Opis patentowy opublikowano: 31.01.1984 122 279 Int. Cl.3 G01N 1/12 CZYTEtNIA U" +du Po?«mow«go Twórca wynalazku Uprawniony z patentu: Dalmandi Allami Gazdasag, Dalmand (Wegry) Przyrzad do pobierania próbek gleby Wynalazek dotyczy przyrzadu do pobierania próbek gleby w sposób tak zwany wyrywkowy, z których z kolei sporzadza sie srednie próbki poddawane badaniom.Znane przerzady do pobierania próbek gleby stanowia prety albo rury posiadajace wglebienia.Przyrzady te wbija sie w badana glebe na glebo¬ kosc okolo 20 cm i nastepnie po wyciagnieciu preta wstrzasa sie lub wyskrobuje próbki gleby z wglebien.Wbijanie w glebe znanego przyrzadu do po¬ bierania próbek gleby dokonuje sie najczesciej recznie. Rozwiazanie takie jest opisane. na przy¬ klad przez S. L. Tisdale'a i W. L. Nelson'a w iJi pracy pt.: „Produktywnosc gleby i jej znaczenie" (Rolnicze Wydawnictwo, Budapeszt 1966, str. 33).Znane jest równiez rozwiazanie, w którym rura do pobierania próbek gleby umieszczona jest na ciagniku, przy czym do wprowadzania rury do gleby i wyciagania zglebnika stosuje sie silownik hydrauliczny. Zarówno przy recznym jak równiez przy mechanicznym rozwiazaniu, próbki gleby po¬ bierane sa w sposób przerywany — co stwarza wiele niedogodnosci.Zadaniem wynalazku jest stworzenie takiego przyrzadu do"pobierania próbek gleby, aby za po¬ moca niego mozna bylo stosunkowo szybko, repro- duktywnie i automatycznie przeprowadzic pobie¬ ranie próbek gleby. 10 15 20 25 90 Zadanie to zostalo rozwiazane poprzez opraco¬ wanie przyrzadu do pobierania próbek gleby, pra¬ cujacego w sposób ciagly i posiadajacego wzajem¬ nie obracajace sie czesci skladowe.Przyrzad wedlug wynalazku do pobierania próbek gleby zaopatrzony w zglebnik, charaktery¬ zuje sie tym, ze posiada usuwacz próbek gleby wspóldzialajacy ze zglebnikiem, przy czym zgleb¬ nik usytuowany jest na tarczy umieszczonej obro¬ towo wokól poziomej osi.Zgodnie z wynalazkiem, usuwaczowi próbek gle¬ by jest przyporzadkowany zbieracz próbek gleby, skladajacy sie z elementu okalajacego i puszki do zbierania próbek gleby. Zglebnik przyrzadu wedlug wynalazku do pobierania próbek gleby stanowi, -plytke pobierajaca próbke gleby, która ustawiona jest wzgledem bocznej powierzchni tarczy pod katem ostrym i która zaopatrzona jest w tnace krawedzie, a usuwacz próbek gleby sta¬ nowi element klinowy siegajacy w czesc toru ruchu plytki pomiedzy powierzchnie boczna tarczy a po¬ wierzchnie plytki.Przyrzad wedlug wynalazku posiada rame do zawieszenia tarczy dajacej sie przylaczac do da¬ jacej sie podnosic i opuszczac ramy traktora, przy czym tarcza jest zawieszona na ramie samonosnie za pomoca wspornika, a wzajemne polozenie ramy i tarczy jest przestawne za pomoca nastawnych czopów osadzonych w panewkach ramy i zabez¬ pieczonych sruba. 122 279122 279 Przedmiot wynalazku jest przedstawiony przy¬ kladowo na rysunku, na którym fig. 1 przedsta¬ wia przyrzad do pobierania próbek gleby, zamo¬ cowany na ci? jniku, w widoku bocznym, fig. 2 — element przyrzadu wedlug fig. 1, w perspektywicz¬ nym rzucie, a fig. 3 — inna postac wykonania przyrzadu do pobierania próbek gleby wedlug wy¬ nalazku, w perspektywicznym rzucie.Przyrzad wedlug wynalazku do pobierania pró¬ bek gleby oznaczony cyfra 10 posiada rame 16, która jest przylaczona do ramy 14 ciagnika 12. Na ramie 16 przy pomocy wspornika 18 jest zawieszo¬ na samonastawnie tarcza 20. Jest ona wychylna. w poziomej plaszczyznie. Polozenie robocze tarczy 20 jest pokazaqe_,pelna linia, a podniesione poloze- jn^ej linia-; kresfecgfrapa. Na tarczy 20 jest zamoco- ?wany zglebnik 22. !W przedstawionym przykladzie 'wykonania tarcza 20 jest osadzona na wsporniku 18 [obrotowo' wokól poziomej osi 24. Na fig. 1 jest grjztedstawifina- tarcza 20 zaopatrzona w dwa zglebniki 