W sprzeglach hydraulicznych przeno¬ szacych moment obrotowy przez statyczne cisnienie cieczy stosuje sie zwykle przyrza¬ dy, regulujace poslizg sprzegla. Czesci sprzegla, wykonane np. w postaci pomp tlo¬ kowych lub obrotowych z kólkami zebate- mi i wystawione na cisnienie cieczy, dziala¬ ja przy poslizgu jako zespól, który prze¬ prowadza strumien cieczy ze sprzegla przez przewód tloczny i przyrzad regulujacy na- zewnatrz, podczas gdy odpowiednia ilosc cieczy doplywa do sprzegla przez przewód ssawny. Ze wzgledu na zaoszczedzenie kosztów, przestrzeni i wagi pozadane jest, aby te przewody posiadaly mozliwie male przekroje. Waskie przewody posiadaja jed¬ nak te wade, ze nawet przy calkowicie o- twartym przyrzadzie regulacyjnym, czyli przy najmniejszej przeszkodzie, stawia¬ nej przeplywowi cieczy przez sprzeglo, przeciwstawiaja mu taki opór, iz nie za¬ wsze jest mozliwe regulowanie poslizgu i nastawienie sprzegla na pozadana mala liczbe obrotów czesci napedzanej, wzgled¬ nie calkowite wstrzymanie jej ruchu obro¬ towego.Celem wynalazku jest umozliwienie równiez przy stosunkowo waskich przewo¬ dach daleko idacego regulowania poslizgu.Cel ten osiaga sie w mysl wynalazku przez umieszczenie przyrzadów reguluja¬ cych, umozliwiajacych dlawienie lub za¬ mkniecie przewodów, nietylko w przewo¬ dzie tlocznym, lecz równiez w przewodziessawnym. Im mniejsza staje sie przeplywa¬ jaca w ciagu jednostki czasu ilosc cieczy, tern mniejsze staje sie cisnienie, niezbedne do przeprowadzenia cieczy przez sprzeglo, i tern wiekszy staje sie poslizg, poniewaz przenoszony moment obrotowy zalezy bez¬ posrednio od wielkosci tego cisnienia. Dla¬ wienie mozna doprowadzic do takiego stop¬ nia, ze po stronie ssawnej sprzegla wytwa¬ rza sie znaczna niedopreznosc, mozna tez wprowadziac do sprzegla powietrze zamiast cieczy (lub mieszanine powietrza i cieczy), co umozliwia nawet przy bardzo malych przekrojach przewodów daleko idaca regu¬ lacje poslizgu.Rysunek uwidocznia kilka przykladów wykonania przedmiotu wynalazku, przy- czem na fig. 1 jest uwidocznione w przekro¬ ju podluznym sprzeglo z przewodami, la- czacemi je z przyrzadami regulujacemi; fig. 2 przedstawia przekrój sprzegla, prostopa¬ dly do jego osi wzdluz linji //—// fig. 1; fig. 3 — przekrój podluzny przyrzadu regu¬ lujacego; fig. 4 — podobny przyrzad regu¬ lujacy, równiez w przekroju podluznym, fig. 5—8 — inne odmiany wykonania przy¬ rzadu regulujacego w przekroju podluz¬ nym (fig. 5), w przekroju poprzecznym wzdluz linji VI—VI fig. 5 w trzech róznych polozeniach (fig. 6—8), a fig. 9 — sprze¬ glo z obracajacemi sie wraz z niem przy¬ rzadami reguluj acemi.Sprzeglo wedlug fig. 1 i 2 jest wykona¬ ne w znany sposób w postaci pompy obro¬ towej z kólkami zebatemi, w której np. czesc napedzajaca osi 1 jest polaczona sztywno z oslona 6, zawierajaca kólka pla¬ netarne 4 i 5, a, czesc napedzana osi 2 ze srodkowem kólkiem zebatem 3. Ciecz ro¬ bocza, np. olej doprowadza sie do strony ssawnej sprzegla ze zbiornika 20; ciecz przeplywa chlodnice 21 i przedostaje sie z niej do sprzegla przez przewód ssawny, u- tworzony z przewodów 22, 23, 24, pochwy 11, kanalu 10 w osi 1 i komory 7, umozli¬ wiajacej dostep cieczy do komory roboczej sprzegla. Przewody 22 i 23 laczy przyrzad lub zawór regulujacy A. Na stronie tlocz¬ nej sprzegia ciecz uchodzi z