Przedmiotem wynalazku jest sposób wytwarza¬ nia elementów sprezynujacych pracujacych na sci¬ skanie, z elastomerów kopoliestrowych i sposób wytwarzania zestawów amortyzujacych wstrzasy, zawierajacych takie elementy.Elastomery sa czesto stosowane do wytwarzania sprezyn pracujacych; na rozciaganie, jak i sprezyn pracujacych na sciskanie. Jedna z grup elastome¬ rów sa kopoliestry, które mozna ogólnie okreslic jako przypadkowo polaczone segmenty miekkie i twarde. Polimery takie sa znane np. z opisów pa¬ tentowych St. Zj. Arn, nr nr 3 763 109, 3 766 146 i 3 651014. Jeden z takich kopolimerów, znany w handlu pod nazwa HYTREL, jest wytwarzany z trzech skladników, a mianowicie: (1) tereftalanu dwumetylu, (2) polimerycznych glikoli, takich jak glikol polioksyczterometylenowy, glikol polioksy- etylenowy albo glikol polioksypropylenowy i (3) z dwuwodorotlenowych-alkoholi o krótkim lancuchu, takich jak butanodiol lufo glikol etylenowy. Gdy skladniki te poddaje sie reakcji w celu wytworze¬ nia polimeru o duzym ciezarze czasteczkowym, blo¬ ki diol/tereftalan tworza krystaliczne, twarde seg¬ menty, a mieksza faza bezpostaciowa zawiera jed¬ nostki tereftalanu glikóloeteru. W rozwiazaniach podanych nizej w opisie jako polimer stosowano HYTREL 5550, 5555, 5556, 5556HS, 4056 i 6356. W preparatach tych pierwsze dwie cyfry numeru o- znaczaja twardosc okreslona za pomoca twardoscio- mierza ze skala D. 10 16 20 25 30 Takie kopoliestry nadaja sie do wytwarzania sprezystych elementów pracujacych na rozciaga¬ nie, natomiast sa nieodpowiednie do wyrobu ele¬ mentów sprezystych pracujacych na sciskanie, po¬ niewaz scisniete wiecej niz o okolo 10*/t odksztal¬ caja sie trwale. Oczywiscie, element odksztalcaja¬ cy sie trwale pod obciazeniem nie spelnia stawia¬ nych mu warunków, a przypadki stosowania e- lementów sprezynujacych poddawanych sciskaniu mniejszemu niz lO^/o sa bardzo rzadkie.Elementy sprezynujace sa czesto stosowane do wyrobu kolejowych urzadzen sprzegowych. Jak wiadomo, w urzadzeniach tych stosu;e sie metalo¬ we plyty spojone z obiema stronami elastomerycz- nej poduszki, dzieki czemu zwieksza sie znacznie sprawnosc robocza tej poduszki (patrz np. opisy patentowe St. Zj. Am. nr nr 2 713 483 i 3 227 288).W przypadku poduszek wykonanych ze znanych elastomerów mozna uzyskac dobre -wiazanie po¬ duszki z plyta metalowa przy uzyciu znanych kle¬ jów, ale nie znaleziono kleju, który umozliwialby nalezyte polaczenie opisanych wyze; kopoliestrów z metalowa plyta.Wynalazek ma na celu opracowanie metody u- mozliwiajacej taka obróbke elastomerów kopolie- strowych, która pozwalalby na uzyskiwanie pro¬ duktu nadajacego sie do stosowania ;ako sprezyny poddawanej sciskaniu znacznie wiekszemu niz 10°/o.Przedmiotem wynalazku jest sposób wytwarza¬ nia kopoliestrowych elementów sprezynujacych,z 126 345 4 które poddawane w pracy sciekaniu znacznie wiek¬ szemu niz 10°/t nie ulegaja trwalemu odksztalca¬ niu. W zakres wynalazku wchodzi równiez sposób wytwarzania zestawów amortyzujacych wstrzasy, skladajacego sie z jednego lub z wiekszej liczby takich elementów sprezynujacych.Zgodnie z wynalazkiem, elementy sprezynujace wytwarza sie w ten sposób, ze blok z kopoliestro- wego elastomeru wygrzewa sie i nastepnie poddaje dzialaniu skierowanej osiowo sily wystarczajacej do scisniecia tego bloku o co najmniej okolo 50*/t jego osiowej dlugosci, po czym przerywa sie dzia¬ lanie tej sily na blok.Korzystnie stosuje sie blok wytworzony przez odlewanie fcopoliestru i poddawanie jego zewnetrz¬ nej czesci naciskowi od zewnatrz podczas procesu zestalania sie tworzywa. Odpowiednie sa zwlaszcza bloki o dwóch powierzchniach