Przedmiotem wynalazku jest sposób otrzymywa¬ nia przemyslowych olejów przekladniowych o ulep¬ szonych wlasnosciach przeciwzuzyciowych i ter- mooksydacyjnych oraz nie dajacych zagrozenia ekologicznego. Przemyslowe oleje przekladniowe, odporne na wysokie naciski, stosuje sie w przy¬ padkach, gdy zachodzi koniecznosc ochrony prze¬ ciazonych elementów ukladów redukujacych lub ukladów przenoszenia sily przed zjawiskami nad¬ miernego zuzycia takimi jak: scieranie, wyrywa¬ nie, rysowanie i innych typów zuzycia powierzch¬ ni ^metali.W celu podniesienia wlasciwosci przeciwzuzycio¬ wych i przeciwtarciowych olejów przekladniowych, stosuje sie dodatki poprawiajace te wlasnosci. Ole¬ je przekladniowe otrzymuje sie przez wprowadze¬ nie do olejów podstawowych, zawierajacych prze¬ waznie dodatki lepkosciowe, dodatki obnizajace temperature krzepniecia, inhibitory utleniania i ko¬ rozji, dodatki przeciwdzialajace pienieniu, akty¬ watory dzialania przeciwzuzyciowego, modyfikato¬ ry tarcia itp. dodatki przeciwzuzyciowe przewaznie w postaci rozpuszczalnych w olejach mineralnych organicznych zwiazków siarki i fosforu (opisy pa¬ tentowe St. Zjedn. Am. nr nr:3A103.492, 3.068.259, 3.087.950, 3.637.500, 3.652.410, 3.883.501; opisy paten¬ towe RFN nr nr: 1.15)1.086, 2.307.151, 2.324.923, 2.447.327); oraz kompozycje organicznych zwiazków siarki i olowiu (opisy patentowe St. Zjedn. Am. nr nr: 2.730.506, 3.558.311). Ostatnie kompozycje sto¬ lo 15 25 sowane sa prawie powszechnie do sporzadzania przemyslowych olejów przekladniowych. Oleje te posiadaja niska stabilnosc termooksydacyjna, nie- zadawalajace wlasnosci przeciwuzyciowe, zwlasz¬ cza w nizszych obszarach obciazen oraz stanowia, z uwagi na zawartosc olowiu, wzmozenia zagroze¬ nia srodowiska.Wedlug wynalazku do oleju podstawowego, beda¬ cego olejem mineralnym selektywnie rafinowa¬ nym o lepkosci kinematycznej od 5—30 mm2/s z rop bezparafinowych lub parafinowych gleboko od- parafinowanych a zawierajacego dodatki' obnizaja¬ ce temperature krzepniecia, dodatki przeciwpien- ne, aktywatory dzialania przeciwuzyciowego oraz modyfikatory tarcia, wprowadza sie w tempera¬ turze 40—il00°C przy stalym mieszaniu siarkowa¬ ne pochodne kwasów tluszczowych lub siarkowa¬ ne weglowodory oraz zwiazki pochodne kwasu fos¬ forowego lub tioforsforowego.Stosunek wprowadzonych do olejów substancji o charakterze przeciwzuzyciowych, zawierajacych siarke do tych, które zawieraja fosfor jest taki aby w ich mieszaninie zawartosc siarki wynosila od 6—22% wagowych korzystnie od 9—19% a za¬ wartosc fosforu od 0,3—2,0% wagowych, korzystnie od 0,5—1,0% wagowych. A ilosc dodatków jest ta¬ ka, aby zawartosc wprowadzonej siarki wynosila od 0,4—1,2% wagowych, korzystnie od 0,6—0,8% wagowych, a fosforu od 0,015—0,1% wagowych, ko¬ rzystnie od 0,02—b,04% wagowych. 