Przedmiotem wynalazku jest szeregowy, kompensacyjny stabilizator napiecia stalego, z pojedynczym tranzystorem jako elementem porównujacym i wzmacniaczem bledu, zasilany jedno- biegunowym napieciem niestabilizowanym, szczególnie z regulacja napiecia wyjsciowego przy pomocy cechowanego dzielnika rezystancyjnego.Znane sa stabilizatory tego typu z pojedynczym tranzystorem wzmacniajacym, najczesciej stosowane, ze wzgledu na prostote budowy i niski stosunkowo koszt, w urzadzeniach powszech¬ nego uzytku, gdzie wymagane sa niezbyt ostre parametry.Jednym z ich glównych mankamentów jest duza niestabilnosc w funkcji temperatury, spowodowana glównie, poza niestabilnoscia zródla napiecia odniesienia, ujemnym wspólczynnikiem temperaturowym zlacza baza-emiter tranzystora wzmacniajacego. Celem kompensacji termicznej stosuje sie najczesciej wlaczanie w szereg ze stabilitronem lub dzielnikiem napiecia wyjsciowego, jednej lub wiecej diod. Metoda ta jednak nie daje odpowiednich wyników w wypadku stabilizatora o napieciu wyjsciowym regulowanym w szerokich granicach, szczególnie gdy regulacja rozpoczyna sie od niskich wartosci (n.p. od 1,5V) i stabilitron posiada ujemny wspólczynnik temperaturowy, dodajacy sie do ujemnego wspólczyn¬ nika temp. tranzystora wzmacniajacego. Poza niestabilnoscia napiecia wyjsciowego w funkcji temperatury otoczenia, zasilacz regulowany ma jeszcze inny mankament: blad ustawienia napiecia za pomoca cechowanego dzielnika oporowego. Blad ten powodowanyjest wzrostem mocy traconej w tranzystorze wzmacniajacym, w miare wzrostu napiecia wyjsciowego (a wiec i napiecia kolektor- emiter tego tranzystora). Ten wzrost mocy powoduje powiekszanie temperatury zlacza tranzy¬ stora, a tym samym zmniejszanie napiecia baza-emiter. Efektem tego jest ustalanie sie na wyjsciu stabilizatora napiec ze wzrastajaca ujemna odchylka w stosunku do wartosci wynikajacych z konstrukcji dzielnika oporowego.Istota rozwiazania polega na zastosowaniu termistora o ujemnym wspólczynniku temperatu¬ rowym, znajdujacego sie w kontakcie termicznym z tranzystorem wzmacniajacym, a wlaczonego (wraz z rezystorami wyrównujacymi) w galaz baza-emiter tranzystora dzialajacegojako stabilitron o napieciu odniesienia ustawianym wstepnie rezystorem nastawnym, znajdujacym sie w galezi2 126356 baza-kolektor. Stabilitron przylaczony jest pomiedzy emiter tranzystora wzmacniajacego a wspólny dla calego ukladu, minus.Zaleta rozwiazania jest kompensacja termiczna zarówno zmian sumy napiec: stabilitronu oraz napiecia emiter-baza tranzystora wzmacniajacego, jak tez czesciowa kompensacja bledu ustawie¬ nia napiecia wyjsciowego, dzieki realizacji ukladu napiecia odniesienia o dodatnim wspólczynniku temperaturowym, reagujacego na zmiany zarówno tempertury otoczenia jak i temperatury obu¬ dowy tranzystora wzmacniajacego.Przedmiot rozwiazania jest uwidoczniony w przykladzie wykonania na rysunku, który przed¬ stawia uproszczony schemat ideowy stabilizatora.Jak pokazano na rysunku, emiter tranzystora Tl, pelniacego funkcje stabilitronu, polaczony jest ze wspólnym minusem. Pomiedzy baza Tl a emiterem wlaczony jest rezystorRl i równolegle do niego szeregowe polaczenie termistora Th z rezystorem R2. TermistorTh jest w kontakcie termi¬ cznym z tranzystorem wzmacniajacym T2. Pomiedzy baza a kolektorem tranzystora Tl wlaczony jest rezystor nastawny Rv. Kolektor tranzystora Tl polaczony jest z emiterem tranzystora T2.Pomiedzy baza T2 a wspólnym minusem wlaczony jest rezystor R3, a pomiedzy baza T2 a dodatnim zaciskiem wyjsciowym znajduje sie lancuch szeregowo polaczonych rezystorów R4-13, które moga byc kolejno zwierane przez suwak przelacznika P dolaczony do wyjsciowego zacisku dodatniego.Kolektor tranzystora T2 polaczony jest ze zródlem pradowym Z, zasilanym z dodatniego zacisku wejsciowego oraz z baza szeregowego tranzystora wykonawczego T3.Dzialanie stabilizatora polega na porównywaniu sumy napiec: napiecia odniesienia stabili¬ tronu oraz napiecia emiter-baza tranzystora wzmacniajacego T2 z napieciem na rezystorze R3, które jest czescia napiecia wyjsciowego. Róznica tych dwu napiec jest napiecie bledu, wzmacniane przez T2 i podawane w odwróconej fazie na baze tranzystora szeregowego T3. Napiecie odniesienia na Tl zalezy od stosunku rezystancji Rv do wypadkowej rezystancji Th wraz z R2 i Rl. Dzieki ujemnemu wspólczynnikowi temperaturowemu Th stabilitron posiada w efekcie (pomimo uje¬ mnego wspólczynnika temperaturowego zlacza emiter-baza Tl) dodatni wspólczynnik temperatu¬ rowy, tak dobrany, by kompensowal ujemny wspólczynnik zlacza emiter-baza T2, zarówno przy zmianach temperatury zewnetrznej, oddzialujacej na Tl i T2, jak tez, dzieki kontaktowi termi¬ cznemu Th z T2, dodatkowo przy zmianach temperatury samego T2, na skutek przelaczenia napiecia wyjsciowego na inna wartosc.Zastrzezenie patentowe Szeregowy, kompensacyjny stabilizator napiecia stalego, z pojedynczym tranzystorem jako elementem porównujacym i wzmacniaczem bledu, zasilany jednobiegunowym napieciem niestabi- lizowanym, szczególnie z regulacja napiecia wyjsciowego przy pomocy cechowanego dzielnika rezystancyjnego, znamienny tym, ze pomiedzy emiter tranzystora wzmacniajacego (T2) a wspólny minus ukladu wlaczony jest stabilitron w postaci tranzystora (Tl), którego kolektor polaczonyjest z emiterem tranzystora (T2), a emiter ze wspólnym minusem, zas jego napiecie odniesienia ustalane w zaleznosci od stosunku rezystancji pomiedzy kolektorem i baza, reprezentowanej przez rezystor nastawny (Rv), do rezystancji pomiedzy baza a emiterem, skladajacy sie z równolegle polaczonych rezystora (Rl) oraz rezystora (R2) wraz z szeregowo polaczonym z nim termistorem (Th) o ujemnym wspólczynniku temperaturowym, znajdujacym sie w kontakcie termicznym z tranzysto¬ rem (T2).I 126 356 PL