prostopadlych do osi bloku. Temperatura stosowana podczas wygrze¬ wania bloku oraz czas trwania procesu wygrze¬ wania zaleza od rodzaju uzytego tworzywa, ale ko¬ rzystnie prowadzi sie wygrzewanie w czasie dluz¬ szym niz 50 godzin. Skierowana osiowo sila dziala sie korzystnie aa cale powierzchnie prostopadle do osi bloku, ale mozna tez przykladac te sile tytko na jedna z tych powierzchni lub jej czesc.Zestaw amortyzujacy wstrzasy, zlozony z jedne¬ go wyzej opisanego elementu sprezynujacego, zgodnie z wynalazkiem wytwarza sie w ten spo¬ sób, ze po wygrzaniu bloku z elastomerycznego ko- poiies-tru na obu przeciwleglych stronach bloku u- mieszcza sie plyty majace na stronie zwróconej do bloku wykonane nierównosci skierowane pod ka¬ tem do powierzchni plyty, po czym do tych plyt przyklada sie sile dostateczna do scisniecia bloku elastomeru o co najmniej WWs jego dlugosci po¬ miedzy plytami, powodujac przeplywanie kopolie- strowego elastomeru dookola nierównosci na po¬ wierzchniach plyt i tym samym zwiazanie elasto¬ meru z plytami.Zestaw amortyzujacy wstrzasy wytwarza sie zgodnie z wynalazkiem równiez w ten sposób, ze plyty przyklada sie do obu stron bloku dopiero po jego wyprazeniu i poddaniu dzialaniu sily powodu¬ jacej scisniecie bloku w co najmniej WVt jego o- liowej dlugosci. Po przerwaniu dzialania tej sily umieszcza sie wspomniane wyzej plyty i poddaje element dzialaniu drugiej, osiowo skierowanej si¬ ly dostatecznej do spowodowania przeplywu ko¬ poliestrowego elastomeru dookola nierównosci na powierzchniach plyt Dzialanie tej sily przerywa sie po uzyskaniu mechanicznego zwiazania sprezy¬ nujacego elementu z obiema plytami. Ta druga si¬ la jest korzystnie tak duza, aby powodowala scis¬ niecie bloku do grubosci w przyblizeniu takiej sa¬ mej jak przy pierwszym sciskaniu bloku tworzywa.Korzystnie stosuje sie plyty metalowe, które o- bok nierównosci na powierzchniach maja otwory i/albo wystepy, przy czym strona plyty stykajaca sie z tworzywem moze byc dodatkowo uczyniona szorstka przed zlozeniem zestawu.Zgodnie z wynalazkiem wytwarza sie równiez zestawy amortyzujace wstrzasy skladajacego sie z wietu elastomerycznych elementów sprezynujacych, dwóch plyt skrajnych i plyt posrednich, znajduja¬ cych sie pomiedzy sasiadujacymi ze soba elemen¬ tami sprezynujacymi. Zestaw taki wytwarza sie w ten sposób, ze odpowiednia liczbe bloków elasto¬ meru kopoliestrowego wygrzewa sie i kazdy blok 9 poddaje dzialaniu sily jak opisano wyzej, po czym na kazdym z elementów umieszcza sie plyte, któ¬ ra na powierzchni zwróconej do elementu ma opi¬ sane wyzej nierównosci i po zlozeniu zestawu ele¬ mentów poddaje go dzialaniu drugiej osiowo skie¬ rowanej sily. Dzialanie tej sily przerywa sie po uzyskaniu mechanicznego zwiazania elementów dzieki przeplywowi tworzywa dookola nierównosci na plytach.Na rysunku na fig. 1 przedstawiono schemat procesu wytwarzania elementów sprezynujacych z elastomeru kopoliestrowego zgodnie z wynalaz¬ kiem, fig. 2 przedstawia przekrój formy, w której odlewa sie blok z kopoliestru, fig. 3 ilustruje sche¬ matycznie zabieg wstepnego sprezania bloku, fig. 4 przedstawia otrzymany element sprezynujacy w widoku z boku, fig. 5 przedstawia widok z góry jednej z dwóch plyt metalowych, stosowanych zgodnie z wynalazkiem do wytwarzania zestawu amortyzujacego wstrzasy, fig. 6 przedstawia prze¬ krój poprzeczny plyty wzdluz linii 6 — 6 na fig. 5, fig. 7 przedstawia widok otrzymanego -zestawu a- mortyzujacego wstrzasy, fig. 8A przedstawia widok z góry czesci plyty bedacej wariantem plyty uwi¬ docznionej na fig. 5, fig. 8B przedstawia poprzecz¬ ny przekrój plyty wzdluz linii 