komory robo¬ czej przez komore 8 do kanalu w osi 12, plynie przez pochwe 13 i przewód 31 do zaworu regulujaceg C i powraca przewo¬ dem 32 do zbiornika 20. Od przewodu ssawnego 24 sa odgalezione dwa przewody, mianowicie przewód 25 z przyrzadem regu¬ lujacym lub zaworem B i przewodem 26, którego wylot znajduje sie w zbiorniku 20, oraz przewód 27, zaopatrzony w otwiera¬ jacy sie nazewnatrz, lekko tylko obciazony zawór wsteczny 28, mieszczacy sie w blot- nicy 40. Przed zaworem A od przewodu 22 oddziela sie przewód 41, w który jest wla¬ czona stale dzialajaca pompa 42, polaczo¬ na z przewodem 43, zaopatrzonym w zwe¬ zenie 44 i laczacym sie z przewodem 3 za zaworem A. Pompa 42 moze wobec tego stale (nawet przy zamknietym zaworze A) doprowadzac do sprzegla pewna mala ilosc cieczy. Gdy zawory B i C sa zamkniete, czyli sa zamkniete przeplyw przez sprzeglo i wolny odplyw, to ciecz moze wyplywac przez zawór 28. Pompa 42 moze zaopatry¬ wac w olej równiez inne miejsca smarowa¬ ne, np. kólko zebate 45, uruchomiajace sprzeglo, zapomoca dysz rozpraszajacych 46. Olej w ten sposób zuzyty splywa do blotnicy 40. Z blotnicy olej ssie pompa 49 i doprowadza go przewodem 50 i przewodem 32 do zaworu C lub bezposrednio do zbior¬ nika 20. Do przewodu tlocznego 31 (umie¬ szczonego miedzy pochwa 13 i zaworem C), moze byc dolaczony przewód 53, odgalezia¬ jacy sie od przewodu 22 i zawierajacy za¬ wór ssawny 52, oraz przewód 55, zaopa¬ trzony w mocno obciazony zawór bezpie¬ czenstwa 54 i konczacy sie w blotnicy 40.Dzialanie sprzegla jest nastepujace: gdy sprzeglo ma pracowac bez poslizgu, to za¬ wór A powinien, byc otwarty, podczas gdy zawory B i C zamkniete. Jezeli liczba obro¬ tów maszyny napedzanej ma byc zmniej¬ szona, to otwiera sie zaWór C, cisnienie cie- — 2 —czy maleje, a nienadazajace w tym przy¬ padku sprzeglo dziala jako pompa i pro¬ wadzi ciecz ze zbiornika 20 przez zawór A, pochwe 11, kanal 10 do swej komory robo¬ czej i przez kanal i2, pochwe 13, zawór C i przewód 32 zpowrotem do zbiornika. Je¬ zeli nawet przy calkowicie otwartym zawo¬ rze C liczba obrotów napedzanej czesci 2 jest zbyt wielka, to zostaje zamykany stop¬ niowo zawór A, wobec czego zmniejsza sie ilosc cieczy, doplywajacej w ciagu jednost¬ ki czasu do sprzegla, a cisnienie, niezbedne do jej przeprowadzenia przez sprzeglo, sta¬ je sie odpowiednio mniejsze. Przy calkowi¬ cie zamknietym zaworze A w komorach ssawnych sprzegla wytwarza sie znaczna niedopreznosc, której usuniecie jest czesto pozadane. Do tego sluzy zawór B, umozli¬ wiajacy dostep powietrza do sprzegla. Po¬ niewaz powietrze moze byc przeprowadza¬ ne przez sprzeglo przy bardzo malem ci¬ snieniu, to przytem powieksza sie znacznie poslizg sprzegla. Szkodliwy bieg sprzegla bez cieczy jest uniemozliwiony przytem przez mala ilosc cieczy, doprowadzana za¬ pomoca pompy 42 przez zwezenie 44. Moz- naby równiez pompe pominac lub zawór A zaopatrzyc w mala nieszczelnosc, lecz w ta¬ kim razie staje sie niemozliwe dokladne re¬ gulowanie ilosci cieczy, poniewaz doplyw jej zalezy w znacznym stopnu od zmienia¬ jacej sie wraz z temperatura wisnosci. Na¬ tomiast doprowadzanie cieczy zapomoca pompy 42, celem uskutecznienia biegu jalo¬ wego, zapewnia praktycznie stale niezmien¬ ny jej doplyw. 