Przedmiotem wynalazku jest sposób wytwarzania narzedzi z chromowych stali narzedziowych, zwlaszcza stempli do wykrojników korzystnie ze stali NC 10 i NC 11.Znany i dotychczas stosowany sposób wytwarzania narzedzi z tych stali polega na wstepnym ksztaltowaniu plastycznym i kolejnej obróbce wiórowej lub na ich wykonaniu z pretów walcowa¬ nych lub kutych poprzez obróbke wiórowa. Narzedzia wykonane tymi sposobami poddaje sie ulepszaniu cieplnemu zgodnie z kartami materialowymi. Narzedzia po ulepszaniu cieplnym charak¬ teryzuje sie twardoscia 55 do 62 HRC, dobra odpornoscia na scieranie przy stosunkowo niskiej ciagliwosci w szczególnosci w stalach o wysokiej zawartosci wegla ograniczajacej trwalosc uzyt¬ kowa tych narzedzi pod obciazeniami dynamicznymi.Znany jest równiez sposób obróbki cieplno-mechanicznej narzedzi ze stali narzedziowej NZ 4 do obróbki drewna znamienny tym, ze odcinki pólwyrobów hutniczych o wymaganych wymiarach austenityzuje sie, chlodzi na wolnym powietrzu do temperatury okolo 973 K, a nastepnie kuje w czasie krótszym od wywolujacego poczatek przemiany austenitu przechlodzonego, chlodzi i odpu¬ szcza, z chlodzeniem na wolnym powietrzu.Innym sposobem wysokotemperaturowa obróbka cieplno-mechaniczna narzedzi ze stali narze¬ dziowych stopowych, wysokochromowych, srednio i wysokoweglowych. Sposób ten polega na tym, ze pólwyroby poddaje sie austenityzowaniu, chlodzi do temperatury odksztalcenia plasty¬ cznego powyzej 1073 K, zaleznie od gatunku stali, nadajac narzedziom pozadany ksztalt i nastep¬ nie bezposrednio hartuje z temperatury odksztalcenia plastycznego i odpuszcza. Ostateczny ksztalt narzedziom mozna nadac przez obróbke elektroiskrowa lub szlifowanie.Znany jest takze sposób obróbki cieplnej narzedzi z wykorzystaniem cieplo-mechanicznego umocnienia, polegajacy na austenityzowaniu wstepniaków, przepychowych ich wyciskaniu w dolnej temperaturze austenityzowania, a nastepnym odpuszczaniu przed obróbka skrawaniem na okolo 40 HRC oraz ponownym wygrzewaniu przed koncowym hartowaniem w krótkim czasie i dolnej temperaturze austenityzowania.Znane sposoby wytwarzania narzedzi z zastosowaniem obróbki ubytkowej cechuje w zale¬ znosci od sposobu, nadmierne zuzycie materialów, szczególnie przy zlozonych ksztaltach przek-2 123 120 rc ju naivvdzi ] ock/as obróbki skiawanicm i znaczna pracochlonnosc. W przypadku innych metod, np. poprzez wyciskanie lub kucie istnieje trudnosc wykonania zlozonych ksztaltów narze¬ dzi. Problem ten narasta w przypadku wykonywania narzedzi o malej powierzchni przekroju poprzecznego, np. dla powierzchni < 100 mm2, w zwiazku z niedogodnoscia utrzymania znanej temperatury odksztalcenia plastycznego, szczególnie podczas walcowania.Celem wynalazku jest usuniecie wskazanych wyzej niedogodnosci, a zadanie polega na opra¬ cowaniu sposobu wytwarzania narzedzi z chromowych stali narzedziowych, który cechuje sie zmniejszeniem zuzycia materialu i pracochlonnosci, dogodnoscia ksztaltowania plastycznego zlozonych przekrojów o malej powierzchni oraz uzyskania wysokich wlasnosci mechanicznych i umozliwia poprawe ciagliwosci obrabianych narzedzi.Sposób wedlug wynalazku polega na tym, ze pólwyroby z chromowych stali narzedziowych odciete z wyrobów7 hutniczych o wymiarach i ksztalcie dobranych w zaleznosci od zamierzonego odksztalcenia, poddaje sie austenityzowaniu w temperaturach znanych dla hurtowania, chlodzi do temperatury odksztalcenia plastycznego, dogodnie w kapieli solnej lub atmosferach ochronnych, nastepnie odksztalca do zadanego ksztaltu z calkowitym gniotem 10 do 40% poprzez walcowanie, w mozliwie trótkim czasie, w zakresie temperatur 773 K do 873 K, korzystnie 823 K. Po zakoncze¬ niu ksztaltowania wyroby poddaje sie bezposredniemu hartowaniu z temperatury ksztaltowania w oleju lub w wolnym powietrzu w zaleznosci od ksztaltu narzedzia. Tak wykonane narzedzie odpusza sie w znanych temperaturach. Po odpuszczaniu wyrób poddaje sie obróbce wykanczajacej znanymi metodami.Sposób wedlug wynalazku umozliwia wytworzenie narzedzi o zlozonych ksztaltach i malej powierzchni przekroju na drodze niskotemperaturowej obróbki cieplno-mechanicznej, w której zastosowany optymalny zakres temperatur zapewnia efekt umocnienia austenitu przechlodzonego z równoczesnym zmniejszeniem niedogodnosci utrzymania stalej temperatury odksztalcenia plasty¬ cznego. Sposób zmniejsza zuzycie materialu z równoczesnym obnizeniem pracochlonnosci oraz zapewnia polepszenie wlasnosci uzytkowych narzedzi w porównaniu z narzedziami wykonanymi wedlug znanych technologii, w szczególnosci podwyzsza twardosc i ciagliwosc.Przyklad zastosowania sposobu wytwarzania narzedzi ze stali NC 10 wedlug wynalazku oraz porównanie jej efektów ze znana metoda przedstawia tabela.Tabela Rodzaj obróbki stali NC 10 Parametry obróbki Wlasciwosci mechaniczne Temperat. Temperat. austenit. odksztal.K K Temperat.Gniot odpuszcz. Rg % K M Pa 'max x 10~3m U MJ/m2 HRC Ulepszanie cieplne wed¬ lug znanej metody 1023 503 2734 2,058 0,1765 62,0 Niskotempe¬ raturowa obróbka cieplno-me- chaniczna wg wynalaz¬ ku 1023 823 20 503 3433 3,213 0,3237 63,5123120 3 Zastrzezenie patentowe Sposób wytwarzania narzedzi, zwlaszcza stempli z chromowych stali narzedziowych droga obróbki cieplno-mechanicznej niskotemperaturowej, znamienny tym, ze odksztalcenia plastyczne wyrobu przez walcowanie w zakresie 10 do 40% przeprowadza sie w temperaturze od 773 do 873 K po czym bezposrednio hartuje z tej temperatury. PL