Przedmiotem niniej szego wynalazku jest urzadzenie do napedu sprezarki (silni¬ ka spalinowego, pozwalajace na osiaganie róznych ilosci 'obrotów wirnika sprezarki w zaleznosci! od ilosci obrotów napedzaja¬ cego go silnika spalinowego, a w szczegól¬ nosci pozwalajace ma stopniowe .zwieksza¬ nie obrotów wirnika sprezarki wówczas, gdy np. samolot, zaopatrzony w to urza¬ dzenie, osiagnie przewidziana wysokosc i silnik posiada pelne obroty.Urzadzenie to daje moznosc bardzo la¬ godnego wlaczania napedu sprezarki, przyczem zaopatrzone jest w lekka i nie¬ wielka przekladnie do zwiekszania ilosci obrotów. Poza tern w urzadzeniu tein za¬ stosowane sa narzady, któtfe pozwalaja na staly naped sprezanki nawet podczas po¬ wolnego biegu silnika (top. w wypadkach, gdy sam samoczynnej zmiany stosunku przekladni zapomoca odpowiednio dzialajacych na¬ rzadów sprziegla. Przyklad wykonania przedmiotu wynalazku przedstawiony jest na rysunku. Fig. 1 przedstawia przekrój urzadzenia wzdliuiz osi, przyczem górna czesc figury ponad osia przedstawia urza¬ dzenie w stanie wylaczonym, a dolna w stanie sprzezonym, fi]g. 2 przedstawia przekrój poprzeczny wzdluz linji 2—2 na fig. 1, fig, 3 — przekrój odmiany prze¬ kladni, fig. 4 — przekrój wzdluz osi na¬ rzadów, dzialajacych przy powolnym rti- chu sprezarki, fig. 5 — przekrój w!z?dluzlinji ^S^}}jA^'^?r^:'- fig. 6 — przekrój wzdluz o§i odmiany .przekladni i fig, 7 — schemat * zeatawietmlu i "Na.fiig. 7 litera A oznacza silnik spali¬ nowy, polaczony zapbmoca walu 3 ze sprzeglem i przekladania B, przekazujaca zwiekszone obroty zapomoca walu 59 «* sprezarke C. Sprezarka C sluzy do zasila¬ nia silnika sprezona mieszanka, otrzymy¬ wana z gaznika D.W urzadzeniu* wykoiaanem w- mysli wynalazku fflg. 1), wat koAowy 1 ^wpra¬ wia w ruch wal 3 zapomoca tarczy 2, któ¬ rej rowki na wewirielrznej waicoWefj po¬ wierzchni piasty zazebiaja sie z zdberika- mi, .znajdu\acerai ma aa zewnetrznej po¬ wierzchni walu 3. Na druigiim koncu wal 3 zaopatteoaiy jest w takiez zeberka, zapo¬ moca których laczy sie z otaczajaca go tuleja 5, pnzyczem do tej ttajlei przymoco- wana jest tarcza sprzeglowa 4 zapoirtoca czopa 62. Tuleja 5 obraca sie wewnatrz tulei 6, zakonczonej tarcza 7, do której przymocowana Jest' skrzynkowa tarcza 9, sUa-nowlacia napedzana czesc sprzegla.Wewnatrz sferzynkolwtej tarczy 9 umie¬ szczony jest krazek W, dbratcafacy sie ra¬ zem z taircza dzieki wispóJjpracy z^bów ob¬ wodu krazka z odpowiedniemi zebami we- w^fenegó ^wienca *ia walootrej po- wiWzefeai ^rzyrfrowej tarczy 9. Kiiasek 10 p^«cs*«fwac sie mloiie to* kletTanffca osio¬ wym w sfoswrifeu do tarasy 9, Krazek 1§ i tarcza ~*9 zaopatrzone sa na1 sUronach zwtpóconydh Jta sdtóe w nakladki z, two¬ rzywa o duzym wsp^czymriiku ta*cia, po¬ miedzy Irfftretni ;raa^duje sie tarcza 4. Gdy krazfck ?