22.Na fig. 2 i 3 tarcza 23 jest przedstawiona z wy- frezowanym brzegiem, jednak moze takze byc kazda dowolna tarcza. Zglebnik 22 nie musi byc bezwarunkowo zamocowany do brzegu 30 tarczy 20., Zglebniki moga byc dowolnie usytuowane . w odpowiedniej wymaganej liczbie na bocznej plaszczyznie 20a tarczy 20, zaleznie od ilosci próbek i od tego z jakiej glebokosci ziemi powinny one zostac wziete. Kierunek jazdy traktora 12 jest pokazany strzalka oznaczona ozriaczriitóem 32.Zgodny z wynalazkiem przyrzad do pobierania próbek gleby 10 zaopatrzony jest w usuwacz gleby 26, który wspóldziala ze zglebnikiem lub zglebni¬ kami 22. Usuwacz gleby 26 ma za zadanie usunie¬ cie próbek gleby wydobytej z ziemi przez zgleb¬ nik 22.Na fig. 2 mozna zobaczyc, ze zglebnik 22 ma postac plytki 28 pobierajacej próbki gleby, która jest ustawiona wzgledem bocznej powierzchni tarczy 20 pod katem ostrym a. Plytka 28 w tej po¬ staci wykonania jest przyspawana bezposrednio do krawedzi 30 tarczy 20. Kat a wynosi korzyst¬ nie 15 do 40°, przewaznie 35°. Plytka 28 zaopatrzo¬ na jest w boczne ostrze tnace 34. W niniejszym przykladzie wykonania usuwacz gleby 26 stanowi klinowy elemenet, który siega do czesci toru zglebnika 22 miedzy plytke 28 r boczna po¬ wierzchnie 20a tarczy 20. Usuwacz gleby 26 jest przymocowany do wspornika 18 za pomoca spa¬ wania. Kierunek obrotu tarczy 20 jest pokazany na rysunku strzalka oznaczona oznacznikiem 35.Na fig. 3 jest przedstawiona taka postac wyko¬ nania przyrzadu wedlug wynalazku, w której do ramy 16' przyrzadu do pobierania próbek gleby 10 sa zamocowane w odleglosci od siebie dwie samo¬ nastawne tarcze 20. Ich konstrukcja odpowiada mniej wiecej rozwiazaniu wedlug fig. 1 i fig. 2.Wsporniki 18 maja tulejowe lozyska, którymi sa osadzone na walcowatych czopach 38 w lozy¬ skach 36. Czopy 38 zas moga byc zamocowane na¬ stawnie w panewkach 40 ramy 16, na przyklad za pomoca srub 42. W ten sposób moze byc dokladnie regulowane wzajemne polozenie ramy 16 i tarczy 20, Do dokladnego ustalenia glebokosci zglebnika 10 15 20 25 30 SI 40 45 50 22 do pobrania próbek gleby sluzy kolo noskowe 44. Kolo noskowe 44 w swoim wzglednym wyso¬ kosciowym polozeniu moze byc zamocowane na- stwnie do ramy 16 za pomoca srub 46, dzieki temu, ze otwory 47 sa przestawne na ramieniu 43, kola 44. Jak widac na rysunku, w tej postaci wykona¬ nia na tarczach 20 sa umieszczone symetrycznie zglebnik 22 i usuwacz próbek 26 tak, ze te ele¬ menty nie sa widoczne na prawej tarczy 20.Zgodnie z wynalazkiem usuwaczowi próbek 26 jest przyporzadkowany zbieracz próbek 48. W wy¬ konaniu wedlug fig. 3 zbieracz próbek 48 zamoco¬ wany jest na wsporniku 18 i ma obramowanie 50 w ksztalcie litery U wykonane ze stali, w którym jest umieszczona puszka na próbki 52. Aby boczne powierzchnie 20a tarczy 20 zaopatrzone w zglebnik 22 do pobierania próbek gleby byly utrzymywane w czystosci, kazda z tarcz 20 zaopatrzona jest w blache oczyszczajaca 54, wykonana z twardej gumy, która styka sie z boczna powierzchnia tarczy 20a. Przedstawiona na fig. 3 rama 16' moze byc zawieszona w znany sposób na elementach 56, 58 i 60 ramy 14 ciagnika 12.Sposób pracy przyrzadu do pobierania próbek gleby jest nastepujacy: przyrzad do pobierania próbek gleby 10 przylaczony do ramy 14 ciagnika 12 bedacy w swoim górnym polozeniu, przesuwa sie przez teren przewidziany do pobierania próbek gleby. Rama 14 ciagnika 12 podniesiona jest przez jego kierowce -za pomoca hydraulicznego silow¬ nika, nieprzedstawionego na rysunku. W miejscu przewidzianym do pobierania próbek gleby kie¬ rowca opuszcza ramie 14 ciagnika 12 i ustawia przyrzad do pobierania próbek gleby 10 w polo¬ zeniu pracy przedstawionym na fig. 1. Przyrzad do pobierania próbek gleby 10 wprowadza sie w ba¬ dana glebe przy pomocy noskowego