Przedmiotem wynalazku jest nóz do urabiania skal, zawierajacy powierzchnie natarcia i przy¬ lozenia tworzace w przecieciu krawedzie tnace.Przeznaczony jest do osadzania w organie robo¬ czym wykonujacym ruch zlozony z ruchu obro¬ towego i postepowego wzdluz trajektorii prosto¬ padlej do osi obrotu organu* jak to jest w kom¬ bajnach bebnowych, badz zlozony z dwóch ruchów postepowych o kierunkach wzajemnie prostopad¬ lych, jak to jest we wrebiarkach.Znane noze do urabiania skal, a w S'Zcególnosci do urabiania wegla zostaly przedstawione na przy^ klad w ksiazce A. W. Topcziewa i W. I. Weder- nikowa pt.: „Górnyje masziny", wyd. Gosudarst- wennoje Nauczno-Techniczeskoje Izdiatel&two Li*- teratury po Gornomu Dielu, Moskwa 1960, s. 9— 11 rys. 4, 5, 6 i 7. Znany nóz zawiera trzonek slu¬ zacy do mocowania go w organie roboczym oraz czesc tnaca bedaca przedluzeniem trzonka. Czesc tnaca jest utworzona z powierzchni natarcia zwró* conej ku urabianej warstwie wegla i rozciagajacej sie w zasadzie równolegle do osi trzonka badz odchylonej od tej osi o kilfca stopni tworzac do^ daitni, zerowy lub ujemny kat natarcia.Ponadto ozesc tnaca ma powierzchnie przyloze¬ nia usytuowana poprzecznie do powierzchni na¬ tarcia i tworzaca koncowa powierzchnie noza. Po¬ wierzchnia przylozenia jest nachylona wzgledem osi trzonka tworzac kat przylozenia. Krawedz 10 15 20 25 30 utworzona z przeciecia powierzchni natarcia i po¬ wierzchni przylozenia jest krawedzia tnaca i by¬ wa uzbrojona wkladka z materialu trudnoscieral- nego. Czesc tnaca noza jest po bokach ograniczo¬ na dwoma powierzchniami bocznymi nachylonymi do osi trzonka ta, iz przekrój czesci tnacej ma ksztalt trapezu o wiekszej podstawie po stronie powierzchni natarcia.Nóz przesuwany w urabianym weglu wykrawa rowek najczesciej o nieregularnym zarysie na sku¬ tek odlupywania sie bryl od calizny. W organie ro¬ boczym mocuje sie duza liczbe nozy i tak je roz¬ mieszcza, ze kazdy nastepny urabia inna warstwe calizny, zwykle sasiednia. W rezultacie takiego rozstawienia, kazdy nastepny nóz ma ulatwiona prace, gdyz tnie^ w caliznie oslabionej w sasiedz¬ twie przez prace, innych nozy. Noze osadza sie w organie wedlug ustalonych doswiadczalnie sche¬ matów. Urabianie nastepuje przez nacisk na ca*- lizne wywierany krawedzia tnaca i w nastepstwie równiez przez nacisk powierzchnie natarcia. Opór skrawania zalezy od rodzaju urabianego wegla, stanu noza» w szczególnosci od ostrosci krawedzi tnacej oraz od geometrii i wymiarów noza. Im nóz ma. wieksza szerokosc, tym wieksza musi byc sila dociskania go, do urabianego wegla. Z dru¬ giej strony zwezanie noza obniza wprawdzie nie¬ zbedna sile, ale jednoczesnie obniza trwalosc cze¬ sci tnacej, czyli przyspiesza tepienie, co z kolei prowadzi do zwiekszenia sily urabiania. Totez sze- 126159¦¦¦-¦ .c"" '"'¦ '•' 3 '^ '¦ ':Jl"\ .."¦ '¦¦''¦:' ........ rokosc "znanych nozy, dobrana doswadozalnie, jest kompromisem miedzy tymi skrajnosciami.Celem wynalazku jest nóz do urabiania skal, w szczególnosci wegla* który przy zachowaniu sze¬ rokosci zapewniajacej mu duza trwalosc bedzie skrawal ze zmniejszonymi oparami.Cel ten osiagnieto przez podzielenie tnacej cze¬ sci noza plaszczyzna porostopadla do krawedzi tnacej i przesuniecie wzgledem siebie powstalych czesci tak, ze jedna wyprzedza druga w kie¬ runku ruchu roboczego. Na skutek tego czesc ostrza cofnieta urabia skale wstepnie rozluzniona przez czesc wyprzedzajaca ostrza dzialajaca w sasiedniej warstwie. Istotnym jest przy tym