3vzd\ przy otwartym zawo¬ rze B sprzeglo biegnie jalowo (czyli czesc napedzana wyprzedza czesc napedzajaca) przyczem ciecz jest doprowadzana w kie¬ runku odwrotnym do poprzedniego, to ciecz ta moze odplywac przewodem 26 do zbior¬ nika 20. Przy zamknietych zaworach A i B ciecz, plynaca zpowrotem, przy biegu jalo¬ wym moze odplywac przewodem 27 przez zawór 28 do blotnicy 40. Doplyw cieczy do sprzegla, niezbedny podczas biegu jalowe¬ go celem zapobiezenia tworzeniu sie niedo- preznosci, oraz do smarowania, umozliwia przewód 53 z zaworem ssawnym 52, który celowo jest wykonany tak, ze przepuszcza tylko stosunkowo mala ilosc cieczy, czyli dziala w tenze sposób, powiekszajac po¬ slizg, jak i mocno dlawiony zawór A.Skojarzenie zasilania sprzegla ciecza ze smarowaniem pedni {42, 46), posiada te za¬ lete, ze równiez w razie dluzszego postoju sprzegla odbywa sie obieg ogrzanego oleju przez chlodnice 21, wobec czego mimo chlo¬ dzenia go przez powietrze zewnetrzne na¬ wet przy niskiej temperaturze zewnetrznej olej pozostaje zawsze dostatecznie plynny.Celem uproszczenia wykonania przyrza¬ du regulujacego mozna polaczyc trzy za¬ wory A, B, C w jeden zawór regulujacy, którego czesc nastawna moze byc wykona¬ na w korzystny sposób jako odciazona za¬ suwa tlokowa.Taki przyrzad regulujacy z prostolinij¬ nie przesuwana czescia nastawna, uwidacz¬ nia fig. 3. W otworze oslony 60 jest umie¬ szczona zasuwa tlokowa 61, przesuwana W kierunku osiowym zapomoca wrzeciona 63.Zasuwa rozrzadza trzy wience szczelin A, BA C, które odpowiadaja oznaczonym na fig 1 temiz literami przyrzadom lub zaworom regulujacym i sa polaczone zapomoca prze¬ wodów, oznaczonych równiez jednakowenu liczbami z odpowiadajacemi im przewoda¬ mi na fig. 1, ze sprzeglem K i pozostalenii czesciami urzadzenia. Szczeliny A i C sa rozrzadzane koncami zasuwy, a szczeliny B zapomoca górnej krawedzi wglebienia 62.Gdy zasuwa znajduje sie w dolnem swem polozeniu, to szczeliny A sa otwarte, a szczeliny B i C zamkniete, czyli sprzeglo pracuje zasadniczo bez poslizgu.Przy podniesieniu zasuwy otwieraja sie stopniowo szczeliny C, a sprzeglo dziala jako pompa i wiruje w coraz wiekszym po¬ slizgiem. W uwidoczniomem polozeniu szczeliny A sa jeszcze otwarte, szczeliny C calkowicie zamkniete. — 3 —Przy dalszem przesuwaniu do góry za¬ suwy szczeliny C pozostaja otwarte, nato¬ miast zamykaja sie najpierw szczeliny A, a sprzeglo pracuje z poslizgiem i pod zmniejszomem cisnieniem, wreszcie górna krawedz wglebienia 62 otwiera szczeliny B i powietrze moze wtedy przeplywac z prze¬ wodu 26 -przez kanal 25 w zasuwie (odpo¬ wiadajacy pr*ewodowi 25 na fig. 1) do przewodu 23, znajdujacego sie za szczeli¬ nami A.Fig. 4 uwidacznia podobne urzadzenie, w którem jednak czesc 64 zasuwy, rozrza¬ dzajaca wieniec szczelin C, nie jest pola¬ czona sztywno z pozostala czescia 61* za¬ suwy, lecz jest przyciskana zapomoca spre¬ zyny 66 do pierscienia 67 przedluzenia 68 (czesci zasuwy 61*. Z czescia 64 zasuwy jest polaczony sztywno suwak pomocniczy 65, który rozrzadza wieniec szczelin 70 i wspól¬ dziala z zaworem wstecznym 71.Podczas ruchu do góry wrzeciona 63 za¬ suwa 64 zostaje przymusowo pociagana przez pierscien 67, sposób zas dzialania u- rzadzenia jest taki sam, jak opisano w przykladzie, uwidocznianym na fig. 3. Gdy wrzeciono 63 przesuwa sie wdól, to tylko czesc 61' zasuwy zostaje zabierana przy¬ musowo, natomiast czesc 64 