; Wynalazek dotyczy przyrzadów do na¬ wijania tasm mierniczych o wkleslo- wypuklym przekroju poprzecznym, to jest tasm mierniczych ze sprezystego metalu (stali) w ten sposób wygietych, ze jedna powierzchnia tasmy jest wklesla, zas po¬ wierzchnia przeciwna jest wypukla równo¬ legle do pierwszej. Takie tasmy miernicze posiadaja wlasnosc przyjmowania polo¬ zenia wyciagnietego, to jest o ile tasma nie jest zawinieta, wówczas przyjmuje postac wyprostowana, jak gdyby cienkiego preta, a dzieki wygietemu ksztaltowi poprzeczne¬ mu przekroju zachowuje to polozenie.Wynalazek dotyczy takich przyrza¬ dów do nawijania tasm mierniczych, za- pomoca których tasme zwija sie w spirale skrecajaca sie ku srodkowi, to jest w spi¬ rale, której kolejno tworzone zwoje leza zawsze wewnatrz zwojów poprzednio u- tworzonych, przyczem pierwszy zwój spi¬ rali lezy wewnatrz oprawy o ksztalcie pu¬ szki.Wynalazek dotyczy nastepnie regulo¬ wania ruchu zwinietej lub rozwinietej ta¬ smy mierniczej w taki sposób, by mozna bylo tasme wyciagnac z oprawy na kaz¬ da zadana dlugosc i aby ona w tern wy- ciagnietem polozeniu sie utrzymywala.Istota wynalazku polega na urzadze¬ niu ruchomych czesci, które z jednej stro¬ ny sluza za prowadnice tasmy mierniczej przy zwijaniu i rozwijaniu, a z drugiej strony dzialaja jako czesci utrzymujace w pewnem polozeniu tasme miernicza po /wyciagnieciu jej z oprawy nazewnatrz.Tó ruchome urzadzenie najdogodniej Wykonac w postaci dzwigni, obracajacej sie dookola p\uikttf lezacego w samym srodku spirali, i ruchomej w plaszczyznie prostopadlej do plaszczyzny spirali i jej oprawy. W jednej z dalszych postaci wy¬ konan przedmiotu wynalazku czesc pro¬ wadzaca i hamujaca jest przymocowana do samej oprawy i porusza sie wraz z nia w plaszczyznie równoleglej do plaszczyzny obrotu spirali.Na rysunkach przedstawiono tytulem przykladu kilka postaci wykonania wyna¬ lazku: fig. 1 przedstawia widok zgóry przyrzadu do nawijania wedlug wyna¬ lazku z calkowicie rozwinieta tasma mier¬ nicza; fig. 2 — przekrój pionowy wzdluz linji 2—2 fig. 1; fig. 3 — przekrój piono¬ wy wzdluz linji 3—3 fig. 2; fig. 4 i 5 — po¬ dobne widoki do fig. 1 i 2, jednakze z ta¬ sma miernicza czesciowo odwinieta; fig. 5 jest przekrojem wzdluz linji 5—5 fig. 4; fig. 6 i 7 przedstawiaja widok zboku i przekrój odmiany wykonania przedmiotu wynalazku, przyczem fig. 7 przedstawia przekrój wzdluz linji 7—7 fig. 6; fig. 8 i 9— widok zgóry i przekrój innej odmiany wy¬ konania wynalazku; fig. 9 — przekrój wzdluz linji 9—9 fig. 8; fig. 10 i 11 sa po¬ dobne do fig. 4 i 5, przedstawiaja jeszcze specjalna czesc do zabezjpieczenia brzegów tasmy mierniczej przed zuzyciem przez tarcie w czesciach prowadzacych i zabez¬ pieczaja czesci prowadzace przed nacina¬ niem w nich rowków brzegami tasmy mier¬ niczej; fig. 11 jest przekrojem wzdluz li¬ nji 11—\11 fig. 10; fig. 12 — jeszcze inna odmiane wykonania z ruchomym organem, zabezpieczajacym przed zuzyciem; fig. 13 i 14 — widbki zgóry i zboku jeszcze innej odmiany wykonania przedmiotu wyna¬ lazku, zas fig. 15 — przekrój wzdluz linji 15^15 fig. 13.Oprawa / tasmy mierniczej A ma ksztalt puszki o dnie 2 i walcowej sciance 3, prostopadlej do dna. Górna krawedz scianki 3 jest zaopatrzona w kolnierz 4, skierowany ku srodkowi i pochylony za¬ równo wzgledem scianki 3, jak i wzgledem dna 2.Tasma miernicza A, o ile jest calko¬ wicie zwinieta w postaci spirali uzwojonej ku srodkowi, miesci sie wewnatrz oprawy 1 w przestrzeni 5 znajdujacej sie pod kolnierzem 4 posiadajacym krawedz 6, przyczem pierwszy zwój, utworzony na poczatku przylega do scianki 3.Wewnatrz oprawy 1 znajduje sie wspólsrodkowe ruchome lozysko 10, w którem osadzone sa konce pary rucho¬ mych ramion U prowadzacych i zatrzymu¬ jacych. Lozysko 10 sklada sie z krazka 12, posiadajacego otwór 13, przez który prze¬ chodzi trzpien 15 w czesci swej przedsta¬ wiajacy czop 14. Krazek 12 posiada wgle¬ bienie 16, w którem znajduje sie rozsze¬ rzona czesc 17 trzpienia 15. Oprawa 1 jest osadzona obrotowo na trzpieniu 15, przy¬ czem dno 