Wynalazek dotyczy wielobiegunowego i wielokontaktowego obrotowego przelacz¬ nika -poslizgowego, sluzacego do przela¬ czania obwodów elektrycznych, zwlaszcza obwodów strojonych wysokiej czestosci, przy zastosowaniu którego kazdy radiood¬ biornik moze sluzyc do odbioru przynaj¬ mniej trzech zakresów fal elektromagne¬ tycznych i odpowiednio moze posiadac trzy komplety niewymienialnych cewek samoin- dukcyjnych. Znane tego rodzaju obrotowe przelaczniki, majace zastosowanie do ce¬ lów powyzszych (,,Orso", ,,Wireless"), po¬ zwalaja na wbudowanie do odbiorników tylko 2-ch kompletów niewymienialnych cewek samoindukcyjnych, a tern samem o- graniczaja zakres odbieranych fal. Ilosc obwiodów, które moga byc wlaczone zapo- moca takiego przelacznika, wynosi przy znanych przelacznikach od dwóch do sze¬ sciu.Niektóre konstrukcje pozwalaja wpraw¬ dzie na zmiane fal w granicach trzech za¬ kresów, jednak posiadaja one w tym •wy¬ padku bieguny ruchome, przy których do laczenia uzywac trzeba gietkiego drutu, bardzo predko ulegajacego uszkodzeniu. W przelacznikach natomiast z kontaktami nieruchomemi tylko % tych kontaktów wy¬ zyskano dla przylaczania cewek, zas Ys sluzy do przylaczania stalych punktów obwodów strojonych (biegunów). Najwaz¬ niejsza jednak wada znanych przelaczni¬ ków jest zbyt mala odleglosc, nieprzekra- czajaca zazwyczaj 4 do 5 mm pomiedzy poszczególnemi kontaktami i biegunami, cobywa w wiekszosci wypadków przyczyna niepozadanych zward i zlego funkcjonowa¬ nia odbiornika, * • Przelacznik wedlug wynalazku niniej¬ szego, tak zwany bezpojemnosciowy, moze byc zastosowany w kazdym odbiorniku i nadaje sie szczególnie w tych wypadkach, w których bezwzglednie zalezy na tern, ze¬ by mozna bylo zastosowac nie 2 lecz 3 komplety niewymienialnych cewek samoin- dukcyjnych, co przyczynia sie do rozsze¬ rzenia zakresu odbieranych fal, a w od¬ biornikach z przemiana czestotliwosci, jak np. w ultradynach, jest nawet wskazane.Normalnie przy zastosowaniu przelacz¬ nika wedlug wynalazku niniejszego wbu¬ dowac mozna na stale do odbiornika 3 komplety cewek, a przy malej ilosci obwo¬ dów strojonych, wzglednie, gdy nie zalezy na rozmiarach przelacznika—4, 5, a nawet 6 kompletów. Wynalazek niniejszy ma poza tern na celu, by przy mozliwie ma¬ lych wymiarach przelacznika przewodniki róznych obwodów strojonych nie oddzialy¬ waly wzajemnie na siebie i zeby wszystkie punkty, przeznaczone do przylaczania przewodników, byly wzgledem siebie i wzgledem innych czesci odbiornika nieru¬ chome i ze wszystkich stron latwo dostep¬ ne, a przytem, zeby zapomoca jednego przelacznika mozna bylo przelaczyc dwu¬ krotnie wieksza jak dotad ilosc obwodów strojonych.W tym celu wszystkie kontakty na ob¬ wodzie kola sa wyzyskane do przylacza¬ nia cewek, punkty zas stale obwodów stro¬ jonych, czyli bieguny laczy sie do innych, wewnatrz kola polozonych punktów w od¬ leglosci kilku cm od poprzednich, we wza¬ jemnej zas odleglosci przynajmniej 15 mm, Mozliwosc zatem oddzialywania na siebie dwóch sasiadujacych przewodników zredu¬ kowana Jest do minimum.Przelacznik wedlug niniejszego wyna¬ lazku posiada jeszcze te wlasnosc, ze mo¬ ze byc wmontowany do odbiornika w kilku pozycjach, wprawiany jednak w ruch by¬ wa zawsze od strony plyty frontowej, przy- czem na jednej osi mozna umocowac kilka przelaczników. Sprawia to, ze