Przedmiotem wynalazku jest pankratyczny uklad lunetowy, czteroskladnikowy z ciagla zmiana po¬ wiekszenia katowego. Uklad ten moze byc stosowa¬ ny w sprzecie obsrwacyjnym, zwlaszcza w pankra¬ tycznyeh mikroskopach stereoskopowych.W dotychczas znanych pankratycznyeh ukladach lunetowych czteroskladnikowych z ciagla zmiana po¬ wiekszenia katowego moce pierwszego i trzeciego skladnika sa dodatnie zas moce drugiego i czwar¬ tego skladnika sa ujemne. Dwa wewnetrzne sklad¬ niki ukladuprzemieszczane sa wzdluz osi i wprowa¬ dzaja zmienne powiekszenie poprzeczne dodatnie przy odwzorowaniu plaszczyzny ogniskowej obra¬ zowej pierwszego skladnika w plaszczyznie ognis¬ kowej przedmiotowej czwartego skladnika. Wartosci mocy poszczególnych skladników czteroskladniko- wego pankratycznego ukladu lunetowego powoduja dodatnia krzywizne Petzvala tego ukladu, czesciowo kompensujaca calkowita ujemna krzywizne Petz- vala ukladu optycznego pankratycznego mikroskopu stereoskopowego.W znanych i stosowanych czteroskladnikowych pankratycznych ukladach lunetowych wystepuje znaczne winietowanie w polu widzenia tych ukla¬ dów.Celem wynalazku jest zwiekszenie stopnia kom¬ pensacji krzywizny Petzvala i zmniejszenie winie¬ towania w polu Widzenia w pankratycznym ukla¬ dzie lunetowym. Cel ten osiagnieto w pankratycz¬ nym ukladzie lunetowym czteroskladnikowym przez 2 zastosowanie pierwszego i czwartego skladnika 0 mocach dodatnich a drugiego i trzeciego skladni¬ ka o mocach ujemnych. Skladniki drugi i trzeci przemieszczane sa wzdluz osi optycznej w taki spo- s sób, ze wprowadzajazmiennepowiekszenie poprzecz¬ ne ujemne przy odwzorowaniu plaszczyzny ognisko¬ wej obrazowej pierwszego skladnika w plaszczyznie ogniskowej przedmiotowej czwartego skladnika ze zmiana powiekszenia poprzecznego o krotnosci W io odpowiadajacej krotnosci zmiany powiekszenia ka¬ towego y /ukladu lunetowego i z zachowaniem stalej odleglosci\l mierzonej od plaszczyzny ogniskowej obrazowej pierwszego skladnika do plaszczyzny ogniskowej przedmiotowej czwartego skladnika 15 w calym zakresie zmiany powiekszenia poprzecz¬ nego.Skladnik drugi przesuwa sie wzgledem plaszczyz¬ ny ogniskowej obrazowej pierwszego skladnika od polozenia, w którym odwzorowuje plaszczyzne ognis- J0 kowa obrazowa pierwszego skladnika z powieksze¬ niem poprzecznym równym — W** do polozenia, w którym odwzorowuje te sama plaszczyzne z po¬ wiekszeniem poprzecznym równym — W~^* zapew¬ niajac nalozona krotnosc W zmiany powiekszenia. 25 Skladnik trzeci nie ma wplywu na krotnosc W powiekszenia i jest przemieszczany wzdluz osi op¬ tycznej jedynie w celu zapewnienia stalej odleglosci 1 mierzonej od plaszczyzny ogniskowej obrazowej pierwszego skladnika do plaszczyzny ogniskowej * przedmiotowej czwartego skladnika w calym zakre- 124 129124 129 3 * sie zmiany powiekszenia. Z tego powodu skladnik trzeci znajduje sie w tej samej odleglosci od sklad¬ nika czwartego w skrajnych polozeniach drugiego