124 285124 285 Wedlug wynalazku przemyslowe oleje przeklad¬ niowe otrzymuje sie przez wprowadzenie do ole¬ jów podstawowych, zawierajacych przewaznie do¬ datki lepkosciowe, dodatki obnizajace temperature krzepniecia, inhibitory utleniania i kordzji, dodat¬ ki przeciwdzialajace pienieniu, aktywatorx dzia¬ lania przeciwzuzyciowego, modyfikatory tarcia — zestaw dodatków przeciwzuzyciowych i przeciwza- truciowych nowego typu.Stosowane w wynalazku oleje podstawowe sta¬ nowia frakcje oleju mineralnego lub mieszaniny frakcji olejów mineralnych lub tez mieszaniny frakcji olejów mineralnych i oleju pozostaloscio¬ wego, pochodzace z rop bezparafinowych lub para¬ finowych, poddane uprzednio rafinacji rozpuszczal¬ nikowej i w przypadku rop parafinowych rozpu¬ szczalnikowemu odparafinowaniu. Oleje podstawo¬ we po zmieszaniu z dodatkami lepkosciowymi, ob¬ nizajacymi temperature krzepniecia inhibitorami utleniania i korozji, dodatkami wstrzymujacymi pienienie posiadaja lepkosc w granicach 5—30 mm*/s w 100°C.Jako dodatki lepkosciowe wprowadza sie poli¬ mery estrów kwasu metakrylowego lub akrylo- poli/metakrylany lub t.p. Jako inhihibitory utle¬ niania i korozji stosuje sie pochodne kwasu tiofo- sworowego, alkilofenole, alkiloaminofenole, a do¬ datki przeciw pienieniu stanowia przewaznie poli¬ mery pochodnych kwasu krzemowego np. dwumety- lopolisiloksan. Jako aktywatory dzialania dodat¬ ków przeciwzuzyciowych stosuje sie niekiedy zwiazki nitrowe. Jako modyfikatory tarcia stosuje sie miedzy innymi aminy tluszczowe.Zestaw dodatków wedlug wynalazku stanowia siarkowane pochodne kwasów tluszczowych lub siarkowane weglowodory oraz organiczne zwiazki fosforowe lub tiofosforowe w postaci estrów kwa¬ sów fosforowych lub tiofosforowych lub soli amo¬ niowych lub amidów lub imidów mono- lub dwu- estrów kwasów fosforowych lub tiofosforowych.Wedlug wynalazku mozliwe jest zastosowanie zwiazków pochodnych kwasu alkilo- lub alkeno- -fosforowego lub tiofosfonowego takich jak: estrów lub soli amoniowych lub amidów lub imidów alki- lo-lub alkenofosfonowych lub taofosfonowych.Istnieje tez mozliwosc zastosowania zwiazków fos¬ forowych w postaci produktów addycji lub czescio¬ wej addycji organicznych pochodnych a korzyst¬ nie mono- lub dwuestrów kwasów fosforowych lub tiofosforowych lub kwasów alkilo- lub alkenofosfo- nowych lub -tiofosfonowych do estrów nienasyco¬ nych kwasów tluszczowych i po ewentualnym, w przypadku produktu czesciowej addycji, uprzed¬ nim miarkowaniu produktu rodzaj addycji do za¬ lozonej zawartosci siarki w granicach od 6—22% wagowych.: Dodatki wprowadza sie do oleju przy stalym mieszaniu w temperaturze 40—100° Substancje siarkopochodne i fosforopochodne wprowadza sie do oleju oddzielnie lub w postaci mieszaniny (pa¬ kietu).Przyklad L bor oleju mineralnego lepkosci ki¬ nematycznej okolo 12 mmtys w 160°C, bedacego 10 15 20 25 30 35 40 45 mieszanina frakcji olejowej, uzyskanej na drodze rozdestylowania ropy parafinowej, rafinacji selek¬ tywnej rozpuszczalnikiem, odparafinowania meto¬ da rozpuszczalnikowa i nastepnie plytkiej, wykan¬ czajacej rafinacji wodorem, o lepkosci okolo 9 mm2/s w 100°C oraz oleje pozostalosciowego tzw. brighstocku o lepkosci okolo 28 mm!