* Wynalazek niniejszy dotyczy przyrza- ru, odtwarzania i zapisywania mowy orac du elektromagnetycznego, nadajacego sie dzwieków muzycznych lub innych, jako przekaznik, czesc nagTywajaca lub od- Poza zastosowaniem do przekazywania twarzajaca gramofonu, telefon, przyrzad dzwieków przyrzad wedlug wynalazku na- napedny glosnika lub do uzytku podobne- daje sie doskonale do uzytku jako przekaz- go. Przyrzad ten moze wytwarzac prad nik drgajacy, a ze wzgledu na swa wysoka elektryczny, gdy zostanie doprowadzona wydajnosc i czulosc oraz swe dzialanie do niego energja mechaniczna, lub tez ener- wolne od znieksztalcen, specjalnie jako gje mechaniczna — pod wplywem energ j i przekaznik odbiorczy telegraficzny w urza- elektryoznej. dzeniaeh kabli podmorskich lub radjowych.Przedmiot wynalazku niniejszego sta- Lekkosc czesci ruchomych oraz dokladne nowi przyrzad do przeksztalcania drgan wyregulowanie kotwicy we wszystkich po- mechanicznych na odpowiednie drgania lozeniach umozliwia dzialanie przekaznika elektryczne i odwrotnie z wielka wierno- z wielka szybkoscia bez szkody dla doklad- scia w szerokich granicach czestotliwosci, a nosci przekazywania. W tym celu nalezy w szczególnosci w granicach czestotliwosci, nadac kotwicy odpowiedni ksztalt, aby nadajacych sie do przekazywania, odbio- zmniejszyc do minimum jej wage.Powstawanie clrgan harmonicznych za¬ chodzi, jezeli zaleznosc sily, przyciagajacej kotwicei od jej przesuniecia nie jest prosto- linijna.Wiadomo, ze sila, dzialajaca na kotwi¬ ce, jest proporcjonalna db iloczynu nateze¬ nia pola magnetycznego w szczelinie po¬ wietrznej i indukcji magnetycznej w kotwi¬ cy. Dla magnesu b czterech szczelinach po¬ wietrznych (o którym mowa w danym przy¬ padku) sila la jest proporcjonalna do ilo¬ czynu r$/f, gdzie r oznacza calkowity strumien magnetyczny, przeplywajacy z nasad biegunowych przez szczeliny, a 0a — strumien, plynacy przez kotwice w kie¬ runku podluznym. Warunek otrzymania prostolinijnej -zaleznosci pomiedzy sila przyciagania kotwicy a przesunieciem pole¬ ga na tern, aby iloczyn powyzszy byl pro¬ porcjonalny do przesuniecia, podczas gdy usuniecie drugiego znieksztalcenia, miano¬ wicie wywolanego zmiana strumienia ko¬ twicy w stalem polu, wymaga aby strumien &a, przeplywajacy przez kotwice w kie¬ runku podluznym, byl proporcjonalny do przesuniecia. Dla wypelnienia obydwóch warunków calkowity strumien <£r, wyply¬ wajacy z nasad biegunowych, musi byc sta¬ ly. Zaleznosc prostolinijna pomiedzy stru¬ mieniem ®a a przesunieciem kotwicy mo¬ ze byc otrzymana przez zastosowanie ko¬ twicy o tak malym przekroju, ze przy nie- znacznem przesunieciu nastepuje nasycenie kotwicy.Aby utrzymac strumien <£/ magnesu stalego, niezalezny od przesuniecia kotwicy w przykladzie wykonania przyrzadu poda¬ nym ponizej, wlaczono do obwodu magne¬ tycznego czesci ze specjalnego stopu ma¬ gnetycznego o ograniczonym przekroju po¬ przecznym, nasycajace sie szybko i ograni¬ czajace strumien magnetyczny w pozada¬ nym stopniu.Dzidki takiemu wykonaniu przyrzadu iloczyn strumienia zmiennego na jednostke pradu przez strumien staly moze byc utrzy¬ many w niezmiennej wielkosci dla amplitud roboczych kotwicy. Gdy taki przyrzad