8B — 8B na fig. 8A, fig. 9A przedstawia widok z góry czesci plyty sta¬ nowiacej inny wariant plyty uwidocznionej na fig. 5, fig. 9B przedstawia przekrój poprzeczny plyty wzdluz linii 9B — 9B na fig. 9A, fig. 10A przed¬ stawia widok z góry plyty bedacej jeszcze innym wariantem plyty z fig. 5, fig. 10 przedstawia prze¬ krój poprzeczny plyty wzdluz linii 1GB — 10B na fig. 10A i fig. 11 przedstawia widok z boku ele¬ mentu sprezynujacego, wytworzonego przy uzyciu plyty uwidocznionej na fig. 10A i fig. lOb.W procesie prowadzonym sposobem wedlug wy¬ nalazku mozna stosowac opisane wyzej polimery kopoliestrowe w postaci tabletek, stosowanych zwykle do odlewania albo wytlaczania. Jak poka¬ zano na fig. 1, pierwszym etapem procesu jest wy¬ twarzanie wstepnie uformowanego bloku tworzy¬ wa. W przypadku malych przekrojów mozna w tym celu stosowac metode; wytlaczania preta, któ¬ ry nastepnie tnie sie na pojedyncze bloki, nato¬ miast przy wiekszych przekrojach wytlaczanie nie jest korzystne, totez stosuje sie odlewanie.Przy formowaniu przez odlewanie tabletki kopo¬ limeru stapia sie przez ogrzewanie w temperatu¬ rze 165—232°C, wprowadza stopione tworzywo do formy li (fig. 2) i podczas zestalania sie tworzy¬ wa poddaje je dzialaniu sily naciskajacej od zew¬ natrz. Jak uwidoczniono na fig. 2, sile te przykla¬ da sie do srodkowej powierzchni bryly majacej stanowic odlany blok. Obciaznik 11 przechodzi przez srodkowy otwór 12 w górnej czesci formy 19 i moze przez ten otwór przesuwac sie w kierunku pionowym, wywierajac nacisk na srodkowa czesc kopoliestrowego tworzywa 13, bedacego w stadium krzepniecia w formie. Te sile mozna uzyskiwac równiez za pomoca innych srodków np. sprezyn, 1S so ss 30 35 46 90 55126 345 *v MU 6 zamiast obciazJika dzialajacego na zasadzie sily ciezkosci. Sile jj; mozna takze przykladac i do in¬ nych czesci pofierzchni bloku i nie ograniczac jej dzialania tylkojdo srodkowej czesci powierzchni.Zasadniczym(celem stosowania tego nacisku pod- 5 czas zestalani**/ sie tworzywa jest wykluczenie, a co najmniej jgraniczenie powstawania pustych przestrzeni wewnatrz bloku, które zwykle wyste¬ puja przy odiawaniu bloków o wiekszych grubo¬ sciach. Powc/em tego jest fakt, ze tworzywo w 10 srodkowej czesci formowanego bloku pozostaje w stanie stopionym po zestaleniu sie czesci zewnetrz¬ nych oraz tp, ze tworzywo kurczy sie podczas styg¬ niecia i pciniewaz zewnetrzny ksztalt bloku jest okreslony irzez forme, przeto tworzywo kurczy 15 sie przy dalszym krzepnieciu w czesci srodkowej, w wyniku r/sego wytwarzaja sie puste przestrzenie.DodatkoWa korzyscia stosowania nacisku na gór¬ na czesc tworzywa jest to, ze obciaznik 11 wy¬ twarza gniazdo 15 w koncu bloku zestalonego two- 20 rzywa. W niektórych przypadkach np. w kolejo¬ wych urzadzeniach sprzegowych stosuje sie wiele elastomerycznych elementów sprezynujacych ze¬ stawionych w szeregi. W takich przypadkach wy¬ step jednego elementu wchodzi w gniazdo sasied- 25 niego elementu dzieki czemu elementy sa utrzymy¬ wane w kierunku osiowym. Wystepy takie wytwa¬ rza sie stosujac formy majace w dolnej scianie wglebienie 16, uwidocznione- na fig. 2. Tworzywo wypelnia to wglejbienie, dzieki czemu uzyskuje sie 30 wstep 17, którego wielkosc powina byc oczywiscie dostosowana do wielkosci gniazda 15 sasiedniego elementu.Jak uwidoczniono na fig. 1, odlany blok tworzy¬ wa, taki jak blok 18 na fig 3, poddaje sie wygrze- 35 waniu w temperaturze, której wysokosc zalezy od rodzaju tworzywa i w przypadku tworzywa HYTREL 5550 wynosi 121°C, a czas wygrzewania wynosi co najmniej 64 godziny. Próby wygrzewa¬ nia wykazaly, ze w przypadku wygrzewania w 40 ciaigu. 