/s w 100°C, uzyskanego z pozostalosci destylacji prózniowej z ropy parafinowej przez odasfaltowanle rozpuszczal¬ nikowe i nastepne procesy rafinacyjnie jak opisa¬ no powyzej dla frakcji olejowej, zawierajacego 1,0% dodatku podwyzszajacego wskaznik lepkosci typu polimetakrylanowego, 0,3% wagowych dodat¬ ku obnizajacego temperature krzepniecia w postaci polialkilonaftalenu oraz 0,003% wagowych dodat¬ ku przeciw pienieniu w postaci polidwumetyjosi- loksanu — dodano w temperaturze ok. 70°C przy ustawianym mieszaniu do calkowitego rozpuszcze¬ nia: — 3,43% wag. siarkowanego estru metylowego nie¬ nasyconych kwasów tluszczowych o zawartosci siarki ok. 10% wagowych otrzymywanego przez przeestryfikowanie oleju tluszczowego roslinnego przy zastosowaniu alkoholu metylowego w obec¬ nosci katalizatora alkalicznego i nastepne siarko¬ wanie estru metylowego elementarna siarka w w temperaturze 170—200°C, — 0,28% wagowych fosforanu trójkrezylu, — 0,29% wagowych oktadecylaminy, otrzymywanej z kwasu stearynowego poprzez amid i nastepna redukcje.W wersji la dodatkowo dodano aktywatora dzia¬ lania przeciwzuzyciowego: — 0,25% wagowych m-dwunitrobenzenu Wlasnosci uzyskanego oleju: wersja 1 wersja la — badanie dzialania koro¬ zyjnego w 120°C po 3 godz. — na stal wytrzy- wytrzy¬ muje muje — na miedz wg ASTM-D-130 la la — badanie wlasnosci, prze¬ ciwkorozyjne wobec brak bcrak wody morskiej korozji korozji — badanie wlasnosci ,j 7 przeciwzuzyciowej w aparacie czterokulowym — obciazenie zespawa- nia w kg 250 315 — srednica skazy w biegu 1-godzinnym pod obciazeniem 40 kg w mm 0,35 0,50 Przyklad U. Do oleju mineralnego jak opi¬ sano w przykfta<£zie i dodano w temperaturale okolo 70°C przy ustawicznym mieszaniu do calkowitego rozpuszczenia: — 3,43% wagowych siarkowanego estru metylowe¬ go nienasyconych kwasów tluszczowych o za¬ wartosci siarki okolo 17%, otrzymanego analo¬ gicznie jak opisano w przekladzie 1 przy zasto-124285 sowaniu zwiekszonej ilosci siarki elementarnej w reakcji siarkowania — 0,28% wagowych fosforanu trójkrezylu — 0,29% wagowych oktadecylaminy W wersji 2a dodatkowo dodano aktywatora dzia¬ lania przeciwzuzyciowego: — 0,25% wagowych m-dwunitrobenzenu.Wlasnosci uzyskanego ole¬ ju: wersja 2 wersja 2a — Badanie dzialania koro¬ zyjnego w 120°C po 3 godz. — na stali wytrzy- wytrzy¬ muje muje — na miedzi wg ASTM-D^130 la la — Badanie wlasnosci prze¬ ciwkorozyjnych wobec wody morskiej brak brak korozji korozji -- badanie wlasnosci prze- ciwzuzyciowych na aparacie 4-kulowym — obciazenie zespawania w kg 250 315 — srednica skazy w biegu 1 godzinnym pod ob¬ ciazeniem 40 kg w mm 0,35 0,40 Przyklad III. Do oleju mineralnego jak opi¬ sano w przykladzie 1 dodano w temperaturze okolo 70°C przy ustawicznym mieszaniu do calkowitego rozpuszczenia: — 4% wagowych siarkowanego produktu reakcji dodania kwasu i -propylo-p-nonylofenoksyety- lotioforsforowego do estru metylowego nienasy¬ conych kwasów tluszczowych, utrzymywanego przez dzialanie wymiennego wyzej kwasu na eter kwasów tluszczowych w stosunku molar- nym 0,1:1 i nastepnym siarkowaniu produktu czesciowej addycji 18% wagowymi siarki w tem¬ peraturze 170—180°C.W wersji 3a dodano dodatkowo aktywatora dzia¬ lania przeciwzuzyciowego: — 0,25% wagowych m-dwunibenzenu Wlasnosci uzyskanego oleju: wersja 3a wersja 3b — Badanie dzialania koro¬ zyjnego w 120°C po 3 