© przesuniety jest w kaeralftku skrrynWwe^ Isarczy 9 p<*d dzialaniem do¬ statecznego nacniku, tarcza 4, obracajaca sie ranem z walem 3, pociafa za soba rów¬ niez tarcice 9. Nacisk «na krazek 70 rasku- teczlniany fest pracz kolankowe dzwignie 11, zaopatrzone w przeciwciezary 12.Dfwigaiie te dbraoaga sie na czopach 13, osadzonych w tarczy 7, Plaskie apnezyriy i5, przymocowane do tarczy 7, wywiera¬ ja staly nacisk ria dzwignie 11, zmuszajac je do opierania sie wystepami 14 o krazek 10. Dzwignie U sa rozmieszczone na tar¬ czy 7 w dostatecznej ilosci, by wytworzyc rówaioniierny nacisk na krazek 10. Do tar¬ czy 7 przymocowane sa równiez wystepy 17, w których osadzone sa obrotowo dzwi¬ gnie 16, opierajace! sie swemi koncami w przesuwnym pierscieniu 18, poruszanym w£diluiz osi zapomoca wiidleildk 19. Poru¬ szajac pierscien 18 w lewo, dzwignia 16 obraca swem krótszem ramieniem dzwi¬ gnie 11 wokolo czopa 13, dzieki czemu wy¬ stepy 14 dzwigni odlsuwaja sie od krazka 10. Podczas ruchU obrotbwego tarczy 7 dzwignie 16 obracaja sie wraz a tarcza, o- pieriajac sie na zeiwlnetrztaym pierscieniu lozyska kulkowego 181, który moze obra¬ cac sie w stosunku d'o pierscienia 18.Dzialanie opisanego wyzej urzadzenia jest nastepujace. Gdy silnik pracuje, a przesliwttiy pierscien 18 znajdtaje siie w po¬ lozeniu wylaczonem, jak przedstawiono w 'górnej czesci fig. 1, sprezyny 15 sa ugietie i dzwignie /'/ mie dotykaja swemi wyste¬ pami 14 krazka; UL Tarcza 4 nie slryka sie w tern polozeniu z tarcza 7 i obraca sie swobodnie, nie pociagajac za sdba skrzyn¬ kowej tarczy 9, IcitóTta powstaje w spo¬ czynku. Po pirzetMrueciu pdetiscieisia 18 ir pdlo&cnie, odpowiadajace wlac&teiniu sprz $a \dolna czesc fig. 1), nacisk spirezyn 15 na dzwignie 11 powoduje ich oferót, "wsku¬ tek czego wystepy 14 dzwigni sa kkko ^do¬ ciskane do krazka 10. Pod wplywem naci¬ sku sairfych tyfico sprezyn 15 tarcza 4, sci* snieta lekko pomiedzy krazkiem 10 i skrzynkowa tarcza 9, sfegajac sie cokol¬ wiek, pociaga stopniowo za soba tarcze 9. a Twraiz z nia tarc«e 7 ora*z dzwiffiie 11.Pod wplywam sfly odsrodkowej, driallaf^ cej na przectwiciezary 12, dzwignie teolft*i- kowe 11 wywieraja coraz silniejszy aacadt na krazek W, wywolujace stopniOiWO wieksze tarcie tarczy 4 a* ido fctopeteego — 2 -* sprzezenia jej z tfeuroza skrzynkowa 9. W celu wylaczenia urzadzenia przesuwa sie pierscien /£ do poprzedniego polozenia zaipamoca widelek /9. Wtedy nacisk wy¬ stepów 14 dzwigni 11 na krazek 10 ustlaje i tarcza 4 obraca sie znów swobodnie, nie pociagajac za stoba tairczy 9.Czesci ruchome obracaja sie w lozysku 20, które .jest przymocowane do skrzynki 21 i w niej wycentrowane. Urzadzenie ta¬ kie upraszcza wykonanie odlewu i pozwa¬ la na latwe skladanie calosci.Przekladnia do zwiekszenia szybkosci urzadzona jest w nastepujacy sposób.Skrzynkowa taricza 9 zaopatrzona jest *w trzy czoipy 40, rozmieszczone na obwo¬ dzie kofta pod katem 120°. Na czopach 40 osadzone sa trzy jednakowe kola zebate 41, które zazebiaja sie z wiencem zeba¬ tym, wykonanym na otaczajacym je nieru¬ chomym pierscieniu 42 na wewtoetrzneij powierzchni walcowej pierscienia, który przymocowywany jest • So skrzynki 21.Kola zebate 41 zazebiaja sie równiez ze srodkowem kolem zebalem 43, zaklinowa- nem na wale sprezairki ulozonym wspól¬ osiowo z walem korbowym 1. W celu wzmocnienia czopów 40 na ich konce na¬ lozona jest rama 44. Obracajaca sie skrzynkowa tarcza 9 pociaga za soba kola zebatóe 41, które, obracajac sie dookbla swych osi, tocza sie jednoczesnie po We¬ wnetrznej powierzchni pierscienia 42 i wprbwadzaja w obrót strodkiowe kolo ze- batle 43 z szybkoscia wieksza oid