jest wygod¬ ny, zwlaszcza ze zajmuje malo miejsca i jest wzglednie plaski.Przelacznik wedlug niniejszego wyna¬ lazku, posiadajac, jak i niektóre znane do¬ tychczas przelaczniki, konstrukcje obroto¬ wa z dowolna iloscia urzadzen kontakto¬ wych, sluzacych do przylaczania do nich przewodników obwodów strojonych, sklada sie z dwóch nierównych co do wielkosci, z materjalu izolacyjnego sporzadzonych tarcz, osadzonych równolegle na wspólnej osi, z potrzebna iloscia otworów do zamo¬ cowania w nich czesci metalowych, i zna¬ mienny jest tern, ze na tarczy wiekszej znajduja sie ruchome blaszki (t. zw. ma¬ netki), na osiach pionowo do plaszczyzny tarczy symetrycznie lub asymetrycznie lecz promieniowo i koncentrycznie do jej obwodu rozmieszczone, które koncami, swemi dotykac moga guziczków me¬ talowych wzglednie blaszek (t. zw. sli- Zfgaczy), znajdujacych sie na obwodzie tejze tarczy naprzeciwko konca kaz¬ dej manetki grupami po kilka sztuk i do których przylacza sie przewodniki kompletów cewek na rózne zakresy fal. Na tarczy mniejszej, zamocowanej na osi prze¬ lacznika, znajduje sie urzadzenie, zapo¬ moca którego podczas obrotu tej osi w jed¬ na lub w druga strone o maly kat wszyst¬ kie manetki jednoczesnie sa przesuwane w kierunku ruchu obrotowego i przesuwaja sie kolejno po slizgaczach odnosnej grupy, powodujac styk elektryczny pomiedzy przylaczonemi do osi manetek przewodni¬ kami od punktów stalych obwodów strojo¬ nych i kolejno pomiedzy przewodnikami, przylaczonemi do slizgaczy odnosnych grup. Wskutek tego nastepuje zmiana za¬ kresu odbieranych fal jednoczesnie we wszystkich obwodach.Celem umozliwienia laczenia przewód- — 2 —ników z obydwu stron przelacznika mniej¬ sza tareza moze posiadac na powierzchni swej otwory, przez które osie manetek przechodza nazewnatrz ponad te tarcze, . Inne znamiona wedlug wynalazku niniej¬ szego, dotyczace zwlaszcza budowy mane¬ tek i tarczy mniejszej, objasnione beda w podanym nizej opisie postaci wykonania przelacznika 4-biegunowego i 12-kontakto- wego.Na rysunkach przedstawiono kilka przykladów wykonania wynalazku. Fig, 1 przedstawia widok zgóry jednej postaci 4-biegunowego i 12-kontaktowego prze¬ lacznika. Fig, 2 przedstawia przekrój pio¬ nowy takiego przelacznika wzdluz linji /—i a biegunami, wyprowadzonemi po oby¬ dwu stronach tarcz* Fig, 3 przedstawia przekrój polowy przelacznika w powieka szeniu (wg, fig, 1) z pominieciem niektó¬ rych szczególów dla wiekszej przejrzysto¬ sci rysunku. Fig. 4 przedstawia rzut pozio¬ my tarczy 1 na fig, 1, 2 i 3 wraz ze znajdu- jacemi sie na niej slizgaczami i odchylone- mi od zasadniczego polozenia (fig, 1) ma¬ netkami. Fig, 5 przedstawia rzut poziomy tarczy 2 na fig. 1, 2, 3, 7 i 8 z otworami i sztyftami. Fig, 6 przedstawia polowe prze¬ kroju pionowego przelacznika z tarcza bez otworów i sposób jego zamocowania (ma¬ netke dla przejrzystosci rysunku opuszczo¬ no). Fig. 7 przedstawia polowe przekroju pionowego bardzo plaskiego przelacznika z odmienna budowa tarczy wiekszej i sli- zgaczy. Fig. 8 przedstawia polowe prze¬ kroju pionowego przelacznika na fig. 7 w inny sposób zmontowanego oraz zamoco¬ wanego (manetke dla przejrzystosci rysun¬ ku opuszczono). Fig, 9 przedstawia polowe przekroju pionowego przelacznika z od¬ mienna budowa tak manetek, jak i mniej¬ szej tarczy ruchomej. Fig. 10 przedstawia