Przedmiotem wynalazku jest sposób wykonania pierscieni o profilowym zarysie zewnetrznym przekroju poprzecznego do osi, zwlaszcza kól zeba¬ tych walcowych lub stozkowych z pólwyrobów zao¬ patrzonych w umieszczony w osi otwór przeloto¬ wy. Sposób polega na wywieraniu nacisku na pól¬ wyrób z materialu odksztalcalnego plastycznie przy uzyciu usytuowanych na obwodzie pólwyrobu, ru¬ chomych w kierunku promieniowym, segmentów ksztaltujacych, których zarys roboczy jest dopel¬ nieniem zewnetrznego zarysu formowanego.Znane sa sposoby omówionego typu polegajace na tym, ze po osadzeniu pólwyrobu, majacego osiowy otwór przelotowy o srednicy równej srednicy otwo¬ ru w gotowym pierscieniu, na nieodksztalcalnym plastycznie trzpieniu wytwarza sie w opisany spo¬ sób ostateczny zarys profilowy pierscienia.Wada znanych sposobów jest trudnosc uzyskania zadanej wysokosci wystepów profilu pierscienia, zwlaszcza w przypadku wystepów zwezajacych sie ku wierzcholkowi. Przyczyna tej trudnosci jest fakt, ze kierunek plyniecia materialu jest w znanych sposobach przeciwny do kierunku ruchu segmen¬ tów ksztaltujacych, co wymaga pokonania duzych oporów. Naciski jednostkowe na powierzchniach roboczych segmentów ksztaltujacych sa niezwykle wysokie, rzedu wytrzymalosci materialu segmen¬ tów. W przypadku wysokich, wystepów profilu, zwezajacych sie ku wierzcholkowi, znane sposoby ii 15 20 okazuja sie nieskutecznymi, w wyniku czego nie uzyskuje sie wymaganej wysokosci wystepów.Celem wynalazku jest opracowanie sposobu ksztaltowania pierscieni o profilowym zarysie zew¬ netrznym przekroju poprzecznego, w którym kon¬ cowy etap ksztaltowania odbywalby sie w warun¬ kach ulatwiajacych formowanie wystepów profilu zewnetrznego.Istota sposobu wedlug wynalazku polega na tym, - ze wytwarzanie pierscienia dzieli sie na dwa etapy. .W etapie pierwszym osadza sie pólwyrób zao¬ patrzony w osiowy otwór o srednicy wiekszej od ostatecznej srednicy otworu w wykonanym na go- towo pierscieniu, na nieodksztalcalnym plastycznie trzpieniu o srednicy otworu pólwyrobu i wywiera sie w znany sposób jednokrotnie lub wielokrotnie nacisk segmentami ksztaltujacymi, wytwarzajac profil wstepny o wystepach grubszych wzdluz luku pierscienia niz wystepy.ostatecznie uksztaltowane, w szczególnosci o pogrubionych zebach kola zebatego.; Pierwszy etap ksztaltowania konczy sie wyjeciem, nieodksztalcalnego plastycznie trzpienia z otworu,-% Przed rozpoczeciem drugiego etapu ksztaltowania, wprowadza sie w otwór w pólwyrobie nieodksztal- calny plastycznie trzpien majacy srednice odpowia¬ dajaca srednicy otworu w gotowym pierscieniu.Drugi etap ksztaltowania polega na tym, ze sie wy¬ wiera tymi samymi segmentami ksztaltujacymi na¬ cisk na pólwyrób. Zakonczenie drugiego etapu ksztaltowania nastepuje wtedy, gdy uzyskany zos- 123 5493 123 549 4 tanie osetateczny zewnetrzny zarys profilowy pier¬ scienia. Uzyskanie ostatecznego zewnetrznego za¬ rysu profilowego pierscienia jest mozliwe równiez wtedy, gdy przed rozpoczeciem etapu drugiego nie wprowadzono w otwór osiowy pólwyrobu nieod- ksztalcalnego plastycznie trzpienia.Najkorzystniejsze warunki procesu maja miej¬ sce wtedy, gdy objetosc wstepnie -uksztaltowanych w pierwszym etapie