bli¬ skie sasiedztwo obydwu polówek ostrza, dzieki czemu bowiem szczególnie w skalach twardych wystepuje takze oddzialywanie odwrotne. Nacisk cofnietej polówki ostrza na calizne przenosi sie bowiem w obszar dzialania wyprzedzajacej po¬ lówki ulatwiajac jej-skrawanie.Przedmiot wynalazku w pnzykladizae wykonania ..przedstawiono na rysunku, na którym fig. 1 jest wwtokiem noza z boku, fig. 2 widokiem noza w kierunku powierzchni natarcia, fig. 3 widokiem z góry, czyli w kierunku powierzchni przylozenia noza, którego czesc tnaca podzielono na równe czesci, fig. 4 jest widokiem z góry noza, którego czesc tnaca podzielono na nierówne czesci.Trzonek 1 noza ma w przykladzie wykonania przekrój prostokatny siegajacy po oporowa po¬ wierzchnie 9. Trzonek 1 jest osadzony po oporo¬ wa powierzchnie 9 w gniezdzie organu roboczego, na przyklad w bebnowym organie kombajnu.Utwór 10 sluzy do utwierdzania noza w gniezdzie za pomoca przetyczki. Czec noza ponad powierz¬ chnie 9 jest czescia tnaca. Plaszczpyzna x pro¬ stopadla do krawedzi tnacych, dzieli dzesc tnaca noza na czesc cofnieta 2a i w/sumieta 2b. Plasz¬ czyzna x dzieli tnaca czesc noza na czesci równe badz na czesc z szersza tnaca krawedzia 2a i wez¬ sza tnaca krawedzia 7a. Szersza tnaca krawedz # moóe imiec wysuniete tnaca czesc 2b lub cofnieta tnaca .czesc 2a. Kazda z mich ma odpowiednio po¬ wierzchnie natarcia 3 i 4 oraz powierizchnie przy¬ lozenia 5 i 6. Cofnieta powierzchnia natarcia 3 w przecieciu z cofnieta powierzchnia przylozenia 5 tworza tnaca cofnieta krawedz 7, ,zas wysunieta powierzchnia natarcia 4 w1 przecieciu z wysunieta powierzchnia przylozenia 6 tworza 'tnaca wysunie¬ ta krawedz 8. Tnaca czesc noza ma cofnieta bocz¬ na powierzchnie 13 i wysunieta boczna powierzch¬ nie 14. Na 'skutek Wzglednego przesuniecia tna¬ cych krawedzi 7 i 8 powstala posrednia boczna powierzchnia 13a. Krawedzie 7 i 8 sa przesuniete wzgledem siebie o odcinek P co najmniej równy polowie szerokosci krawedzi tnacej mniejszej czesci tnacej noza.Nóz osadzony w bejbnowym oganie urabiajacym kombajnu weglowego porusza sie w caliznie skal¬ nej po trajektorii, której ksztalt jest wynikiem ob¬ rotowego ruchu organu urabiajacego i {postepowe¬ go ruchu kombajnu. Atakuje on calizne tnacymi krawedziami 7 i 8 oraz powierzchniami natarcia 3 159 \i-s - r ;'"'¦ 4 . . . i'4, przy czym ruch noza odbywa sie, wedlug fi¬ gur li 3, w kieruuku od prawej ku lewej.Na skutek nacisku tnacych krawedzi 7 i 8 oraz powierzchni natarcia 3 i 4 w caliznie skalnej, ' szczególnie weglowej powstaje miejscowy zlozony rozklad naprezen tnacych i sciskajacych. Wywolu¬ je to odcinanie kawalków skaly od calizny i za¬ razem kruszenie pod wplywem sil sciskajacych.Powierzchnie natarcia 3 i 4 sa od siebie odda- io lone o odcinek P nie wiekszy od dlugosci tna¬ cych czesci 2a i 2b najkorzystniej mniejszy od polowy sredniej ich dlugosci, mierzonej po prostej prostopadlej do powierzchni natarcia 3 i 4. Powo¬ duje to, iz lokalne naprezenia wywolane naciskiem 15 cofnietej powierzchna natarcia 3 siegaja w obszar dzialania wysunietej krawedzi tnacej 8 ulatwiajac jej dzialanie. Cofnieta krawedz tnaca 7 oraz cof¬ nieta powierzchnia natarcia 3 maja ulatwiona pra¬ ce, gdyz dzialaja na obszar calizny po stronie 20 poredniej bocznej powierzchni 13a, a ten niewielki obszar calizny stal s'e latwiej urabialny, gdyz ulegl rozluznieniiu przez uprzednie dzialanie wy¬ sunietej krawedzi tnacej 8 i wysunietej powierz¬ chni natarcia 4. Tnace krawedzie 7 i 8 bywaja 