180 godzin uzyskuje sie tworzywo o charak¬ terystyce nieco lepszej. Wprawdzie mozna stosowac czas wygrzewania krótszy od wyzej podanego, ale stwierdzono, ze w celu otrzymania dobrych wla¬ sciwosci sprezyn trzeba stosowac wygrzewanie w 45 ciagu co najmniej 50 godzin. Wydaje sie, ze przy dluzszym czasie wygrzewania otrzymuje sie spre¬ zyny o wyzszej sprezystosci powrotnej, to znaczy lepiej odzyskujace pierwotny ksztalt po usunieciu obciazenia. Nie wyjasniono procesu zachodzacego 50 podczas wygrzewania, ale wydaje sie, ze wygrze¬ wanie sprzyja wzrostowi krysztalów. Wydaje sie równiez, ze wygrzewania nalezy stosowac w krót¬ kim okresie czasu po odlaniu bloku.Nastepnym etapem procesu wedlug wynalazku 55 jest wstepne sciskanie wygrzanego bloku. W tym celu, jak to uwidoczniano na fig. 3, po' jednej stro¬ nie bloku 18 umieszcza sie plyte 20 z wystepem 21 o wymiarach odpowiadajacych wymiarom gniazda 15, a po przeciwnej stronie bloku umieszcza sie eo plyte 22, majaca wglebienie 23 o wymiarach od¬ powiadajacych wymiarom wystepu 17 tego bloku.Nastepnie na obie plyty dziala sie sila F skiero¬ wana tak, aby sprezyc blok. Wielkosc tej sily po¬ winna byc dostateczna do scisniecia bloku w kie- 65 runku osiowym tak, aby jego wielkosc w kie¬ runku osiowym ulegla zmniejszeniu o co najmniej okolo 50°/o. Pod pojeciem kierunku osiowego rozu¬ mie sie tu kierunek prostopadly do obu powierz¬ chni bloku stykajacych sie z plytami 20 i 22. Z punktu widzenia samej tylko sprezystosci powrot¬ nej gotowego elementu sprezynujacego wlasciwosci elastomeru sa jeszcze lepsze, jezeli stosuje sie wstepne sciskanie o okolo 90—94f/t, ale ogólnie biorac nie jest to praktycznie wskazane, gdyz wówczas blok przed sciskaniem mialby znaczna wysokosc, stanowiac wlasciwie slup. Równiez w przypadku bloków o stosunkowo duzej powierzchni przekroju w plaszczyznie prostopadlej do kierunku osiowego sila konieczna do scisniecia bloku o 90— 94°/§ jego wysokosci bylaby bardzo duza.Wstepne sciskanie moze byc prowadzone w cia¬ gu krótkiego okresu czasu i jak wykazaly próby przeprowadzone w prasie, wystarczy scisnac obie plyty 20 i 22 ku sobie na dostateczna odleglosc i nastepnie rozluznic docisk i wyjac blok z prasy.W próbach tych okres sciskania byl wiec równy tylko okresowi czasu, potrzebnemu do zmiany kie¬ runku plyt sprasowujacych. Wydaje sie, ze taki sam skutek mozna osiagnac poddajac blok chwi¬ lowemu tylko dzialaniu udarowemu sily F.Cztery otrzymane elementy sprezynujace 25 i 25* przedstawiono na fig. 4. Obciazane powierzchnie kazdego z elementów maja plyty 20 przymocowane np. za pomoca odpowiedniego kleju i kazdy ele¬ ment ma gniazdo )5 i wystep 17. Wystep elemen¬ tu 25 spoczywa w gniezdzie elementu 25*.Oczywiscie, gniazdo 15 i wystep 17 nie stano¬ wia zasadniczych czesci elementów sprezynuja¬ cych wytwarzanych sposobem wedlug wynalazku, totez forma moze nie miec wglebienia 10. W takim przypadku i jezeli plyty 20 i 22 sa zupelnie pla¬ skie (nie maja wystepu 21 i wglebienia 23), obcia¬ zone powierzchnie plyt 20 sa równiez plaskie.Wprawdzie w bloku bylo wglejbienie utworzone przez obciaznik 11 podczas formowania, ale znika ono podczas procesu wstepnego sprezania.Jak wspomniano wyzej, sprezynujace elementy wytwarzane sposobem wedlug wynalazku moga byc korzystnie stosowane w urzadzeniach sprze¬ gowych, np. znanych z opisu patentowego St. Zjj.Am. nr 3 741 400. Poza tym mozna je stosowac w zderzakach dzwigów, zderzakach samochodowych, amortyzatorach wstrzasów w przenosnikach oraz w podkladkach pod maszynami, zmniejszajacych przenoszenie wstrzasów podczas pracy tych ma¬ szyn, ifcp.Stwierdzono, ze na skutek