rzut poziomy tarczy ruchomej przelaczni¬ ka wedlug fig. 9. W wykonaniu podlug fig. 1—ó przelacznik sklada sie z tarczy 1 z materjalai izolacyjnego, na obwodzie któ¬ rej umocowane sa grupami Iw przykladzie po 3 sztuki) slizgacze 3, zaopatrzone w na¬ kretki 4 ewentualnie i w koncówki 5 do Wlutowania przewodników. W pewnej od¬ leglosci od srodka tarcza 1 posiada otwo¬ ry (w przykladzie 4 otwory), w których zamocowane sa zapomoca nakretek 6 i 7 (fig. 2) dlugie, z obydwu stron nagwinto¬ wane prety mosiezne 8; gdy do pretów tych maja byc przylutowane przewodniki, to moga byc one równiez zrobione w postaci walców z obydwu stron silnie splaszczo¬ nych. Na pretach tych jako na osiach osa¬ dzone sa blaszki kontaktujace 9, zgiete w ksztalcie luku i sporzadzone z cienkiej sprezystej blachy mosieznej, w takiej od¬ leglosci od obwodu tarczy 1, ze, obraca¬ jac sie okolo swej osi 8, dotykajac konca¬ mi poszczególnych slizgaczy 3, znajduja¬ cych sie naprzeciwko kazdej blaszki 9.Osie 8, okolo których obracaja sie manetki 9, leza na obwodzie kola wspólsrodkowe- go z obwodem tarczy, przyczem moze byc dowolna ilosc tych osi w zaleznosci od ilo¬ sci przeznaczonych do przelaczania punk¬ tów stalych (biegunów). W przykladzie przedstawiono przelacznik z 4-ma manet¬ kami i 12-ma slizgaczami, jednak przewi¬ duje sie, ze przelacznik moze posiadac od 2-ch do 12-tu manetek i po 3 do 5 slizgaczy w kazdej grupie. Tarcza 1, zaopatrzona jest poza tem w otwór celem przepuszczenia osi 10 przelacznika.Równolegle nad tarcza 1 na wspólnej osi 10 osadzona jest druga tarcza 2 rów¬ niez z materjalu izolacyjnego, nieco mniej¬ szych wymiarów, zaopatrzona w metalowe kólko ze srubkami 11, zapomoca których moze ona byc nieruchomo przytwierdzona do osi 10 tak, aby sie razem z ta osia obra¬ cala. Tarcza 2 sluzy do przesuwania znaj¬ dujacych sie na tarczy 1 manetek 9; w tym celu na jej obwodzie umieszczone sa zapo¬ moca nakretek 12 stozkowate sztyfty 13 w ilosci, odpowiadajacej ilosci manetek, kon¬ cami swemi zwrócone w strone manetek i — 3 —Wpuszczone do zrobionych w tychze po¬ dluznych otworów 14.Jak wyzej nadmieniono osie 8 manetek 9 przedstawiaja dlugie prety i sluza do przylaczania do nich przewodników, co mo¬ ze byc uskutecznione zapomoca nakretek 19 i 20 (z jednej lub z drugiej strony tar¬ czy). Tarcza 2 (fig. 5) i 18 (fig. 10) posia¬ daja otwory 21 w ksztalcie wycinków pier¬ scieniowych, przez które prety wspomnia¬ ne wychodza nazewnatrz przelacznika.W tej postaci wykonania do przelacznika mozna przylaczac przewodniki z obydwu jego stron.Podczas obracania osi przelacznika ob¬ raca sie tarcza 2 (fig. 1, 3, 7, 8) ze sztyfta¬ mi 13, które, poruszajac sie w otworach 14 manetek, ciagna je za soba, przez co manetki 9 wychylaja sie w lewo (fig. 4) i w prawto od swego zasadniczego polozenia (fig. 1), przy którem sztyfty 13 znajduja sie w czesci otworów, polozonych najblizej osi 8 manetki.W mysl wynalazku niniejszego ruch manetek moze byc spowodowany jeszcze i w ten sposób (fig. 9 i 10), ze sztyfty 15 mo¬ ga byc zamocowane, np. zanitowane, w ma¬ netkach 16; otwory zas podluzne 17 beda umieszczone na obwodzie tarczy 18 (fig. 9 i 10).Podluzne te otwtory, znajdujace sie badz w manetkach 9 (fig. 3), badz w tarczy 18 (fig. 10), ograniczaja kat odchylania sie manetek od ich zasadniczego polozenia i sluza zarazem