuje urzadzenie na kilkumetrowej wysokosci, a w wyznaczonym rejonie pilot, zdalnie, automatycznie odslania okienka wyjsciowe tubusów. Od tego momentu dokonuje sie napromieniowania terenu równole¬ glymi pasmami jeden obok drugiego, oczywiscie po uprzedniej czasowej ewakuacji ludzi i zwierzat.Dawka ekspozycyjna, jaka otrzyma napromienio¬ wany teren, zalezec bedzie od aktywnosci wlasci¬ wej zródel promieniowania, predkosci lotu i wy¬ sokosci holowanego urzadzenia, co jest bardzo wazne, poniewaz natezenie promieniowania zmie¬ nia sie odwrotnie proporcjonalnie do kwadratu odleglosci.Napromieniowanie terenu moze odbywac sie dawka jednorazowa, uzyskana za jednym przelo¬ tem smiglowca lub dawka frakcjonowana, uzyska¬ na po kilku przelotach. Do przeprowadzania bez¬ posredniej sterylizacji plciowej stawonogów — szkodników wymagana jest duza aktywnosc zró¬ del promieniowania wchodzacych w sklad urza¬ dzenia i musi byc o wiele wieksza niz.do przepro¬ wadzania mutagenezy roslin. W zwiazku z tym nalezy uwzglednic ujemny wplyw promieniowania na rosliny. Zródla promieniowania powinny byc okresowo aktywowane. W celu ochrony zalogi przed napromieniowaniem, zabezpiecza sie smiglo¬ wiec plytami olowianymi lub wolframowymi i szybami ze szkla olowiowego. Na ladowiskach urzadzenie wraz z lina holownicza powinno znaj¬ dowac sie z dala od smiglowca i osiedli.Zaleta urzadzenia jest duza wydajnosc i wielo¬ funkcyjnosc. Umozliwia ono przeprowadzanie bez¬ posredniej radiacyjnej sterylizacji plciowej stawo¬ nogów — szkodników np. szaranczy, komarów, muchy tse-tse itjp. oraz radiacyjnej mutagenezy roslin w rozleglych terenach otwartych. Nie wy¬ stepuje przy tym zanieczyszczanie srodowiska.W zaleznosci od wielkosci konstrukcji i aktyw¬ nosci zródel, szerokosc pasa napromieniowania moze dorównac lub przekroczyc szerokosc pasa opylania, uzyskiwana przez samoloty rolnicze. Prak¬ tycznie, nieograniczony czas pracy pozwala stoso¬ wac urzadzenie do napromieniowania rozleglych obszarów terenu otwartego. Ladowanie smiglowca z urzadzeniem ogranicza sie w zasadzie do uzupel¬ nienia paliwa i ewentualnie wymiany zalogi. W okresach kiedy nie zachodzi koniecznosc stosowa¬ nia urzadzenia do napromieniowania terenu otwar¬ tego np. po zakonczeniu akcji, niesprzyjajace wa¬ runki atmosferyczne, noce oraz zima, wykorzystuje sie je jako stacjonarne zródlo promieniowania do radiacyjnego utrwalania zywnosci i radiacyjnej sterylizacji róznego rodzaju przedmiotów. Do tego celu buduje sie stala instalacje z odpowiednim bunkrem o dwóch tunelach, majacych po dwa okragle otwory kazdy. Na bunkrze ustawia sie urzadzenie w ten sposób, azeby kazde ze zródel trafilo na jeden otwór, tworzac dwa ciagi.Rozwiazanie wedlug wynalazku w przykladowym wykonaniu ilustruje rysunek na którym fig. 1 — przedstawia widok na urzadzenie w ujeciu per¬ spektywicznymi, fig. 2 — widok z góry, fig. 3 — przekrój poprzeczny jednej z glowic. Urzadzenie wedlug wynalazku ma postac scietego stozka, któ¬ rego podstawe stanowi rama 1 w ksztalcie kola, trwale oparta na lawach podporowych 2, polaczo¬ na w sposób nierozlaczny zebrami 3 z kolista ply¬ ta nosna 4, osadzona na ruchomej osi 5, majacej uchwyt 6 do zaczepiania liny holowniczej, laczacej urzadzenie z wciagarka smiglowca. Na ramie za¬ montowane sa trwale, w równych odstepach cztery glowice 7, skladajace sie z oslom zewnetrznych 8, pokryw 9 i podstaw 10, rozszerzonych u dolu, ma¬ jacych loze, na kobalt promieniotwórczy 80Co 11, w ksztalcie krazków. Loze te sa polaczone z pio¬ nowymi tubusami w postaci stozków o katach wierzcholkowych tak dobranych, azeby styk, roz¬ szerzajacych sie ksztaltu kolowego, wiazek promie¬ niowania emitowanego z zalozonej wysokosci, w miare oddalania sie od zródel nastapil na rzuto¬ wym odcinku terenu, bez wzajemnego nakladania sie Podstawy sa zaopatrzone w zwierajace sie spre¬ zyscie, ruchome szczeki 12, zslaniajace okienka wyjsciowe tubusów.Zastrzezenie patentowe Ruchome napowietrzne urzadzenie do przepro¬ wadzania bezposredniej radiacyjnej sterylizacji sta¬ wonogów — szkodników i radiacyjnej mutagenezy roslin w rozleglych terenach otwartych, znamienne tym, ze ma postac scietego stozka, którego podsta¬ we stanowi dwuczlonowa rama (1) w ksztalcie kola, trwale oparta na lawach 'podporowych (2), polaczona w sposób nierozlaczny zebrami (3) z ko¬ lista plyta nosna (4), osadzona na ruchomej osi (5), majacej uchwyt (6), do zaczepiania liny holowniczej laczacej urzadzenie z wciagarka smiglowca, przy czym na ramie zamontowane sa trwale w równych odstepach cztery glowice (7), skladajace sie z oslon zewnetrznych (8), pokryw (9) i podstaw (10), roz¬ szerzonych u dolu, majacych loze ma kobalt pro¬ mieniotwórczy 60Co (11) w ksztalcie krazików,, po¬ laczone z pionowymi tuibusami w postaci stozków o katach wierzcholkowych tak dobranych, azeby styk rozszerzajacych sie, (ksztaltu kolowego, wiazek promieniowania, emitowanego z zalozonej wyso¬ kosci, w miare oddalania sie od zródel, nastapil na rzutowanym odcinku terenu, bez wzajemnego nakladania sie, oraz zaopatrzone w zwierajace sie sprezyscie, ruchome szczeki (12), zaslaniajace okien¬ ka wyjsciowe tubusów. 10 15 20 25 30 35 40 4i 50 55 6012S 283 Fig. 112& 283 hl M Fig. 3 WZGraf. Z-d 2 — 267/85 — 80+ 16 Cena 100 zl PL