wystepów jest w przyblizeniu równa objetosci wystepów ostatecznie uksztaltowa¬ nych oraz wtedy, gdy srednica kola opisanego na -wystepach wstepnie uksztaltowanych jest w przy¬ blizeniu równa srednicy kola opisanego na Wyste¬ pach uksztaltowanych ostatecznie, jak równiez wtedy, gdy uzyskanie ostatecznego zewnetrznego zarysu profilowego pierscienia oraz obcisniecie ma¬ terialu na trzpieniu nastepuje jednoczesnie.Zaleta sposobu wedlug wynalazku jest stworzenie w drugim etapie ksztaltowania warunków ulatwia¬ jacych zachodzace w kierunku obwodowym spe¬ czanie wstepnie uksztaltowanych w etapie pierw¬ szym wystepów. Obwodowe speczanie wystepów, bedace wynikiem zblizania sie do siebie bocznych powierzchni segmentów ksztaltujacych, jest ulat¬ wione dzdekd istnieniu w dirugdrn etapie ksztalto¬ wania luzu miedzy powiezrchnia otworu i trzpie¬ niem. Duz ten powoduje plastyczne promieniowe plyniecie materialu do srodka ksztaltowanego pier¬ scienia, a wiec zmniejszenie sie srednicy osiowego otworu. Naciski na segmenty, ksztaltujace sa przy zastosowaniu sposobu wedlug wynalazku znacznie mniejsze niz w sposobach znanych, dzieki czemu zwieksza sie trwalosc segmentów. Sposób wedlug wy¬ nalazku umozliwia uzyskanie prawidlowego zary¬ su profilowego pierscienia, w szczególnosci uzys¬ kanie prawidlowego zarysu wystepów zwezaja¬ cych sie ku wierzcholkowi, zwlaszcza zebów kola zebatego.Przedmiot wynalazku wyjasniony jest przykla¬ dowo na rysunku, na którym figury od 1 do 6 ilustruja w formie przekrojów poprzecznych przez przedmiot obrabiany i narzedzie kolejne fazy i etapy sposobu wykonania pierscienia wedlug zastrzezenia pierwszego. Figury te nalezy trakto¬ wac jako przykladowa ilustracje sposobu wyko¬ nania wedlug zastrzezenia drugiego, pomijajac na fig. 4 do 6 trzpien 5.Na figurze 1 przedstawiono pólwyrób 1 zao¬ patrzony w osiowy otwór, osadzony na nieodksztal- calnym plastycznie trzpieniu 2 o srednicy równej srednicy otworu pólwyrobu 1. Otwór tein ma sred¬ nice wieksza od srednicy otworu w pierscieniu wy¬ konanym na gotowo. Równomiernie usytuowane na obwodzie segmenty ksztaltujace 3, z których w celu uproszczenia rysunku pokazano tylko czte¬ ry, sa odsuniete od pólwyrobu 1. Na fig. 2 przed¬ stawiono kolejna faze pierwszego etapu wykona¬ nia pierscienia, podczas której na segmenty ksztal¬ tujace 3 wywierany jest nacisk powodujacy wcis¬ kanie sie segmentów 3 w pólwyrób 1, w wyniku czego na zewnetrznej powierzchni pólwyrobu 1 ksztaltowane sa wystepy 4. Zaczernione strzalki na fig. 2 i 5 oznaczaja symbolicznie nacisk wywie¬ rany na segmenty* Pierwszy etap ksztaltowania konczy sie stanem przedstawionym na fi:?. 3: uksztaltowany zostal profil wstepny o wystepach 4A grubszych wzdluz luku pierscienia niz wystepy ostatecznie uksztalto- 5 wane; nacisk na segmenty ksztaltujace 3 przestaje byc wywierany. Z otworu w pólwyrobie wyjmuje sie nieodksztalcalny plastycznie trzpien. Na fig. 4 przedstawiono faze poprzedzajaca drugi etap ksztal¬ towania. W otwór pólwyrobu 1 wprowadza sie nie¬ odksztalcalny plastycznie trzpien 5 o srednicy od¬ powiadajacej srednicy otworu w gotowym pier¬ scieniu.Na fig. 5 przedstawiono drugi etap ksztaltowa¬ nia, podczas którego na segmenty ksztaltujace 3 