do zatrzymania ruchu prze¬ lacznika w momencie, gdy manetki dosie¬ gna swemi koncami skrajnych slizgaczy kazdej grupy.Przelacznik wyposazony jest w urza¬ dzenie {fig. 3), zapewniajace nalezyty kon¬ takt manetki 9 z osia 8, okolo której ona sie obraca. W mysl wynalazku mozna to osiagnac, naprzyklad, w ten sposób, ze ma¬ netka 9 jest przyciskana do podkladki 6 zapomoca podkladki 39, na która naciska sprezyna 22, opierajaca sie o oporek 23.Przyleganie manetek 9 do slizgaczy 3 za¬ pewnione zostalo przez specjalny stozko¬ waty ksztalt sztyftów 13, które przy doci¬ snieciu tarczy 2 badz zapomoca galki 24, osadzonej na osi przelacznika z zewnetrz- nej strony odbiornika (fig. 2), badz zapo¬ moca luznego kólka ze srubkami 25 (fig. 9), wywieraja na sprezynowa manetke nacisk, powodujacy nalezyte i pewne w kazdej pozycji przelacznika przyleganie tejze do slizgaczy.Poza tern przelacznik wyposazony jest w urzadzenie, znane zreszta, do umocowa¬ nia go w odbiorniku, skladajace sie z tulej¬ ki 26, przymocowanej do tarczy 1 nakret¬ ka 27. Tulejke zamocowuje sie na plycie czolowej 28 (fig. 2 i 7) odbiornika dwiema nakretkami 29. Zamocowanie tarczy 1 mo¬ ze byc dokonane jeszcze i w ten sposób, ze przez cztery otwory 30 (fig. 1 i 4) tej tar¬ czy oraz przez otwory w którejkolwiek scianie odbiornika przepuszcza sie dlugie sruby 31 (fig. 6 i 8) z nakretka 32, przy- czem wówczas tarcza 1 opiera sie na rurce 33 z materjalu izolacyjnego, wewnatrz której znajduje sie sruba 31. Przy takiem umocowaniu tarczy (fig. 6) kontakty prze¬ lacznika sa zwrócone w jedna strone, os S jest krótsza (fig. 2), tarcza 2 nie posiada otworów, a przyleganie manetek do slizga¬ czy reguluje sie kólkiem 25.Gdy chodzi o szczególnie plaska postac przelacznika, moze on byc wykonany we¬ dlug fig. 7 i 8 w ten sposób, ze manetki 9 osadzone zostaja na osi 8 w pewnej odle¬ glosci od tarczy 34. Tarcza 2, zaopatrzona w opisane juz otwory 21, znajduje sie pod manetkami. Wówczas poszczególne czesci przelacznika buduje sie w ten sposób, ze tarcza 34 posiada ksztalt cylindryczny i jest zaopatrzona w kolnierz, slizgacze zas 37 maja ksztalt blaszek zgietych haczyko¬ wato. Nalezyte docisniecie manetek 9 do slizgaczy 37 reguluje sie wedlug fig. 7 przez wieksze lub mniejsze wysuniecie tulejki 26 w kierunku tarczy 2 przy pomocy dodatkb- — 4 —wej nakretki 38, przy wykonaniu zas we¬ dlug fig. 8 zapomoca juz opisanego kólka 25, umieszczonego na osi nazewnatrz tar¬ czy 34.Jezeli zachodzi potrzeba polaczenia kil¬ ku obwodów, znajdujacych sie w róznych miejscach odbiornika, zastepuje sie os 10 przelacznika dluga osia, na której zamoco- wuje sie przelaczniki w zadanych miej¬ scach, jak znane dotad przelaczniki, np.„Orso", przyczem przelaczniki, znajduja¬ ce sie w oddaleniu od scianek odbiornika, u- stawia sie na katownikach.Przekrecenie galki powoduje w tym wypadku ruch manetek jednoczesnie we wszystkich przelacznikach. Przelacznik moze byc przymocowany równiez na desce montazowej lub sciance bocznej w sposób, podany na fig. 6 i 8; w tym jednak Wy¬ padku dla wprawienia go w ruch zastoso¬ wac nalezy dluga dzwignie, przymocowana do konca osi przelacznika od strony tarczy mniejszej i poruszajaca sie w plaszczyznie równoleglej do deski montazowej wzgled¬ nie scianki bocznej w otworze odpowied¬ nio wycietym w plycie czolowej odbiorni¬ ka. PL