szybkosci tarczy 9 w stosunku dobranej przekladni tych kól.Na fig. 3 przedstawiona jest odmiana przekladni. Skrzynkowa tarcza 9 zaopa¬ trzona jest w tym wypadku w tuileje 50, których osie maja kierunek promieniowy w stosunku do osi tairczy. W tulejach 50 obmacaja sie walki obustronnie zakonczo¬ ne stozkowemi kolami zebatemi 51. Ze¬ wnetrzne stbzkowe kola zebate 51 zaze¬ biaja sie z nieruchomym stozkbwym zeba¬ tym wiencem 52, wykonanym na nierucho- mej skrzynce 21. Wewnetrzne stozkowe kola zebate 5/ zazebiaja sie ze stozkowym kolem zebatem 53,: zaMimowanem tia wale spnezarki. Obracajaca sie tarcza 9 zabiera walki ze stlozkowemi kolami zebatemi 51, które, toczac sie wzdluz zebatego wienca 52, obracaja stozkowe kolo zebate 53 z szybkoscia wieksza, niz szybkosc skrzyn¬ kowej tarczy 9 w stosunku dobranej prze¬ kladni tych kól/ Zapomoca opisanego wyzej urzadzenia sprezarka Wprowadzana jest w ruch przez silnik tylko wówczas, gd!y sprzegfta jest wlaczonie. Ma Ib miejsce wtedy, gdy silnik praefuje przy pelnych obrótaA, nip. (pod¬ czas znajdowania sie samolotu na okreslo¬ nej wysokosci, gtdy pilot pragnie zwiek¬ szyc moc silnika, uruchomiajac sprezarke.W wypadku, gdy mieszanka z gaznaka D (fig. 7) musi stale przeplywac przez spre¬ zarke, aby zasilic silnik, pozadane jest dzialanie sprezarici nawet wówczas, igdy silnik jest nieobciazony, a to w tym celu, aby zapewnic lepsze sklócanie mieszanki i zmniejszyc podcisnienie w przeweklach ssawczych silnika. Urzadzenie, przedsta¬ wione na fig. 4 i 5, pozwiala na bezposretl- ni naped sprezarki przez silnik wówczas, gdy ten obratsa sie zte stosunkowo mala iloscia obrotów, a narzady, uskuteczniaja¬ ce sprzezenie silnika ze sprezarka, sa w stanie wylaczonym.Tarcza 4 zaopatrzona jest w wystep w postkci pierscienia 54, posiaida jacego na wewnetrznej powierzlchni naciecia 54* (fig. 5), o które opieraja sie konce zapa¬ dek 55, umocowanych oferottawo na czo¬ pach 56 na nasadzie 57. Pierscien 57 umie¬ szczony jest na przedluzeniu 58 wienca kola zebatego 43, zaklinowanego na wale 59 sprezarki C, i sprzezony jest z tern ko¬ lem zebatlem 43 zapomoca wewnetrznego wienca zebatego, wspólpracujacego z ze¬ wnetrznym wiencem zebatym przedluze¬ nia 58 kola 43. Zapadki 55 zlównofwaioae — 3 —^ wzgledem czop/w 56 zapomoca prze- oZWWAbmówGO* i podlegaja dzialaniu siprezyii 61, które dociskaja konce zapadek 55 ku wewnetrznej powierzchni pienscie- nit 54..Gdy silnik pracuje, narzadly do wlacza¬ nia ap^ziegla sa wylaczone, pierscien 54 tarczy 4 zapomoca zapadek 55 napedza pierscien 57, który zkolei napedza wal 59 sprezarki. Zapadka 55 zajmiuje wtedy po¬ lozenie, przedstawione na górnej czesci fig. 5. Kiedy odnosne narzady sprzegla zostama wlaczone przez przesuniecie pier¬ scienia 18 (lig. 1), tarcza 4 pociaga za so¬ ba tarcze skrzynkowa 9 i obiroly sprezarki wzrastaja stopniowo z malej szybkosci, jaka posiada bezposrednio napedzajacy sprezarke silnik, do duzej szybkosci, uzy¬ skiwanej zaponioca przekladni. Zapadki 55, dzialajace jak wolne kolo, slizgaja sie poczatkowo po wewnetrznej po¬ wierzani pierscienia 54 i po osiagnieciu pewnej granicznej wartosci szybkosci cal¬ kowicie sie oddaJaja od pierscienia skut¬ kiem sily odisirodkowej, powstajacej w cie- zarfcaeh 60", i zajmuja polozenie, przed¬ stawione na dolnej czesci fig. -5.