zasuwy4 wraz z suwakiem pomocniczym 65 zostaje przesu¬ wana pod cisnieniem sprezyny 66. Gdy przytem suwak pomocniczy 65 zamknie szczeliny 70, to czesc 64 zasuwy otworzy szczeliny C zaledwie czesciowo. Po za¬ mknieciu szczelin 70, ciecz znajdujaca sie w komorze 69 pod suwakiem 65 moze od¬ plywac nazewnatrz tylko przez maly otwór 72 w scianie oslony tak, ze równiez przy szybkiem posunieciu wdól wrzeciona 63 czesc 64 zasuwy moze przesuwac sie pod cisnieniem sprezyny tylko pomalu i przez to stopniowb tylko zamykac szczeliny C.Przez to osiaga sie stopniowe wlaczanie sprzegla; oprócz tego ciecz mocno ogrzana podczas poprzedniego ruchu sprzegla z po¬ slizgiem, posiada dosc czasu, aby ochlodzic sie zpowrotem w chlodnicy 21 (fig. 1) tak dalece, ze przy calkowitem wlaczeniu sprze¬ gla ma sie do dyspozycji chlodniejszy, a tern samem olej o wiekszej wisnosci, wobec czego nieuniknione straty na nieszczelnosci, a przezi to i niepozadany poslizg staja sie bardzo male. Do zasilania kanalów 70 slu¬ zyc moze ciecz biegu jalowego, doprowa¬ dzana zapomoca pompy 42 przez przewód 43 do przewodu 23.Aby osiagnac latwa zawsze przesuwal- nosc zasuwy, zaopatruje sie oslone 60 w przyrzad podgrzewajacy. W tym celu mozna np. w oslonie wykonac komory 75, przez które przeplywa ciepla ciecz. Na ciecz ogrzewajaca nadaje sie np. ciecz, do¬ prowadzana przez pompe 49 do przewodu 50, która zawiera jeszcze cieplo, oddane przez chlodzone przez nia czesci pedni 45 (fig. 1). Ta ciecz moze byc odprowadzana z przewodu 50 do przewodu 32, odprowa¬ dzajacego ciecz ze szczelin C.Fig. 5—8 uwidaczniaja wykonanie przy¬ rzadu regulujacego w postaci zaworu obro¬ towego lub kurka, zastosowanego zamiast pochw 11 i 13 (fig. 1), nasunietych na os 1.Jak to uwidoczniono na fig. 5, trzon 81 kur¬ ka znajduje sie miedzy nieruchomym pla¬ szczem 80 i osia 1 i jest zaopatrzony w raczke 82, zapomoca której moze byc prze¬ stawiany recznie lub za posrednictwem od¬ powiedniego przyrzadu. Na stronie we¬ wnetrznej trzona znajduja sie dwa rowki obwodowe 83, 84, z których jeden (83) jest polaczony stale z kanalem ssawnym 10 sprzegla, a drugi (84) z kanalem tlocznym 12. Od kazdego z rowków prowadzi otwór 85, wzglednie 86, nazewnatrz trzona, dzie¬ ki czemu przez odpowiednie nastawienie trzona uskutecznia sie pozadane polaczenia przylaczonych do plaszcza 80 przewodów doprowadzaj acych i odprowadzajacych, jak to uwidoczniono na fig. 6—8 przy trzech nastawieniach trzona.Przy nastawieniu trzona wedlug fig. 6 wylot przewodu 22, zastepujacy zawór A, — 4 —jest polaczony z kanalem 10 przez otwór 85 i rowek 83, natomiast wylot przewodu 32, zastepujacy zawór C, jest zamkniety, sprzeglo zatem jest wlaczone calkowicie.Gdy trzon zostaje obracany w kierun¬ ku ruchu wskazówki zegara w polozenie, uwidocznione na fig. 7, to wylot A pozo¬ staje polaczony z kanalem 10, natomiast wylot C otwiera sie, a przez sprzeglo mo¬ ze przeplywac strumien cieczy, to znaczy, ze sprzeglo pracuj z poslizgiem.Przy dalszym obrocie trzona w tymze kierunku wylot A jest przy otwartym wy¬ locie C stopniowo dlawiony, az wreszcie, jak to uwidocznia fig. 8, zamyka sie calko¬ wicie. Przed osiagnieciem polozenia, uwi¬ docznionego na fig. 8, zostaje otwarty przez otwór 85 wylot przewodu 26, odpowiadaja¬ cy zaworowi B, wobec czego do sprzegla, pracujacego z najwiekszym