wywiera sie nacisk, dzieki któremu nastepuje ob¬ wodowe speczanie wystepów 4B, ulatwione dzieki plastycznemu plynieciu materialu pólwyrobu 1 do srodka ksztaltowanego pierscienia, które jest moz¬ liwe wobec istnienia w drugim etapie ksztaltowania luzu miedzy powierzchnia otworu w pólwyrobie oraz powierzchnia trzpienia 5. Na fig. 6 przedsta¬ wiono koncowy stan uzyskany po drugim etapie ksztaltowania: wystepy 4C pierscienia 1 zostaly ostatecznie uksztaltowane. W korzystnych wa¬ runkach uzyskanie ostatecznego zewnetrznego za¬ rysu profilowego pierscienia 6 nastepuje jedno¬ czesnie z obcisnieciem materialu trzpieniu 5.W sposobie wykonania wedlug zastrzezenia dru¬ giego po wyjeciu nieodksztalcalnego plastycznie trzpienia 2 jak na fig. 3 wywiera sie nacisk na segmenty ksztaltujace az do ostatecznego uksztal¬ towania wystepów 4C pierscienia 1.Zastrzezenia patentowe — 1. Sposób wykonania pierscieni o profilowym za¬ rysie zewnetrznym przekroju poprzecznego do osi, zwlaszcza kól zebatych walcowych albo stozko¬ wych, z pólwyrobów zaopatrzonych w umieszczony w osi otwór przelotowy, przez wywieranie nacisku ^ na pólwyrób z materialu odksztalcalnego plastycz¬ nie przy uzyciu ruchomych w kierunku promie¬ niowym, usytuowanych na obwodzie pólwyrobu segmentów ksztaltujacych, których zarys roboczy jest dopelnieniem zewnetrznego zarysu formowa- ^ nego, znamienny tym, ze po osadzeniu pólwyrobu (1), majacego otwór przelotowy ó srednicy wiek¬ szej od srednicy otworu w gotowym pierscieniu, na nieodksztalcalnym plastycznie trzpieniu (2), o srednicy równej srednicy otworu pólwyrobu, -. wytwarza sie profil wstepny o wystepach grub¬ szych wzdluz luku pierscienia niz wystepy ostatecz¬ nie uksztaltowane, zwlaszcza o pogrubionych ze¬ bach kola zebatego, i nastepnie po wyjeciu trzpie¬ nia wprowadza sie w otwór drugi nieodksztalcalny plastycznie trzpien (5), majacy srednice odpowia¬ dajaca srednicy otworu w gotowym pierscieniu, i wywiera sie tymi samymi segmentami ksztaltuja¬ cymi (3) nacisk na pólwyrób (1) az do uzyskania ostatecznego zarysu profilowego pierscienia. 2. Sposób wykonania pierscieni o profilowym zarysie zewnetrznym przekroju poprzecznego do osi, zwlaszcza kól zebatych walcowych albo stozko¬ wych, z pólwyrobów zaopatrzonych w umieszczony w osi otwór przelotowy, przez wywieranie nacisku u na pólwyrób z materialu odksztalcalnego plastyce » l5 123 549 6 nie przy uzyciu ruchomych w kierunku promienio¬ wym, usytuowanych na obwodzie pólwyrobu, seg¬ mentów ksztaltujacych, których zarys roboczy jest dopelnieniem zewnetrznego zarysu formowanego, znamienny tym, ze po osadzeniu pólwyrobu (1),, majacego otwór przelotowy o srednicy wiekszej od srednicy otworu w gotowym pierscieniu, na riieod- ksztalcalnym plastycznie trzpieniu (2), o srednicy równiej srednicy otwoinu pólwyrobu, wytwarza si^ profil wstepny o wystepach grubszych wzdluz luku pierscienia r.iiz wystepy ostatecznie uksztaltowane, zwlaszcza o pogrubionych zebach kola zebatego, i nastepnie po wyjsciu trzpienia wywiera sie na¬ cisk na pólwyrób tymi samymi segmentami ksztal¬ tujacymi (3) az do uzyskania ostatecznego zarysu profilowego pierscienia.Fig. Z123 549 Fig. 6 OZGraf. 2.P. Dz-wo, z. 416 (80+15) 12.84 Cena 146 zl PL