Przedmiotem wynalazku jest urzadzenie do kom¬ pensacji odksztalcen rurociagów, zwlaszcza niskocisnie- niowych znajdujace zastosowanie przede wszystkim w magistralnych sieciach rurociagów.W celu skompensowania odksztalcen glównie ter¬ micznych, dotychczas stosuje sie cztery rodzaje urzadzen, a mianowicie kompensatory giete w ksztalcie litery „U", kompensatory dlawnicowe, kompensatory faliste i kom¬ pensatory, przegubowe, kazdy z nich posiada jednak pewne cechy ujemne. I tak wada kompensatorów gie¬ tych sa znaczne sily reakcji na podpory, znaczne zwiek¬ szenie dlugosci rurociagu z którego wykonane sa kom¬ pensatory duze gabaryty i zwiazane z tym zwiekszone zapotrzebowanie na przestrzen do zainstalowania kom¬ pensatorów.Wada kompensatorów dlawnicowych jest brak mo¬ zliwosci przenoszenia sil osiowych powstajacych na skutek cisnienia wewnatrz rurociagu oraz nieszczelnosc dlawnic.Wada kompensatorów falistych jest mala zdolnosc kompensacyjna, a takze brak mozliwosci przenoszenia sil osiowych powstajacych na skutek cisnienia we¬ wnetrznego w rurociagu.Stosunkowo najmniej wad wykazuja kompensatory przegubowe odznaczajace sie malymi wymiarami, szczel¬ noscia, malymi silami do wywolania kompensacji oraz duza zdolnoscia kompensacyjna. Ich podstawowa wada sa jednak jarzma umieszczone na zewnatrz kompensa¬ torów, sluzace do przenoszenia sil osiowych rurociagu oraz do obrotu samych kompensatorów. 2 Jarzma te zlozone z kolnierzy i elementów laczacych kolnierze umieszczonych z dala od osi rurociagu poza silami osiowymi musza przenosic równiez momenty od tych sil co niekorzystnie wplywa na wymiary tych S jarzm, ciezary kompensatorów i przez to zwieksza gabaryty kompensatorów oraz ilosc materialów zuzy¬ wanych do ich budowy.Celem wynalazku jest wyeliminowanie tej wady i uzyskanie kompensacji rurociagów niskocisnieniowych 10 przy jednoczesnym wyeliminowaniu wad znanych i dotychczas stosowanych kompensatorów a wytyczo¬ nym do rozwiazania zagadnieniem technicznym jest opracowanie konstrukcji urzadzenia do kompensacji odksztalcen rurociagów, zwlaszcza niskocisnieniowych, 15 umozliwiajacego osiagniecie tego celu.Cel ten przy wykorzystaniu elementu kompensacyjne¬ go lub ukladu elementów kompensujacych korzystnie elementów soczewkowych wbudowanych w odcinek rurociagu osiagniety zostal poprzez przytwierdzenie 20 wewnatrz rurociagu do jego scianek elementów mocu¬ jacych polaczonych z elementem lub elementami ela¬ stycznymi umozliwiajacymi kompensacyjne zgiecie ru¬ rociagu i przenoszacymi sily osiowe spowodowane cisnieniem wystepujacym w rurociagu, przy czym 25 elementy mocujace usytuowane sa przed i za elementem lub elementami kompensujacymi, najkorzystniej syme¬ trycznie do tych elementów.Rozwiazanie to posiada kilka istotnych zalet. Obok przedstawionych wyzej zalet kompensatorów przegu- 30 bowych umozliwia calkowite wyeliminowanie kolnierzy 123 307123 307 3 jarzma i laczacych je elementów takich jak sruby, na¬ kretki, podkladki, plaskowniki, sworznie itp.Na skutek umieszczenia elementów elastycznych przenoszacych sily osiowe wewnatrz rurociagu, mozliwe jest zmniejszenie gabarytów urzadzenia do kompensacji odksztalcen rurociagów niskocisnieniowych. Takie umie¬ szczenie elementów elastycznych pozwala na bezmomen- towe przenoszenie sil osiowych przez co równiez ele¬ menty mocujace i elastyczne posiadaja male wymiary i zmniejszaja miejscowo przekrój czynny rurociagu jedynie o okolo 10%, co przy oplywowym ksztalcie elementów mocujacych i