braku dcibrych kle¬ jów do sklejania plyt z elastomerycznym czesto trudno jest uzyskac dobre zwiazanie sprezynuja¬ cych elementów 25 z plytami 20, majace wazne znaczenie w urzadzeniach sprzegowych. Zgodnie z wynalazkiem uzyskuje sie to w prosty sposób, przez stosowanie opisanych wyzej plyt, których powierzchnie majace stykac sie z elementami spre¬ zynujacymi sa nierówne. Nierównosci te stanowia oporowe wystepy lub stopnie biegnace pod katem do powierzchni, albo tez otwory w plytach czy wystepy. Przy stosowaniu plyt z takimi nierówno¬ sciami wstepnie sprezony element poddaje sie po*7 126 345 8 wtórnemu sprezaniu, trwajacemu przez okres cza¬ su wystarczajacy do wplyniecia kopoliestru do tych nierównosci lub wokól nich.Przyklad wykonania takich plyt przedstawiono na fig. fig. 5 i 6. Metalowa plyta 26' ma na po¬ wierzchni nierównosci 27 wytloczone lub odlane przy wytwarzaniu plyty. Plyta ta ma równiez wy¬ step 29, majacy raczej ksztalt pólkulisty, a nie walcowaty, jak wystep 17, na fig. 4, ale spelnia¬ jacy te sama rtole.Kazda z nierównosci 27 ma pierscieniowy wy¬ step 30 skierowany na zewnatrzj i otwór 28 w plycie i wystepie. Wystepy 30 moga stanowic cia¬ gle, integralne czesci plyty 26', jak przedstawio- no na rysunku, albo tez moga stanowic liczne od¬ cinki, spawane lulb laczone w inny sposób z plyta 26*. Korzystnie jest stosowac wystepy 30 nieco rozszerzone na ich zewnetrznych koncach 32, gdyz to wzmacnia mechaniczne zwiazanie. Konce 32 mo¬ ga tez byc wygiete lub miec wyciecia, iw celu uzy¬ skania ostrej krawedzi, podobnej do uwidocznionej na fig. 6.Plyta uwidoczniona na fig. 5 ma 9 nierównosci 27 stanowiace czlony wiazace. Czlony te sa roz¬ mieszczone promieniowo w równych odleglosciach katowych w stosunku do wystepu 29. Liczba czlo¬ nów 27 moze byc rózna, w zaleznosci od wielkosci plyty i jej .przeznaczenia. Dookola kazdego otwo¬ ru 28 metal plyty 26' wystepu 30 stanowi oparcie lub stopien biegnacy pod katem wzgledem po¬ wierzchni 26*a plyty 26', to jest tej, która ma sty¬ kac sie z elastomerycznym elementem. Podobnie tez obwód wystepu 30 stanowi takze taka powierz¬ chnie czy stopien.W cedu wytworzenia zestawu 31 amortyzujacego wstrzasy, odlewa sie z polimeru kopoliestrowego blok w postaci walca, nie majacy gniazda 15 ani wystepu 17. Blok ten wygrzewa sie i wstepnie sprasowuje pomiedzy dwiema plaskimi powierz¬ chniami, nie majacymi wystepu 21 ani wglebienia 23, uwidocznionych na fig. 3. Blok ten powinien byc wstepnie sprezony czyli scisniety o wiecej niz 50*/t jego dlugosci po odlaniu i nastepnie blok ten umieszcza sie pomiedzy dwiema plytami (fig. 7).Górna plyta 26* jest identyczna z pttyta 26* uwi- doniona na fig. fig. 5 i 6, a dolna plyta 50 jest równiez identyczna z nia, ale ma wystepy 30 skie¬ rowane w przeciwna strone, to jest w sftrone blo¬ ku elastomeru. Zestaw ten poddaje sie dzialaniu sily V0, skierowanej wzdhiz pionowej osi zestawu.Sila ta powina byc dostateczna do spowodowania przeplywu elastomeru dookola wystepów 30 i wplyniecia do otworów 28 tak) aby stykal sie on z powierzchniami ograniczajacymi te nierównosci.Próby wykazaly, ze mozna stosowac sfie sciskajaca zestaw do takiej samej grubosci jak podczas pierw¬ szego sciskania wstepnego, ale korzystnie jest je¬ zeli sila F* jest wieksza od sily F, stosowanej do sciskania bloku 16. W obu przypadkach sprezania grubosc bloku nieco wzrasta po odjeciu sily sci¬ skajacej. Jezeli np. blok kopoliestru o srednicy 86,36 mm i dlugosci 86,36 mm poddaje sie dziala¬ niu sily potrzebnej do zmniejszenia jego dlugosci do 25,4 mm, to jest sily 80375—08310 N, wówczas po odjeciu tej sily dlugosc bloku wzrasta do