skladnika i nieznacznie przesuwa sie w kierunku skladnika drugiego w polozeniach posrednich tego skladnika. Odleglosc d pomiedzy skladnikiem dru¬ gim i trzecim, w kazdym z polozen, oblicza sie z nastepujacego wzoru: J_ + r/J_\ 2 afc+jrt , «pi+y«Pi)MT 2 [\ 2 I fr2«ft Y cpiqp2cp3a'4 J gdzie: 1 — odleglosc od plaszczyzny ogniskowej obra¬ zowej pierwszego skladnika do plaszczyzny ogniskowej przedmiotowej czwartego skla¬ dnika, Y — powiekszenie katowe ukladu lunetowego W kazdym swoim ustawieniu skladnik trzeci wpro¬ wadza powiekszenie poprzeczne dodatnie przy od¬ wzorowaniu obrazu posredniego plaszczyzny ognis¬ kowej obrazowej pierwszego skladnika w plaszczyz¬ nie ogniskowej przedmiotowej czwartego skladnika, zachowujac stale polozenie plaszczyzny odwzorowa¬ nia w calym zakresie zmiany calkowitego powiek¬ szenia poprzecznego ujemnego, wprowadzanego przez skladnik drugi i trzeci.Dzieki zastosowaniu ukladu zawierajacego cztery skladniki o mocach kolejno: dodatniej, ujemnej, ujemnej i dodatniej w którym skladnik drugi i trze¬ ci przesuwane sa wzdluz osi optycznej wprowadza¬ jac zmienne powiekszenie poprzeczne ujemne uzys¬ kano wieksza krzywizne Petzvala od krzywizny Petzvala w dotychczas gnanych czteroskladnikowyeh pankratycznych ukladach lunetowych, która w wie¬ kszym stopniu kompensuje calkowita ujemna krzy¬ wizne Petzvala pozostalej czesci ukladu optycznego pankratycznego mikroskopu stereoskopowego. Zmiej- szenie calkowitej ujemnej krzywizny Petzvala ukla¬ du optycznego pankratycznego mikroskopu sterosko- powego powoduje wyplaszczenie pola widzenia.Dzieki ujemnemu zmiennemu powiekszeniu po¬ przecznemu wprowadzonemu przez drugi i trzeci skladnik ukladu lunetowego mozliwe bylo odpowied¬ nie uformowanie wiazek polowych w taki sposób, ze przy nieznacznym powiekszeniu srednic drugiego, trzeciego i czwartego skladnika, w porównaniu ze srednicami tych skladników w znanych i stosowa¬ nych pankratycznych ukladach lunetowych cztero- skladnikowych, uzyskano mniejsze winietowanie w polu widzenia. Zmniejszenie winietowania ozna¬ cza lepsze wyrównanie jaskrawosci obrazu miedzy brzegiem i srodkiem pola widzenia.Przedmiot wynalazku jest przedstawiony w przy¬ kladzie wykonania na rysunku, na którym fig. 1 przedstawia schemat optycznego ukladu pankra¬ tycznego ukladu lunetowego czteroskladnikpwego zastosowanego w pankratycznym mikroskopie ste¬ reoskopowym, fig. 2 — przykladowy wykres zmiany polozenia p ruchomych skladników wzgledem nie¬ ruchomego pierwszego skladnika w funkcji kata a obrotu elementu napedowego i w funkcji zmiany powiekszenia katowego y pankratycznego ukladu lu¬ netowego czteroskladnikowego.Za obiektywem glównym 1 umieszczono syme¬ trycznie do jego osi dwa analogiczne pankratyczne uklady lunetowe o ciaglej zmianie powiekszenia katowego y o osiach równoleglych do osi obiekty- 5 wu glównego 1. Kazdy z zastosowanych ukladów lunetowych wedlug wynalazku sklada sie z czterech skladników: 2, 3, 4 i 