dzia¬ la jako generator, to wytworzone napiecie jest proporcjonalne do szybkosci drgan ko¬ twicy.Poniewaz zwielkszenie sily magnetycz¬ nej na jednostke przesuniecia kotwicy jest mniej wiecej stale na przewazajacej czesci szczeliny powietrznej, zwykla sprezyna o stalej sprezystosci wystarcza do zrówno¬ wazenia sily magnetycznej, dzialajacej na kotwice przy wszelkich przesunieciach.Sprezyna ta oraz jej uklad stanowia wazna ceche wynalazku. Dobre zrównowazenie jest bardzo wazne dla dzialania przyrzadu przy niskich czestotliwosciach. Osiaga sie to przez zrównowazenie sily magnetycznej i sily reakcji mechanicznej, dzialajacych na kotwice; w praktyce jednak sila reakcji jest zawsze nieco wieksza od sily magnetycznej.Dalsze znamie wynalazku stanowi za¬ stosowanie stalego magnesu o przekroju, zmniejszajacym sie ku biegunom, przez co osiaga sie duza indukcje na biegunach przy najmniejszej ilosci metalu stalego magnesu.Dzieki tym cechom przyrzadu krzywa zaleznosci sily przyciagania kotwicy od przesuniecia tej kotwicy jesit linja prawie prosta dla znacznej amplitudy drgan.Na rysunkach fig. 1 przedstawia widok boczny przekaznika, fig. 2 — jego widok zgóry po usunieciu czesci nasad bieguno¬ wych, fig. 3 — przekrój tego przekaznika wzdluz plaszczyzny 3—3 na fig. 2, fig* 4— widok oraz czesciowy przekrój przekaznika wzdluz plaszczyzny 4—4 na fig. 2, fig. 5— trzy krzywe zaleznosci sily, dzialajacej na kotwice, od przesuniecia kotwicy, fig. 6 — uklad polaczen gramofonu oraz glosnika, w których zastosowano przyrzad wedlug wynalazku.Na fig. 1 i 2 liczba 10 ozilacza podsta¬ we, na której umieszczone sa poszczególne Czesci przyrzadu, 11 — nasady biegunowe, zlozone z arkuszy zelaznych, 12 — magnes staly, 13 — kotwice, 14 — ramie polaczonez kotwica, 15 — sprezyne, sprowadzajaca kotwice do jej polozenia srodkowego, 16— wspornik ramienia kotwicy, 17 — dzwignie, przenoszaca drgania mechaniczne na kotwi¬ ce lub otrzymujaca je od kotwicy, 18 i 19 — uzwojenia pradu zmiennego. Zmniejszenie sie przekroju magnesu stalego wpoblizu na¬ sad biegunowych jest uwidocznione na fig. 2. Strumien magnesu jest ograniczony i u- trzymywany praktycznie na stalym pozio¬ mie przez wlaczenie do obwodu magnetycz¬ nego czesci 20 i 21 o nieznacznym przekro¬ ju, wykonanych z materjalu magnetyczne¬ go, lip. ze specjalnego stopu, który zostaje nasycony przy niewielkiej indukcji (magne¬ tycznej, przyczem przed nasyceniem czesci te przedstawiaja bardzo mala opornosc ma¬ gnetyczna, a po nasyceniu — opornosc znaczna, dzieki czemu ograniczaja one stru¬ mien magnetyczny. Czesci te dzialaja jak regulatory magnetyczne i ograniczaja stru¬ mien magnetyczny wskutek nasycenia ma¬ terjalu, z jakiego sa sporzadzone, pozwa¬ lajac osiagnac prawie jednostajne dziala¬ nie magnetyczne magnesów.Ksztalt nasad biegunowych 11 i kotwicy 13 posiadaja wielka donioslosc. Sa one uwi¬ docznione na fig. 3, na której uzwojenia 18 i 19 sa przedstawione w przekroju po¬ przecznym. Stosownie do wynalazku ksztalt nasad biegunowych oraz kotwicy jest tak dobrany, ze przy zblizaniu sie ko¬ twicy do nasad biegunowych nastepuje wzrost opornosci magnetycznej kotwicy wskutek nasycenia. W tym celu kotwicy na¬ daje sie