- Wa sprezarki napedzany jest wówczas tylko przez przekladnie sprzegla. Przy wyla¬ czeniu tej przekladki, gdy nacisk 'wyste¬ pów 14 kolankowych dzwigni 11 ustaje, tarcza- 4 obraca slie, nie napedzajac skrzyn¬ kowej tarczy 9, i szybkosc Waliu stopnio¬ wo sie zmniejsza. Zapadki 55 zaczynaja w pejwnej chwili zpowirotem slizgac sie pod naciskiem s|prezyn 61 po powierzchni pier¬ scienia 54 az tdb czasu, gdy szybkosc obro¬ tów wirnika sprezarki stanie sie mniejsza od szybkosci walu silnika, a wówczas za¬ padki 55 powracaja do polozenia zazebie¬ nia z nacieciami 54'. Od tej chwili spre¬ zarka zostaje napedzana bezposrednio przez wail kodbowy z szybkoscia obrotowa silnika.Zamiast stosowania bezposredniego na¬ pedu sprezarki pi^ziez silnik przy malych jego obrotach, mtiizna zastosiowac druga przekladnie pomiedzy silnikiem i sprezar¬ ka, równiez zwieksizajaca szybkosc, lecz w mniejszym stopniu. Ta diruga przekladnia dzialalaby przy malej szybkosci silnika, napedzajac stalle sprezarke z nieco wiek¬ sza iloscia obrotów od obrotów walu sil¬ nika* Urzadzenie takie przedstawione jest na fig. 1 i 2. Narzady do wlaczania sprzegla i przekladnia sprzegla pozostaja bez zmia¬ ny, jak opisano powyzej. Natomiast dru¬ ga przekladnia, dzialajaca przy malych obrotach silnika, sfclada sie z czopów 62, umocowanych 3 jednej strony na tarczy 4, i z drugiej strony na tanczy 63 (fig, 6), znajdujacej sie na koncu tullei 5. Na czo¬ pach 62 osadzone sa jednakowe kola ze¬ bate 64, zazebiajace sie z jedbej strony z wiencem zebatym nieruchomej skrzynko¬ wej tlarczy 65, umieszczonym na jej we¬ wnetrznej walcowej powierzchni, i z dru¬ giej strony zi zebami pierscienia 66, za¬ opatrzonego w wieniec zebaty na ze¬ wnetrznej powierzchni wailcowej (fig. 1).Powierzchnia wewnetrzna piertscienia 66 zaopatrzona jest w takie samie wyciecia 66a (fig. 2), jak powierzchnia wewnetrzna pierscienia 54 (fig, 5), opisanejgio wyzej. O naciecia 66a opieraja sie zapadki 67, u- mocowane obrotowo w pierscieniu 68, o- sadzonym na wiencu zebatym przedluze¬ nia 69 kola zebatego 43, które zaklinowa¬ ne jest na stale na walie sprezarki i zaze¬ bia sie zkolei zl kolami zebatemi 41 glów¬ nej przekladni sprzegla. Skrzynkowa tar¬ cza 65 umocowana jest na koncu tudei 11, wspólosiowej z walem 3 i tuleja 5, i umo¬ cowana jest w lbzysku 20 lub w tulei 6, stanowiacej jedna calosc z tarcza 7.Tarcza 63 i tarcza 4 wprawiane sa w ruch obrotowy ziapomoca walu 3. Klola zebate 64 tocza sie po wewnetrznym wien¬ cu zebatym tarczy skrzynkowej 65, powo¬ dujac obrót pierscienia 66, napedzajacego wal sprezarki podobnie, jak urzadzlenie — 4 —Mtfcarfyt ufltofcra^j^prak^^ gfejl^criia^taA^ pMfeiefrtffciffi ztapadluni^ 4bctf*&£ nfial wi^n»rarilrse Mirtów :o^ i^rcrfj^da^ttóLsc-rBJ ffoynfisb.pajsn W odmianie wynalaf*ifci}£*itedkia($w nej na fig. 6, kiolla zebate 64 zaziebiaja sie bespo^ómkyj z izbami kola zebatego 43, zaklinowanego naiwdfe sprezarki. Tuleja 7//mkn*sp*tti^^^sfcatynbiip^^tórcz^ 65, po- lac^wmij«i^ iclozys/kieni 20 zapomoca ko¬ la 72 z zapadkami 73, podlegajapemi dzia¬ laniu sily odsrodkowej, dzialajacetoi po¬ dobnie, jak zapadki 55 i 67 (fig. 115). PL