5. Nieruchome skladniki w ukla¬ dzie lunetowym pierwszy 2 i czwarty 3 maja moc dodatnia zas ruchome skladniki drugi 4 i trzeci 5 10 maja moc ujemna.Zmiane powiekszenia katowego ukladu lunetowe¬ go uzyskuje sie przez przesuw wzdluz osi optycznej skladnika drugiego 4 i trzeciego 5. Skladnik drugi 4 przesuwany jest wzdluz osi optycznej ruchem linio- 15 wym w stosunku do kata obrotu elementu napedo¬ wego. Przesuwanie tego skladnika zapewnia zalo¬ zona krotnosc W zmiany powiekszenia katowego y ukladu lunetowego. Skladnik trzeci 5 przesuwany jest wzdluz osi optycznej ruchem krzywoliniowym 20 w stosunku do kata a obrotu elementu napedowego.Przemieszczanie skladnika trzeciego 5 ma na celu zapewnienie stalosci polozenia obrazu plaszczyzny ogniskowej obrazowej 7 skladnika pierwszego 2 w plaszczyznie ogniskowej przedmiotowej 8 sklad- 25 nika czwartego 3.Wiazki promieni swietlnych wychodzacych z pun¬ ktu przedmiotowego 6 stanowiacego ognisko przed¬ miotowe obiektu glównego 1 jest przez ten obiektyw przeksztalcona w wiazke promieni rówoleglych. Pro¬ so mienie te po przejsciu przez pierwsze skladniki 2 dwóch równoleglych pankratycznych ukladów lune¬ towych skupiaja sie w plaszczyznach ogniskowych obrazowych 7 pierwszych skladników 2. Skladniki drugie 4 i trzecie 5 ukladów lunetowych sa prze- 35 mieszczane wzdluz osi optycznej identycznie w kaz¬ dym z pankratycznychukladów lunetowych i odwzo¬ rowuja plaszczyzny ogniskowe obrazowe 7 pierw¬ szych skladników 2 w plaszczyznach ogniskowych przedmiotowych 8 skladników czwartych 3. 4Q Skladniki drugie 4 i trzecie 5 wprowadzaja przy odwzorowaniu zmienne powiekszenie poprzeczne ujemne o zalozonej krotnosci W zmiany powieksze¬ nia katowego y ukladów lunetowych z zachowaniem stalej odleglosci L przy odwzorowaniu odpowiednio 45 parami plaszczyzn ogniskowych obrazowych 7 pierwszych skladników 2 w plaszczyznach ognisko¬ wych przedmiotowych 8 skladników czwartych 3.Promienie wychodzace z czwartych skladników 3 tworza dwie; równolegle wiazki promieni wpadajace so do nasadki okularowej 9 pankratycznego mikrosko¬ pu stereoskopowego.W przykladzie zastosowania w ukladzie luneto¬ wym wedlug wynalazku skladniki drugie 4 i trzecie 5 przesuwane sa wzdluz osi optycznej zgodnie z wy- 55 kresem zamieszczonym na fig. 2 na której pokaza¬ no przemieszczenia Z skladnika drugiego 4 i trze¬ ciego 5 jednego pankratycznego ukladu lunetowego.Zastrzezenie patentowe Pankratyczny uklad lunetowy, zbudowany z czte¬ rech skladników tworzacych obraz prosty, w któ¬ ro rym skladniki drugi i trzeci wprowadzajacy zmia-124 129 5 6 ny powiekszenia katowego sa przesuwane wzdluz moc ujemna, przy czym krotnosc (W) zmiany po- osi optycznej, znamienny tym, ze nieruchome sklad- wiekszenia katowego pankratycznego ukladu lune- niki pierwszy (2) i czwarty (3) maja moc dodatnia, towego uzyskiwana jest przez przesuw wzdluz osi zas ruchome skladniki drugi (4) i trzeci (5) maja optycznej skladnika drugiego (4). #9.2 PL