poslizgiem, wchodzi powietrze.Do oslony kurka 80 sa przylaczone po stronie ssawnej polaczone w jeden wylot 91 przewody 27 i 43, a po stronie tlocznej równiez polaczone w jeden wylot 92 przewody 53 i 55. Wyloty 91 i 92 tych prze¬ wodów sa ulozone tak, ze przy wszystkich polozeniach trzona wylot 91 jest stale po¬ laczony z kanalem ssawnym 10, a wylot 92 z\ kanalem tlocznym 12. Przesuwajacy sie w rowku 94 oslony sworzen 95 zabez- piecza trzon 81 przed osiowym przesuwem i ogranicza jego pokrecanie sie.Zaleta tej odmiany wykonania jest jej wielka prostota, gdyz nie potrzeba stoso¬ wac zadnych, znajdujacych sie naze- wnatrz czesci sprzegla, przewodów, lacza¬ cych przyrzad regulujacy ze sprzeglem, przy wielkiem bezpieczenstwie ruchu, po¬ niewaz przyrzad nastawiajacy nie obraca sie wraz ze sprzeglem, czyli moze byc kaz¬ dego czasu obsluzony z latwoscia.W przykladzie wykonania wedlug fig. 9 czesci przyrzadu regulujacego i przyna¬ lezne przewody znajduja sie calkowicie wewnatrz oslony sprzegla 6 i oslona ta za¬ wiera równoczesnie wirujacy zbiornik cie¬ czy 20, który dziala równoczesnie jako chlodnica, przyczem celem zwiekszenia te¬ go dzialania zbiornik ten moze byc zaopa¬ trzony w zebra 21. Kruciec 98 do napel¬ niania tego zbiornika jest przedluzony we¬ wnatrz zbiornika wi ksztalcie rurki 99, która zapobiega calkowitemu napelnieniu zbiornika, w którym wobec tego zawarta jest stale pewna ilosc powietrza. Podczas obracania sie sprzegla ciecz tworzy pier¬ scien, który otacza powstajaca przestrzen, wypelniona powietrzem. Z ta przestrzenia powietrzna lacza sie przewody 26 i 32 przyrzadu, regulujacego poslizg. Poslizg reguluje sie zapomoca zasuwy, która wy¬ konaniem Swym i sposobem dzialania od¬ powiada calkowicie zasuwie, uwidocznio¬ nej na fig. 3, podczas gdy rozmieszczenie doplywów i odplywów odpowiada schema¬ towi fig. 1 tak, ze sposób dzialania urza¬ dzenia jest zupelnie jasny.Wal napedzany 2 sprzegla jest wyko¬ nany w tym przypadku w ksztalcie krót¬ kiej,, zachodzacej na os 1 tulei, zaopatrzo¬ nej w kolo zebate 100, które przekazuje moment obrotowy dalszym czesciom pedni.Wynalazek nie ogranicza sie do uwi¬ docznionych i opisanych przykladów wy¬ konania, lecz umozliwia, szczególnie w kierunku wykonania i urzadzenia przyrza¬ dów do regulacji, zmiany w ich wykonaniu przy zachowaniu dlawienia doplywu cie¬ czy do sprzegla celem zmniejszenia nie¬ zbednego do przetloczenia jej przez sprze¬ glo cisnienia podczas ruchu z poslizgiem.Takie zmiany wykonania, powodujace dalsze uproszczenie urzadzeitóa moga po¬ legac np. na zastosowaniu zamiast zaworu A lub C przewodu zwezonego. Przy zasto¬ sowaniu takiego niezmiennego zwezenia w przewodzie tlocznym (zamiast zaworu Cj, dlawienie wywolane przez to, powinno tyc tak silne, aby przy calkowicie wlaczonem sprzegle ilosc ciecze, odplywajacej przez otwór dlawiacy, byla bardzo mala w sto- — 5 —sunku do ilosci cieczy, wytlaczanej prze£ sprzeglo przy pelnym poslizgu tak, ze od-i plyw tej ilosci cieczy powoduje tylko bar¬ dzo nieznaczny poslizg sprzegla. Zmiana poslizgu moze byc uskuteczniana w tym przypadku przez przestawienie przyrza¬ dów regulujacych A i B.Przy zastosowaniu stalego zwezenia w przewodzie ssawnym (zamiast zaworu A) regulowanie poslizgu uskutecznia sie przez przestawienie przyrzadów regulujacyeh lub zaworów B i C. PL