ksztalt, .zwezajacy sie ku koncom, a nasadom biegunowym — ksztalt taki, aby otrzymac najodpowiedniejszy rozklad stru¬ mienia magnetycznego, przy którym sila, dzialajaca na kotwice, jest proporcjonalna do przesuniecia kotwicy. Przekrój ramienia 14 oraz zanocowanie jego z kotwica wska¬ zane sa na fig.3. L Fij»' 4 przedstawia, czesciowo w prze¬ kroju, szczególy sprezyny, równowaza/cej dzieki swej sprezystosci Am&lame pola ma¬ gnetycznego na kotwice. Do podstawy 10 przymocowana jest podstawka 16 kotwicy, zaopatrzona w ostrze 22, na ktprem opiera sie wyzlobienie 23 ramienia 14- Ramie 14 jest zaopatrzone w wystepy 24, utrzymuja¬ ce na wlasciwem miejscu sprezyne 15 i za¬ pobiegajace podluznemu jej przesuwaniu.Konce sprezyny 15 sa umocowane w nastw- nych tulejkach gwintowanych 25 i 26, wkre¬ conych w otwory podstawy 10 i zaopatrzo¬ nych w srodkowe otwory, prostopadle do ramienia 14 i umieszczone tak, ze sprezyna 15 opiera sie swa czescia srodkowa o wy¬ stepy 24 ramienia 14. Naprezona sprezyna przyciska ramie kotwicy 14 do ostrzy 22.Wkrecajac tulejki 25 i 261 napreza $ie bar¬ dziej sprezyne 15, a przez mniejsze lub wieksze dokrecanie tulejki 25 lub 26 mozna ustawic kotwice w zadanem polozeniu^ko¬ twica powinna zajmowac polozenie, w któ- rem jej konce sa w jednakowej odleglosci od nasad biegunowych. Sila, z jaka sprezy¬ na dziala na kotwice, zmienia sie wraz z odchyleniem sie tejze od polozenia srod¬ kowego proporcjonalnie do wychylenia ko¬ twicy, tak samo, jak i sila, wywierana na kotwice ze strony magnesu stalego, przy¬ czem obie te sily dzialaja w kierunkach przeciwnych. Sprezyna 15 nie powinna przesuwac sie w kierunku bocznym; powin- na ona byc umieszczona w srodku drgan kotwicy, a tulejki 25 i 26 — w odpowied¬ niej odleglosci od osi ramienia 14, aby przy swych drganiach sprezyna nie ulegala prze¬ sunieciom. Ten sam cel mozna zreszta o- siagnac i innemi sposobami.Fig. 5 przedstawia trzy krzywe zalez¬ nosci sily, dzialajacej na kotwice, od prze¬ suniecia kotwicy dla trzech stalych pól ma¬ gnetycznych róznego natezenia przy zasto¬ sowaniu tych samych nasad biegunowych i kotwicy. Przesuniecia odmierzone sa na o- si X, a sily na osi Y. Krzywa A przedsta¬ wia zaleznosc pomiedzy sila i przesunie¬ ciem, otrzymana przy kotwicy oraz nasa¬ dach biegunowych nienasyconych. Krzyjwa — 3 —B przedstawia taka sama zaleznosc przy prawidlowem nasyceniu czesci obwodu ma¬ gnetycznego, glównie kotwicy i w pewnej czesci nasad biegunowych; zaleznosc we¬ dlug krzywej B ma postac linji prostej na wiekszej czesci dlugosci szczeliny po¬ wietrznej* Krzywa C przedstawia te sama zaleznosc w przypadku, gdy strumien ma¬ gnetyczny jest tak silny, iz kotwica zostaje nasycona przy bardzo maleim przesunieciu.Krzywd A i C wskazuja, ze zachodzi po¬ wazne odksztalcenie nawet przy malych amplitudach, gdy nasycenie kotwicy jest niedostateczne lub nadmierne. Nalezy wiec stosowac pole magnetyczne o sile wskaza¬ nej przez krzywa B, aby osiagnac dobre wyniki przy danej amplitudzie drgan i da¬ nej kotwicy. W razie koniecznosci uzycia silniejszego pola nalezy stosowac kotwice b wiekszym przekroju lub mniejsza prze¬ strzen powietrzna miedzy kotwica a biegu¬ nami. W razie natomiast