okolo 50,8 mm. Gdy blok taki poddaje sie powtórnemu sciskaniu po umieszczeniu go miedzy plytami, wówczas w celu sprasowania go do dlugosci 25,4 mm trzeba zastosowac sile 10720—11170 N. Pod¬ czas tego drugiego sciskania plyty zostaja zwia¬ zane z elastomerycznym elementem sprezynuja¬ cym i po odjeciu sily zestaw ma ponownie dlu¬ gosc 50,8 mm.Powyzej opisano proces wytwarzania zestawu amortyzujacego wstrzasy skladajacy sie z 2 eta¬ pów, ale przy uzyciu odpowiedniego urzadzenia mozna oba te etapy polaczyc w jedna operacje.Mianowicie, blok kopoliestru poddany wygrzewa¬ niu ale nie sprasowany umieszcza sie pomiedzy dwiema plytami, np. takimi jak plyty 26* i 50 i poddaje go dzialaniu sily dostatecznej do spraso¬ wania go o co najmniej okolo 509/t jego pierwotnej dftugosci. Takie jednorazowe sprasowywanie powo¬ duje zarówno zmiane wlasciwosci kopoliestru, czy¬ niac go odpowiednim do wytwarzania elementu pracujacego na sciskanie, a równoczesnie powodu¬ je przeplywanie kopoliestru dookola wystepów 30 i do otworów 28, powodujac mechaniczne zwiaza¬ nie bloku z plytami.Korzystnie jest przy wytwarzaniu zestawu 31 stosowac plyty 20, 22, 26* i 53 o powierzchniach szorstkich, gdyz wówczas zapobiega sie splywaniu bloku po nich. Powierzchnie plyt, które maja sty¬ kac sie z blokiem, poddaje sie w tym celu piasko¬ waniu.Elasfomeryczne tworzywo kopoliestrowe, z któ¬ rego jest wytworzony blok 18, ma wlasciwosc zwa¬ na „czulosc predkosciowa", to jesft wlasciwosc po¬ legajaca na tym, ze chwilowe sprezenie, które wy¬ stepuje gdy zestaw dziala jak sprezyna, nie po- powoduje trwalego odksztalcenia.Na fig. fig. 5 16 przedstawiono korzystny przy¬ klad wykonania plyt, ale oczywiscie mozna je wy¬ konywac równiez inaczej, w zaleznosci od techni¬ ki ich wytwarzania i dopuszczalnego kosztu, ale tak, aby nierównosci na ich powierzchniach umoz¬ liwialy dobre zwiazanie z elastomerycznym ele¬ mentem sprezynujacym.Na fig. fig. 8A i 8B przedstawiono inny przyklad wykonania takich plyt, a mianowicie plyta 26* ma nierównosci 27', w postaci otworów 28* i skiero¬ wanych na zewnatrz wystepów 30*. Wystepy te sta¬ nowia oparcia skierowane pod katem do powierz¬ chni plyty. Kazdy z wystepów 30* ma dwa kJb wieksza liczba otworów 34 i gdy plyte taka sto¬ suje sie do wytwarzania zestawów 31 uwidocznio¬ nych na fig. 7, sila sciskajaca F* powoduje prze¬ plywanie kopoliestru dookola wystepów 30* i wply¬ wanie do otworów 34, co zapewnia dobre zlaczenie plyt z elementem. Podobny skutek osiaga sie na¬ dajac otworowi 28' ksztalt stozka.Inny przyklad wykonania plyt o nierównych po¬ wierzchniach przedstawiono na fig. fig. 0A i OB.Plyta 26" ma nierównosci 27** w postaci otworów 35 o przekroju zwykle kwadratowym. Po przeciw¬ leglych stronach kazdego z tych otworów sa wy¬ konane trójkatne wglebienia, ograniczane wyste¬ pami 36 i 37. Przy stosowaniu takiej plyty do wy¬ twarzania zestawu amortyzujacego wstrzasy, przed¬ stawionego na fig. 7, elastomer kopoliestrowy 10 15 2C 25 30 35 40 45 5t 569 wplywa do otworów 35 i wglebien ograniczonych wystepami 36 i 37 dzieki czemu uzyskuje sie dobre zwiazanie mechaniczne pftyty z elastomerem.Mozna tez nie stosowac otworów 35 i wystepy 36 i 37 zastapic wystepami 38 i 39. Jeden lub wieksza liczbe otworów 46 mozna rozmiescic w kazdym z wystepów 38 i 39, przez co równiez uzyskuje sie dobre zwiazanie mechaniczne plyty z elementem. Na fig. 9B uwidoczniono wystepy 38 i 39 rozmieszczone pod katem wzgledem siebie, ale mozna je tez rozmieszczac promieniowo, tak jak wystepy 36 i 37.Jezeli stosuje sie kombinacje szeregu elementów sprezynujacych, jak to uwidoczniono na fig. 4 i gdy stosuje sie plyty