Przedmiotem wynalazku jest sposób i urzadzenie do badania zdolnosci cieklych metali i ich stopów do wypelniania form odlewniczych. Wymieniona zdolnosc charakteryzuje wartosc drogi przebytej przez ciekly metal lub stop w kanale testowym do momentu powstrzymania przeplywu, który odbywal sie w warunkach modelujacych panujacych w rzeczywistych formach odlewniczych.Dotychczas znane sa sposoby pomiarów i urzadzenia do badania zdolnosci metali lub ich stopów do wypelniania form odlewniczych oparte na zasadzie próby lejnosci, w której zmiennymi pomiarowymi sa: temperatura i material formy. Zasadnicza wada znanych sposobów polega na mozliwosci dokonywania badan w warunkach zblizonych do kanalów ukladów wlewowych, a nie panujacych we wnece samej formy. Dalsza wadajest mala dokladnosc pomiarowa. Urzadzenie do stosowania tej metody stanowi piaskowa forma odlewnicza z kanalem testowym, zalewanym cieklym metalem lub stopem zawsze w tych samych warunkach hydrodynamicznych. Znany jest równiez sposób i urzadzenie, w którym pomiary odbywaja sie na zasadzie zasysania badanych metali lub ich stopów do próbnych form. Urzadzenie sklada sie z próbnej formy z kanalami testowymi, których zalewanie cieklym metalem lub stopem odbywa sie przy zastosowaniu podcis¬ nienia. Wade stanowi tu trudny do ustalenia wplyw gazotwórczosci próbnej formy na szybkosc jej wypelniania.Celem wynalazku jest umozliwienie odlewnikowi przeprowadzania badan zdolnosci do wypel¬ niania cieklymi metalami lub ich stopami form odlewniczych w warunkach odpowiadajacych panujacym we wnekach form przemyslowych z wyeliminowaniem ubocznych wplywów na mie¬ rzone wielkosci.Cel ten zostal osiagniety przez opracowanie sposobu badania zdolnosci metali i stopów do wypelniania form odlewniczych polegajacego na pograzeniu próbnej formy w cieklym metalu lub stopie ze stala predkoscia odpowiadajaca predkosci podnoszenia sie zwierciadla cieklego metalu lub stopu we wnece formy odlewniczej.Zadanie zostalo zrealizowane przez skonstruowanie urzadzenia, skladajacego sie z pograzonej w cieklym metalu lub stopie próbncj formy z wneka w postaci pionowego lub kilku pionowych kanalów wypelnionych cieklym stopem z tygla, Forma jest polaczona poprzez prostowodowa2 126 796 dzwignie z obudowa na odpowiedniej podstawie. Dzwignia jest zaopatrzona w ciezarek przesuwa¬ jacy sie w strone próbnej formy w trakcie pograzeniajej w cieklym metalu. Miedzy dzwignia i dnem obudowy znajduje sie zamocowany przegubowo silownik hydrauliczny zaopatrzony w zapadkowy zawór i kalibrowana dysze dla regulacji predkosci przemieszczenia sie dzwigni.Rozwiazanie konstrukcyjne urzadzenia umozliwia regulacje predkosci pograzania próbnej formy pozwalajac na przeprowadzenie pomiarów wysokosci zalania kanalu lub kilku kanalów pomiarowych w zaleznosci od cech charakterystycznych badanego stopu i jego temperatury przegrzania. Pozwala to na przeprowadzenie badania zdolnosci metali lub stopów do wypelniania form odlewniczych w scisle okreslonych warunkach termicznych i hydrodynamicznych w calym obszarze zmiennosci parametrów interesujacych odlewnika.Przedmiot wynalazku jest widoczny na rysunku, który przedstawia urzadzenie do badania zdolnosci metali lub stopów do wypelniania form odlewniczych.W przykladzie wykonania, urzadzenie do badania zdolnosci metali lub stopów do wypelniania form odlewniczych zaopatrzone jest w pograzajaca sie w cieklym metalu lub stopie 1 próbna forme 2, która poprzez uchwyt 3 na trzpieniu 4jest przegubowo polaczona ze zlozona z dwóch elementów prostowodowa dzwignia 5 umocowana przegubowo z drugiej strony w obudowie 6 zaopatrzonej w blokujacy zatrzask 7. Prostowodowa dzwignia 5jest obciazona przesuwnym ciezarkiem 8, polaczo¬ nym poprzez rolke 9 za pomoca linki 10 z obudowa 6, zas miedzy prostowodowa dzwignia 8 i dnem obudowy 6 zamocowany jest przegubowo hydrauliczny silownik 11 zaopatrzony w zapadkowy zawór 12, kalibrowana dysze 13 i przesuwny, mocujacy uchwyt 14. Obudowa 6 polaczona jest za pomoca zapadkowego przegubu 15 z podstawa 16.Przebieg pomiaru zdolnosci metali lub stopów do wypelniania form odlewniczych oraz dzialanie urzadzenia jest nastepujace: Próbna forme 2 pograza sie w cieklym metalu lub stopie 1 po zwolnieniu zatrzasku 7. Wskutek tego ciekly stop 1 wypelnia sukcesywnie wneke próbnej formy 2.Odpowiednia stala predkosc pograzania zapewnia przesuwny ciezarek 8 przemieszczajacy sie w miare opuszczania prostowodowej dzwigni 5, wskutek dzialania linki 10 poprzez rolke 9 oraz kalibrowane dysze 13 w hydraulicznym silowniku 11. Do nastawienia róznych predkosci sluzy uchwyt 14 mocujacy silownik 11 do prostowodowej dzwigni 5. Po calkowitym pograzeniu w cieklym stopiei próbnej formy 2 i zakrzepnieciu w niej stopu wskutek odprowadzenia ciepla przez material formy, podnosi sie dzwignie 5, co powoduje otwarcie sie zapadkowego zaworu 12, szybkie przemieszczanie sie prostowodowej dzwigni 5 w górne polozenie i zablokowanie jej przez zatrzask 7. Nastepnie przechyla sie cale urzadzenie na zapadkowym przegubie 15 po czym zdejmuje sie próbna forme 2 z uchwytu 3 i dokonuje pomiarów wysokosci wypelnienia kanalu lub kanalów w jej wnece. Po podstawieniu kolejnego tygla lub kadzi z cieklym metalem i stopem zwalnia sie zapadkowy przegub 15 a po zetknieciu sie próbnej formy 2 z metalem 1 blokuje sie przegub 15 i zwalnia zatrzask 7.Zastrzezenia patentowe 1. Sposób badania zdolnosci metali i stopów do wypelniania form odlewniczych, znamienny tym, ze próbna forme pograza sie w cieklym metalu lub stopie ze stala predkoscia, odpowiadajaca predkosci podnoszenia sie zwierciadla cieklego metalu lub stopu we wnece formy odlewniczej. 2. Urzadzenie do badania zdolnosci metali i stopów do wypelniania form, znamienne tym, ze stanowi go pograzajaca sie w cieklym metalu lub stopie (1) próbna forma (2), który poprzez uchwyt (3) na trzpieniu (4) jest przegubowo polaczona z prostowodowa dzwignia (5) obciazona przesuw¬ nym ciezarkiem (8), polaczonym z obudowa (6), zas miedzy prostowodowa dzwignia (5) i dnem obudowy (6) zamocowany jest przegubowo hydrauliczny silownik (11) zaopatrzony w zapadkowy zawór (12) i kalibrowana dysze (13) do regulacji szybkosci przesuwania sie dzwigni (5).126796 PL