godzinach — na stal wytrzy- wytrzy¬ muje muje — na miedz wg ASTM-D-30 Ib Ib — Badanie wlasnosci prze¬ ciwkorozyjnych wobec wody morskiej brak brak korozji korozji — Badanie wlasnosci przeciwzuzyciowych w apracie 4-kulowym — obciazenie zespawania w kg 315 315 — srednica skazy w biegu 1 godzinnym pod obcia¬ zeniem 40 kg w mm 0,45 0,50 10 15 20 25 30 Przyklad IV* Do oleju mineralnego jak opi¬ sano w przykladzie i dodano w temperaturze oko¬ lo 70°C przy ciaglym mieszaniu do calkowitego roz¬ puszczenia: — 4% wagowych produktu siarkowanego reakcji dodania kwasu dwu-i-propylodwutiofosforowego do estru metylowego nienasyconych kwasów tlu¬ szczowych, otrzymanego w warunkach jak po¬ dano w przykladzie 3.W wersji 4a dodano dodatkowo aktywatora dzia¬ lania przeciwzuzyciowego: — 0,25% wagowych m-dwunitrobenzenu Wlasnosci uzyskanego oleju: — Badanie dzialania ko- rozyjneko w 120°C po 3 godzinach wersja 4a wersja 4b — na stal wytrzy- wytrzy¬ muje muje — na miedz Ib Ib — Badanie wlasnosci prze¬ ciwkorozyjnych wobec wody morskiej bez bez korozji korozji — Badanie wlasnosci prze¬ ciwzuzyciowych w apa¬ racie 4-kulowym — obciazenie zespawania w kg 315 400 — srednica skazy w biegu 1 godz. pod obciaze¬ niem 40 kg w mm 0,60 0,60 Zastrzezenia patentowe 1. Sposób otrzymywania przemyslowego oleju 40 przekladniowego, polegajacy na wprowadzeniu do oleju podstawowego, bedacego olejem mineral¬ nym selektywnie rafinowanym o lepkosci kinema¬ tycznej 5 do 30 mm2/s w 100°C rop bezparafino- wych lub parafinowych gleboko odparafinowanych, 45 dodatków obnizajacych temperature krzepniecia, dodatków lepkosciowych, inhibitorów korozji i utle¬ niania, dodatków przeciw pienieniu, aktywatorów dzialania przeciwzuzyciowego oraz modyfikatorów tarcia, znamienny tym, ze do oleju tak przygo- 50 towanego wprowadza sie w temperaturze 40— 100°C przy stalym mieszaniu siarkowane po¬ chodne kwasów tluszczowych lub siarkowane we¬ glowodory oraz zwiazki pochodne kwasu fosforo¬ wego lub tiofosforowego, przy czym stosunek wpro- 88 wadzanych do oleju substancji o charakterze prze- ciwzuzyciowym, zawierajacych siarke do tych, które zawieraja fosfor jest taki, aby w ich mie¬ szaninie zawartosc siarki wynosila od 6—22% wa¬ gowych korzystnie od 9—19% wagowych — a za- w wartosc fosforu od 0,3—2,0% wagowych korzystnie od 0,5—rl,0% wagowych, a ilosc dodatków jest ta¬ ka, aby zawartosc wprowadzanej do oleju siarki wynosila od 0,4—1,2% wagowych, korzystnie od 0,6 do 0,8% wagowych, a fosforu od 0,015 do 0,1% ® wagowych korzystnie od 0,02 do 0,04% wagowych.124 285 Z. Sposób wedlug zastrz. 1, znamienny tym, ze organiczne zwiazki fosforowe wprowadza sie w po¬ staci estrów kwasów fosforowych lub tiofosforo- wych lub soli amoniowych lub amidów, lub imi- dów mono- lub dwuestrów kwasów fosforowych lub tiofosforowych. 