majace aia powierzchniach nierównosci, wówczas niekiedy moze byc korzyst¬ nym stosowanie pomiedzy elementami nie dwóch plyt, jak to uwidoczniono na fig. 4, ale po jednej plycie z nierównosciami, uwidocznionej na fig. fig. 10A i 1Gb. Plyta 52 ma liczne nierównosci 54 roz¬ mieszczone na jej powierzchni pod katem. Kazda z tych nierównosci stanowi otwór 56 i wystep 58 skierowany ku górze albo wystep 60 skierowany ku dolowi. Poniewaz plyta 52 jest przeznaczona szczególnie do stosowania jej pomiedzy diwoma sasiadujacymi ze soba elementami, przeto korzyst¬ nie jest, gdy ma ona jednakowa liczbe wystepów 58 i 60, rozmieszczonych promieniowo i w jedna¬ kowych odleglosciach katowych, jak to uwidocz¬ niono na fig. fig. 10A i lOb. Wystepy 58 i 60 moga miec otwory, których na rysunku nie uwidocznio¬ no, ale które sa wykonane analogicznie do otwo¬ rów 40, widocznych na fig. fig. 9A i 9B.Gdy plyte 52 stosuje sie do konstruowania zesta¬ wu amortyzujacego wstrzasy, skladajacego sie z 2 lub wiekszej liczby elementów sprezynujacych, wówczas elastomer kopoliestrowy w kazdym z ele¬ mentów wplywa do otworów 56 i dookola wyste¬ pów 58 i 60, dajac dobre zwiazanie mechaniczne.Sciany tych otworów i wystepów stanowia po¬ wierzchnie oporowe stykajace sie z elastomerycz- nymd sprezynami.Na fig. 11 uwidoczniono zestaw amortyzujacy wstrzasy, zlozony z sprezynujacych elementów 62, 64, 66 i 68. Górny element 62 i dolny element 68 maja odpowiednie plyty 70 i 72 zwiazane z tymi elementami. Te zewnetrzne plyty 70 i 72 maja nie¬ równosci 54 tylko po jednej stronie, a mianowicie po stronie stykajacej sie z elementem w celu uzy¬ skania zwiazania. Kazda z metalowych plyt 52 u- mieszczonych pomiedzy sasiadujacymi ze soba ele¬ mentami 62, 64, 66 i 68 i •zwiazanych z nimi jest wykonana jak uwidoczniono na fig. fig. 10A i 10B i ma liczne nierównosci 54, którymi wiaze sie z sasiadujacymi z nia elementami, tworzac mecha¬ niczne zwiazanie.Metalowe plyty 52 uwidoczniono na fig. fig. 10 i 11 moga tez miec nierównosci wykonane inaczej, np. tak jak uwidoczniono na fig. fig. 5—9.Zastrzezenia patentowe 1. Sposób wytwarzania elementów sprezynuja¬ cych z elastomerów poliestrowych w postaci blo¬ ków o okreslonej dlugosci osiowej, które to ele¬ menty nie ulegaja podczas pracy istotnemu od- !6 345 ". 1# ksztalceniu trwalemu pomimo poddawania ich dzialaniu skierowanej osiowo sily wiekszej od ta¬ kiej, która normalnie spowodowalaby trwale osio¬ we odksztalcenie elementu, znamienny tym, ze blok 5 z elastomeru kopoliestrowego wygrzewa sie i na¬ stepnie poddaje dzialaniu skierowanej osiowo sily wystarczajacej do scisniecia tego bloku o co naj¬ mniej okolo 50% jego osiowej dlugosci, po czym przerywa sie dzialanie tej sily na blok. i° 2. Sposób wedlug zastrz. 1, mamieimy tym, ze stosuje sie blok o dwóch powierzchniach prosto¬ padlych do osi bloku i osiowo skierowana sila dziala sie na caile te powierzchnie. 3. Sposób wedlug zastrz. 1, mamienny tym, ze 15 przed zastosowaniem sciskania blok wygrzewa sie w okresie czasu dluzszym niz 50 godzin. 4. Sposób wedlug zastrz. 1, znamienny tym, ze stosuje sie blok wytworzony przez odlewanie ko- poliestrui i .poddawanie jego zewnetrznej czesci 2C naciskowi od zewnatrz podczas procesu zestalania sie tworzywa. 5. Sposób wedlug zastrz 4, mamieimy tym, ze sile naciskajaca przyklada sie tylko na srodkowa czesc jednej zewnetrznej powierzchni bloku. 25 6. Sposób wedlug zastrz 4, znamienny tym, ze sile naciskajaca przyklada sie do calej powierzchni jednej zewnejtrznej czesci bloku. 