uzycia slabszego pola magnetycznego nalezy stosowac ko¬ twice o mniejszym przekroju poprzecznym lub wieksza przestrzen powietrzna. Przez odpowiedni dobór tych trzech czynników mozna zapewnic prostolinijna zaleznosc si¬ ly, dzialajacej na kotwice, od przesuniecia kotwicy dla wszelkich natezen pola magne¬ tycznego.Fig. 6 przedstawia schematycznie za¬ stosowanie drgajacego przyrzadu elektro¬ magnetycznego wedlug wynalazku niniej¬ szego do gramofonu w charakterze gene¬ ratora oraz do uruchamianego elektrycznie glosnika w charakterze silnika. Jeden z przyrzadów tych, sluzacy za generator, wprawiany jest w ruch zapomoca przymo¬ cowanej don igly, opierajacej sie o plyte gramofonowa, a drugi podobny przyrzad wprawia w ruch przepone glosnika, przy- czem oba te przyrzady polaczone sa ze so¬ ba elektrycznie, najwlasciwiej zapomoca obwodu Wzmacniajacego, pozwalajacego regulowac energje, doplywajaca do glo¬ snika* Przyrzad odtwarzajacy umieszczony jest w oslonie 30, która jest przymocowana zapomoca zawiasy 31, umozliwiajacej nie¬ wielkie obroty katowe przyrzadu w pla¬ szczyznie pionowej, do wahliwego ramie¬ nia 32 osadzonego drugim swym koncem ruchomo na trzpieniu pionowym 33, co po¬ zwala na ruchy przyrzadu w plaszczyznie poziomej naokolo osi pionowej podstawy 34. Ciezar przyrzadu odtwarzajacego jest zrównowazony zapomoca ciezarka 35 tak, ze igla opiera sie o plyte z wlasciwem na¬ ciskiem. Zamiast przeciwwagi 35 mozna zastosowac równiez sprezyne dla zrówno¬ wazenia ciezaru czesci odtwarzajacej. Za¬ wiasa 31 jest tak wykonana, ze oprawa igly przyrzadu moze byc dostatecznie podnie¬ siona dla umozliwienia latwej zamiany igly; przeciwwaga 35 nie powinna przytem zmieniac swego polozenia. Ramie, podtrzy¬ mujace przyrzad, powinno pozwalac na taka sama swobode ruchów, jak i zwykle ramie oprawy membrany gramofonu zwy¬ klego. Czesc pudla gramofonu oznaczona jest liczlba 36; 37 oznacza podstawe obro¬ towa, a 38 — plyte. Podstawa 34 umie¬ szczona jest na pudle 36 w ten sposób ze igla 39 opiera sie o plyte jak w zwyklym gramofonie. Obracajac sie, plyta 38 wpra¬ wia w drganie kotwice przyrzadu odtwa¬ rzajacego i wywoluje odpowiednie prady elektryczne.Przyrzad odtwarzajacy jest polaczony przewodami 40 z wzmacniaczem 41, a Wzmacniacz ten — przewodami 42 z cze¬ scia silnikowa 43 glosnika 44. Prady elek¬ tryczne, wytworzone przez drganie czesci odtwarzajacej, stosownie do nagrania ply¬ ty, wprawiaja w ruch czesc silnikowa glo¬ snika, przyczem prad, zasilajacy glosnik, mozna regulowac zapomoca wzmacniacza lulb innego odpowiedniego urzadzenia. Jed¬ na czesc odtwarzajaca moze wprawiac w ruch kilka glosników, umieszczonych w róznych miejscach.Przyrzad wedlug wynalazku moze rów-niez sluzyc jako czesc nagrywajaca do nagrywania plyt gramofonowych, wystar¬ czy go polaczyc w tym celu zapomoca ob¬ wodu elektrycznego z odpowiedniem urza¬ dzeniem przekazniczem.Drgajace przyrzady elektlomagnetycz- ue, uzyte jako czesci odtwarzajace ^gra¬ mofonie i glosniku, zapewniaja niezwykla wydajnosc i dzialaja bez znieksztalcen.Wynalazek niniejszy mozna oczywiscie stosowac w rozmaity sposób; nie jest on bynajmniej ograniczony do przykladu wy¬ konania omawianego w tym opisie. PL