25 zbrojone wkladkami 12 wykonanymi z trudnoscie- ralnych materialów.Omówione dzialanie noza dotyczy/skal;, któce nie ulegaja kruszeniu badz kruszenie jest niewielkie, ozyli skal trudnourabialnych. W tym przypadku 30 kat bocznego rozkruszenia jest maly, to znaczy nóz wykrawa w caliznie rowek równy szerokosci noza. Takie w.lasciwosci.maja miedzy innymi lup¬ ki* piaskowce i niektóre wegle. Zachowanie sie noza w skalach kruchych, zwlaszcza w kruchych 35 weglach jesit odmienne.W kruchym wegla nastepuje wykruszenie o du¬ zym kacie bocznego rozkruszenia. Wegiel pod dzialaniem wyprzedizajacej krawedzi tnacej 8 wy- 40 krusza sie po bokach noza, czyli w obszarze wy- suietej bocznej powierzchni 14 i posredniej bocz¬ nej powierzchni 13a. Przy duzym kacie bocznego rozkruszania nastepuje w caliznie tak rozlegle wykruszenie, iz cofnieta tnaca krawedzi 7 w ogó- 45 le noe wchodzi w kontakt z calizna. Skrusza, tyl¬ ko wysunieta tnaca krawedzz 8, której szerokosc jest mniejsza od szerokosci noza, a wiec opory skrawania sa mniejsze. Wobec kruchosci skaly te¬ pienie sie waskiej tnacej krawedzi 8 jest nie- 5q wielkie. Dopiero gdy w miare przesuwania sie kombajnu wzdluz scianowego wyrobiska organ urabiajacy natrafi na fragment pokladu w któ¬ rym wegiel ma inna urabialnosc, a mianowicie we¬ giel okaze sie trudniej urabialny, niejako samo- 55 czynnie wlaczy sie do pracy cofnieta 'tnaca kra¬ wedz 7 wspomagajac krawedz 8. Stanie sie tak wobec zmniejszenia sie kata bocznego rozkrusza¬ nia w weglu trudnouirabialnym. Zmiana urabial- nosci pokladu moze wystapic takze na skutek wy- 60 stapenia w pokladzie wegla kamiennych przero¬ stów. iRrzesunizcie krawedzi tnacych noza ma ponadto wplyw na 'dynamike urabiania, w sflazególnosci na dynamike wchodzenia poszczególnych krawedzi 65 tnacych w kontakt z caliizna. W kruchej skale w5 126 159 6 razie wykruszania sie wiekszych bryl z calizny tworza sie niewielkie" komory. Wówczas nóz traci chwilowo kontakt ze skala. Na skutek ruchu orga¬ nu urabiajacego nóz po chwili ponownie wchodzi w kontakt 'ze skala. W pierwszej chwili bedzie to 5 uderzenie waskiej wysunietej tnacej krawedzi 8, jest równa sumie dlugosci krawedzi 7 i 8.Doswiadczenia wykazaly, ze nóz wedlug wyna¬ lazku wywoluje mniejsze opory skrawania i wy- katzuje wieksza trwalosc, a zarazem powoduje, Iz 10 ziarnistosc urabianego wegla jest lepsiza. W urob¬ ku wystepuje mniej pylu i drolbnych frakcji.Przedstawiony na 'rysunku w przykladzie wy¬ konania nóz wedlug wynalazku jest inozem pro¬ mieniowym,, osadzonym w organie rolboczym 15 wzdluz jego promienia. W tym wykonaniu os sy¬ metrii trzonka przechodzi przez powierzchnie przylozenia. Nóz wedlug wynalazku mozna wyko- fia-< nac takze jako nóz styczny. Wtedy os symetrii trzonka moze przebiegac poza powieirzdhnia przy¬ lozenia.Zastrzezenie patentowe Nóz do urabiania skal zawierajacy powierzchnie natarcia i przylozenia tworzace w przecieciu kra¬ wedz tnaca, znamienny tym. ze ma 'tnaca czesc podzielona plaszczyzna (x) prostopadla do krawe¬ dzi tnacej na cofnieta tnaca czesc (2a) i wysu. pnieta tnaca czesc (2b) przy czym cofnieta po¬ wierzchnia natarcia (3) i cofnieta naca krawedts (7) sa przesuniete w kierunku (roboczego rucnu no¬ za o odcinek CP) wzgledem wysunietej powienzch- ni natarcia (4) i wysunietej tnacej krawedzi (8), przy czym odcinek (P) jest co najmniej równy polowie szerokosci krawedzi tnacej mniejiszej cze¬ sci tnacej.Fig. 2126U* 6 14 6 U Fig. 3 FigA WZGral Z-d 2 — 601/34 — 90 + 16 Cena 100 zl PL