7. Sposób wytwarzania zestawu amortyzujacego wstrzasy, zlozonego z elastomeryoznego elementu sprezynujacego i dwóch plyt, z których kazda przylega do jednej strony elementu i jest z nim zwiazana, znamienny tym, ze wytwarza sie blok z kopoliestrowego elastomeru, majacy okreslona dlugosc pomiedzy dwiema stronami, blok ten wy¬ grzewa sie i na kazdej z tyoh stron bloku umiesz¬ cza plyte majaca na stronie zwróconej do bloku wykonane nierównosci skierowane pod katem do powierzchni plyty, po czym do tych plyt przyklada sie sile dostateczna do scisniecia bloku elastomeru o co najmniej Okolo 50*/« jego dlugosci pomiedzy plytami, (powodujac przeplywanie kopoliestrowego elastomeru dookola tych nierównosci i tym sa¬ mym zwiazanie elastomeru z plytami, a nastepnie 45 przerywa sie dzialanie tej sily. 8. Sposób wytwarzania zestawu amortyzujacego wstrzasy, zlozonego z elastomerycznego elementu sprezynujacego i dwóch |tfyt umieszczonych po przeciwleglych stronach tego elementu, mamienny 5J tym, ze blok z elastomeru kopoliestrowego wy¬ grzewa sie i poddaje dzialaniu skierowanej osio¬ wo sily wystarczajacej do scisniecia tego bloku o co najmniej okolo 50^/t jego osiowej dlugosci, po czym przerywa sie dzialanie tej sily i po przeciw- 55 leglych stronach otrzymanego elementu sprezynu¬ jacego umieszcza plyty majace na stronie zwróco¬ nej do Wofcu nierównosci skierowane pod katem do powierzchni tej strony plyty, po czym element poddaje sie dzialaniu drugiej, osiowo skierowanej eo sily sciskajacej, dostatecznej do spowodowania przeplywu kopoliestrowego elastomeru dookola tych nierównosci, powodujacego mechaniczne zwia¬ zanie sprezynujacego elementu z obiema plytami i nastepnie przerywa sie dzialanie tej drugiej sily 55 sciskajacej.11 12*345 12 9. Sposób wedlug za*trz. 8, samienny tym, ze przyklada sie osiowo ikierowana druga sile sciska¬ jaca dostateczna do scisniecia zestawu do grubosci w przyblizeniu takiej samej jak przy pierwszym sciskaniu bloku tworzywa. 10. Sposób wedlug zastrz. 8, sumienny tym, ze stasuje sie metalowe pftyty, które jako nierównosci na powierzchni maja otwory. 11. Sposób wedlug zastrz. 10, miamienny tym, ze stosuje sie plyty, które jako nierównosci maja o- prócz dworów wystepy skierowane na zewnatrz od powierzchni plyty. 12. Sposófe wedlug zastrz. 8, snamienny tym, ie stosuje sie plyty których jedna strona, majaca nie¬ równosci, jest przed zlozeniem zestawu uczyniona szorstka. 13. Sposób wytwarzania zestawu amortyzujace¬ go wstrzasy, skladajacego sie z wielu elaetoroerycz- nych elementów sprezynujacych i majacego po obu koncach plyty oraz plyty posrednie pomiedzy kazda z sasiadujacych ze soba par elementów, znamienny tym, ze stosuje sie elementy sprezynujace, z któ¬ rych kazdy 'jest wykonany z bloku elastomeru ko- s poliestrowego przez wygrzewanie tego bloku, pod¬ dawanie go dzialaniu skierowanej osiowo sily wy¬ starczajacej do scisniecia bloku o co najmniej oko¬ lo 50% jego osiowej dlugosci i nastepnie przerwa¬ nie dzialania tej sily i na kazdym z tych elemen¬ tów umieszcza sie plyte, tetóra na powierzchni zwróconej do elementu ma nierównosci skierowane pod katem do powierzchni tej strony plyty i po ztoneniu zestawu poddaje sie go dzialaniu drugiej osiowo skierowanej sily, dostatecznej do spowodo¬ wania przeplywu kopoiifstrowego elastomeru do¬ okola tych nierównosci, powodujacego mechanicz¬ ne zwiazanie sprezynujacych elementów z plyta¬ mi* a nastepnie przerywa sie dzialanie tej drugiej sily sciskajacej. 10 »126 345 w b/slepne formowanie bloku h/t/orzewar?/e 7yo/o/ru zstepne.SasAarr/e bloku Sprezyna sciskana l7' V<£ W3 1 c '<—i- /7 yC 25 a5'126 345 26* 27 30126 345 ^icj£A 26"126 345 4&* 5S- Sklad: B,Z.Graf.Druk: PracPoligraficzna UP PRL Naklad 100 egz. Cena 100 zl. PL