kola 44, na okreslona uprzednio glebokosc.Przy jezdzie ciagnika 12, tarcza 20 zgodna z fig. 1—3 wykonuje wymuszone wirowanie i za¬ nurza sie na dana glebokosc wyznaczona przez wy¬ sokosc podnoszacej ramy 14, albo przez noskowe kolo 44. Zglebnik 22 majacy postac plytki 28 umieszczonej na tarczy 20 wciska sie przy jezdzie w glebe i znowu wynurza sie w góre. Plytka 28 za pomoca tnacych krawedzi 34 chwyta wzieta z ziemi próbke gleby, przecina przy tym reszte roslin stojacych ewentualnie na drodze. Przy roz¬ poczeciu zanurzania sie zglebnika 22 w ziemie, wsuwa sie lekko ziemie miedzy plytke 28 i boczna sciane 20a tarczy 20. Wówczas zglebnik 22 dochodzi do najglebszego punktu swojego toru kolowego i z tej glebokosci bierze ze soba troche ziemi uchwyconej przez plytke 28 i boczna tarcze 20a — jako jednostkowa próbke i sprowadza ja przez szpare w ziemi wykonana przez te plytke. Przy tym tarcza 20 obraca sie w kierunku oznaczonym przez strzalke 35. Zglebnik 22 dochodzi do obszaru usuwacza 26 próbek gleby i usuwa on jednostkowa próbke gleby ze zblebnika 22. Pojedyncza próbka gleby spada zatem do zbiorczej puszki 52 zbieracza próbek gleby 48. Zbiorcza puszka 52 jest usytuo¬ wana pod miejscem trafienia zglebnika 22 i usu¬ wacza prfrbck86. '12*279 6 Przy badaniach z przyrzadem dj pobierania próbek gleby wedlug wynalazku, okazalo sie ce¬ lowe pobieranie próbki g'eby z glebokosci 15 do 29 cm. Pojemnosc zbiorczej puszki 52 jest tak dobrana, ze wyno&i ona wielokrotnosc pojedynczej- próbki zglebnika 22. Puszka 52 powinna pom'e;c:c pojedyncze próbki gleby potrzebne do uzyskania przecietnej próbki gleby. Puszka 52 zostaje na¬ stepnie zapelniona gleba i wynurzana z ziemi. Na¬ pelnione puszki 52 moga byc opróznione w konte¬ nerze, nie przedstawionym na rysunku.W postaci wykonania wedlug fig. 3 pobieranie próbek gleby moze byc przeprowadzone równo¬ legle, przy czym w danym przypadku zostaja po¬ bierane podwójn.e pojedyncze próbki gleby. W tej postaci wykonania mozna bardziej wzmó: efek¬ tywnosc pobierania próbek gleby. Doswiadczalnie stwierdzono, ze jednym ciagnikiem mozna wyko¬ nac pobór próbek gleby, zaleznie od jakosci ziemi — w ciagu osmiogodzinnego dnia pracy — z obszaru 300^500 hektarów.-Glówna zaleta rozwiazania wedlug wynalazku polega na tym, ze dokunuje sie szybko pobieranie próbek gleby, w .sposób /ciagly,-* reproduktywny i automatycznie.'Subiektywne mozliwosci wystepo¬ wania bledów zostaja przy tym zupelnie wyelimi¬ nowane. Przecietna próbka moze byc utworzona z dowolnej liczby pojedynczych próbek gleby, przy czym próbki gleby moga bys pobierane z dowolnej glebokosci. Wszystko to moze byc regulowane przez ilosc i srednice tarczy 20, liczbe zglebników - 22 i ich ukladu tarczy 20. Za pomoca przyrzadu do pobierania próbek gleby wedlug wynalazku uzyskuje sie w kazdym czasie wierny obraz jakosci badanej gleby.Personel do obslugi przyrzadu wedlug wyna¬ lazku ogranicza sie przy tym do jednego trakto¬ rzysty i jednej osoby do wymiany i manipulowa¬ nia puszkami 52 do pobierania próbek gleby. Agro¬ nom pobierajacy próbki gleby ma tylko za zada¬ nie kierowac pracami i sledzic zakres badan za pomoca jednotarczowego przyrzadu. Wedlug wy¬ nalazku mozna pobrac 6"przecietnych próbek gle¬ by z jednego hektara, a za- pomoca dwutarczowego przyrzadu wedlug wynalazku 12 przecietnych pró¬ bek gleby.Za pomoca proponowanego przyrzadu do pobie¬ rania próbek gleby wedlug wynalazku moze zostac l"^^z^£^adzony automatycznie zadowalajacy pobór próbek gleby z duzego obszaru w krótkim czasie.Chociaz w przykladach wykonania opisanego przyrzadu do pobierania próbek gleby przyrzad byl ciagniony przez ciagnik, to jednak, zgodnie z wy- io nalazkiem mozliwe sa taikze takie rozwiazania w których tarcze 20 zaopatrzone sa we wlasny naped. PL