elastycznych nie ma praktycz¬ nego znaczenia w bilansie oporów rurociagów zwlasz¬ cza sieci magistralnych.Wynikajaca ze zmniejszenia gabarytów urzadzenia istotna zaleta jest zmniejszenie masy urzadzenia w od¬ niesieniu do najlepszych rozwiazan kompensatorów przegubowych o wielkosci rzedu 50%.Urzadzenie to odznacza sie latwa do wykonania konstrukcja pozbawiona jakichkolwiek elementów tna¬ cych, nie wymagajaca obslugi po zainstalowaniu, calko¬ wita szczelnoscia oraz znikoma wielkoscia sil kompen¬ sacji do przeniesienia przez podpory rurociagu i nie¬ zawodnoscia dzialania.Elementy elastyczne moga byc wykonane z rózno¬ rodnych materialów w postaci tasm lin i ciegien.Przedmiot wynalazku uwidoczniony jest w przy¬ kladzie wykonania na zalaczonym rysunku, na którym fig. 1 przedstawia urzadzenie do kompensacji odksztal¬ cen rurociagów, zwlaszcza niskocisnieniowych z ele¬ mentami elastycznymi w postaci tasmy w widoku perspektywicznym i pólprzekroju, fig. 2 — urzadzenie jak na fig. 1 lecz z elementami elastycznymi w postaci lin, a fig. 3 — schemat kompensacji odksztalcen od¬ cinka rurociagu niskocisnieniowego pomiedzy pod¬ porami stalymi.W odcinek rurociagu 1 wbudowany jest element kompensujacy 2 lub uklad elementów kompensujacych 2, korzystnie w postaci znanych z patentu PRL nr 63870 elementów soczewkowych. Wewnatrz rurociagu 1 do jego scianek przytwierdzone sa elementy mocujace 3 usytuowane zarówno przed jak i za elementem lub 4 elementami kompensujacymi 2. Elementy mocujace 3 polaczone sa z elementem lub elementami elastycznymi 4 w postaci tasmy (fig. 1) lin (fig. 2) ciegien itp.Elementy elastyczne 4 oprócz przenoszenia sil osiowych 5 na skutek swojej elastycznosci umozliwiaja równoczesnie zgiecie elementu kompensujacego 2 i tym samym od¬ cinka rurociagu 1 w którym element ten jest wbudowany.W przypadku duzych srednic rurociagów elementy mocujace 3 sa wzmacniane zebrami 5 przytwierdzonymi 10 równiez do scian rurociagu 1.Dzialanie urzadzenia wedlug wynalazku przedsta¬ wione jest ponizej.Urzadzenia do kompensacji odksztalcen rurociagów, zwlaszcza niskocisnieniowych wbudowane w rurociag 6 15 pomiedzy podporami stalymi 7 przejmuja odksztalcenia rurociagu 6 o wielkosc A 1, a to na skutek mozliwosci obrotu urzadzenia kompensacyjnego o kat q (fig. 3).Wielkosc mozliwego do przejecia odksztalcenia A 1 jest proporcjonalna do kata obrotu q oraz do ramienia 20 R stanowiacego odleglosc pomiedzy urzadzeniami do kompensacji. Odksztalcenia te moga powstawac przy¬ kladowo na skutek sil zewnetrznych dzialajacych na rurociag jak równiez na skutek zmian temperatury medium znajdujacego sie wewnatrz lub zewnatrz ru- 25 rociagu.Konstrukcja urzadzenia wedlug wynalazku pozwala na przejmowanie tak dodatnich jak i ujemnych odksztal¬ cen rurociagu 6 pomiedzy podporami 7.Zastrzezenie patentowe Urzadzenie do kompensacji odksztalcen rurociagów, zwlaszcza niskocisnieniowych, skladajace sie z elementu kompensujacego lub ukladu elementów kompensuja¬ cych, korzystnie elementów soczewkowych wbudowa- 35 nych w odcinek rurociagu, znamienne tym, ze we¬ wnatrz rurociagu (1) do jego scianek przytwierdzone sa elementy mocujace (3) polaczone z elementem ko¬ rzystnie elementami elastycznymi (4) umozliwiajacymi kompensacyjne zgiecie rurociagu (1) i przenoszacymi 40 sily osiowe spowodowane cisnieniem wystepujacym w rurociagu (1) przy czym elementy mocujace (3) usytuowane sa przed i za elementami kompensujacymi (2) najkorzystniej symetrycznie do tych elementów. PL