3. Sposób otrzymywania przemyslowego oleju przekladniowego, polegajacy na wprowadzeniu do oleju podstawowego, bedacego olejem mineral¬ nym selektywnie rafinowanym o lepkosci kinema¬ tycznej 5 do 30 mm2/s w 100°C z rop bezparafi- nowych lub parafinowych gleboko odparafinowa- nych, dodatków obnizajacych temperature krzep¬ niecia, dodatków lepkosciowych, inhibitorów ko¬ rozji i utlenianiu, dodatków przeciw pienieniu, ak¬ tywatorów dzialania przeciwzuzyciowego oraz mo¬ dyfikatorów tarcia, znamienny tym, ze do oleju tak przygotowanego wprowadza sie w temperatu¬ rze 40—100°C, przy stalym mieszaniu siarkowane pochodne kwasów tluszczowych lub siarkowane we¬ glowodory oraz zwiazki pochodne kwasu alkilo- lub alKenofosfonowego lub tiofosfonowego przy czym stosunek wprowadzanych do oleju substancji o charakterze przeciwzuzyciowym, zawierajacych siarke do tych, które zawieraja fosfor jest taki, aby w ich mieszaninie zawartosc siarki wynosila od 6—22% wagowych korzystnie od 9^19% wa¬ gowych, a zawartosc fosforu od 0,3—2,0°/o wago¬ wych, korzystnie od 0,5—1,0%, wagowych, a ilosc dodatków jest taka, aby zawartosc wprowadzonej do oleju siarki wynosila od 0,4—1,2% wagowych, korzystnie od 0,6 do 0,8% wagowych, a fosforu od 0,015 do 0,1% wagowych korzystnie od 0,02 do 0,4% wagowych. 4. Sposób, wedlug zastrz. 3, znamienny tym, ze organiczne zwiazki fosforowe wprowadza sie w postaci estrów lub soli amoniowych lub amidów lub imidów kwasów alkilo lub alkenofosfonowych, lub tiofosfonowych. 10 15 20 25 30 35 40 5. Sposób otrzymywania przemyslowego oleju przekladniowego, polegajacego na wprowadzeniu do oleju podstawowego, bedacego olejem mineral¬ nym selektywnie rafinowanym o lepkosci kinema¬ tycznej 5 do 30 mm2/s w 1Q0°C z rop bezparafino- wych lub parafinowych gleboko odparafinowanych, dodatków obnizajacych temperature krzepniecia, dodatków lepkosciowych, inhibitorów korozji i utle¬ niania, dodatków przeciwpienieniu, aktywatorów dzialania przeciwzuzyciowego oraz modyfikatorów, tarcia, znamienny tym, ze do oleju tak przygoto¬ wanego wprowadza sie w temperaturze 40—100°C, przy stalym mieszaniu siarkowane pochodne kwa¬ sów tluszczowych lub siarkowane weglowodory oraz produkty addycji organicznych pochodnych kwasu fosforowego lub tiofosforowego lub pochod¬ nych kwasu alkeno- lub alkilofosfonowego lub tio¬ fosfonowego do estrów nienasyconych kwasów tlu¬ szczowych, przy czym stosunek wprowadzanych do oleju substancji o charakterze przeciwzuzyciowym, zawierajacych siarke do tych, które zawieraja fos¬ for jest taki, aby w ich mieszaninie zawartosc siarki wynosila od 6—22% wagowych korzystnie od 9—19% wagowych, a zawartosc fosforu od 0,3— 2,0% wagowych, korzystnie od 0,5—il,0% wago¬ wych, a ilosc dodatków jest taka, aby zawartosc wprowadzonej do oleju siarki wynosila od 0,4— 1,2% wagowych, korzystnie od 0,6—0,8% wago¬ wych, a fosforu od 0,015 do 0,1% wagowych, ko¬ rzystnie od 0,02 do 0,04% wagowych. 6. Sposób, wedlug zastrz. 5, znamienny tym, ze organiczne zwiazki fosforowe wprowadza sie w postaci produktów addycji lub czesciowej addycji mono- lub dwuestrów kwasów fosforowych lub tiofosforowych lub kwasów alkilo- lub alkenofos- forowych lub tiofosfonowych do estrów nienasy¬ conych kwasów tluszczowych i po ewentualnym, w przypadku produktu czesciowej addycji uprzed¬ nim siarkowaniu produktu reakcji addycji do za¬ wartosci siarki od 6 do 22% wagowych.Drukarnia Narodowa, Zaklad Nr 6. 308/M Cena 100 zl PL