2 oprawy 1 posiada otwór 18, przez który przechodzi rozszerzona czesc 17 trzpienia 15; trzpien 15 jest zaopatrzo¬ ny w kolnierz 19, lezacy pod dnem 2 oprawy /.Krazek 12 posiada wspólsrodkowy ro¬ wek pierscieniowy 20, w którym spoczy¬ waja dolne konce podstaw 21 mostku 22.Rowek 20 w pierscieniu 12 tworzy sto¬ sunkowo waska scianke 23 na obwodzie pierscienia 12. Podstawy 21 sa czesciowo wypukle 24 i czesciowo zagiete 25, dzieki czemu przylegaja scisle do wewnetrznej strony scianki 23, Scianka 23 jest czescio¬ wo wygieta ku wnetrzu 26, naprzeciw podstaw 21, przez co tworza sie wystepy, przeszkadzajace obrotowi mostku 22 wzgle¬ dem pierscienia 12.Górne konce podstaw 21 mostku 22 sa polaczone czescia 27 sztywno ze soba; czesc 27 jest równolegla do plaszczyzny pierscienia 12. Trzpien 15 posiada Wydra¬ zenie 28 srubowo uzwojone, w które wkre¬ cona jest sruba 30, przechodzaca przez — 2 —czesc 27 i laczaca ze saba pierscien 12, mostek 22 i trzpien 15. Podkladka 31 w postaci tarczy ze szpara, która lezy pomie¬ dzy glowa sruby a czescia 27, zapobiega obluznieriiu sie sruby.Oprawa 1 moze sie obracac na rozsze¬ rzonej czesci 17 trzpienia 15, przyczem dno 2 utrzymywane jest w kierunku osiowym z jednej strony przez krazek 12 z drugiej zas przez kolnierz 19 trzpienia 15.Kazde z prowadzacych i utrzymuja¬ cych tasme A ramion 11 jest zaopatrzone w pewna ilosc cienkich plaskich sprezyn 32, przymocowanych do ramion 11 nitami 33. Kazda sprezyna 32 posiada otwór 34, przez który przechodzi sruba 30.Sprezyny 32 ramion 11 sa. przymoco¬ wane naprzemian to do jednego, to do dru¬ giego ramienia 11, zas najnizsza sprezyna przylega do górnej powierzchni pierscie¬ nia 12. Dzieki temu ramiona 11 utrzymuja sie w lozysku 10 i naciskaja na krawedz 6 (patrz fig. 2), przez co oprawa / nie moze sie obracac wzgledem lozyska 10.Aby zwolnic ramiona 11 w tym celu, zeby puszka 1 mogla sie obracac, nalezy pomiedzy ksiukiem i palcem wskazuja¬ cym scisnac zagiecia 35 ramion 11, wsku¬ tek czego ramiona porusza sie okolo brze¬ gów 36 mostku 27 i odsuna sie od krawe¬ dzi 6 kolnierza 4 oprawy 1 w plaszczyznie prostopadlej do plaszczyzny obrotu pu¬ szki. Puszka moze wtenczas swobodnie o- bracac sie wzgledem lozyska 10 oraz pro¬ wadzacych i zatrzymujacych ramion 11.Wewnetrzne konce ramion li posiada¬ ja wyciecia 37 tak, ze sruba 30 ma dosta¬ tecznie duzo miejsca Wówczas, gdy ramio¬ na odchylaja sie okolo brzegów 36.Aby wysunac calkowicie lub czesciowo tasme miernicza A z oprawy 1, wyjmuje sie wolny koniec tasmy z oprawy i Wklada przez krawedz 6 kolnierza 4 oprawy. Pod¬ czas odchylania ramion 11 tasma mierni¬ cza przyjmuje polozenie przedstawione na fig, 4, przyczem jeden z jej brzegów wchodzi we wglebienie 38, które lezy pod kolankiem ramienia 11, to jest w miejscu poczatku zagiecia 35 ramienia 11 sluzace¬ go dla uchwytu.Wlasciwosc tarczy mierniczej przyj¬ mowania stale wyciagnietego polozenia powoduje samoczynne wysuwanie sie jej z oprawy 1, przyczem sunie ona brzegiem po wglebieniu 38 prowadzacego i zatrzy¬ mujacego ramienia //, podczas gdy po¬ wierzchnia tasmy przylega do krawedzi 6 kolnierza 4 oprawy 1 (patrz. fig. 4 i 5).Gdy sie chce zatrzymac wysuwajaca sie tasme miernicza, wówczas nalezy zmniejszyc nacisk na ramiona U tak, by sprezyny 32 mogly poruszac ramiona ku krawedzi 6. To ramie, które prowadzilo tasme miernicza, przyciska ja teraz do krawedzi 6 kolnierza 4, przyczem prze¬ ciwlegly brzeg podluzny tasmy mierniczej styka sie z dolna czescia ramienia 11 (patrz fig. 5). Drugie ramie 11 przyjmuje normalne polozenie, przedstawione na fig. 5, przyczem styka sie ono z krawedzia 6 kolnierza 4. Przy takiem polozeniu ramion 11 tasma juz sie nie rozwija.W celu zwiniecia tasmy mierniczej chwyta sie czesc tasmy lezaca nazewnatrz puszki palcami drugiej reki, sciska ramio¬ na // aby je odsunac od tasmy mierniczej i oprawy 1 i popycha tasme miernicza w kierunku jej osi podluznej do oprawy, przyczem ramiona 11 sluza ^a prowadze¬ nie tasmy, zas wglebienie 38 ramienia wspóldziala z brzegiem tasmy mierniczej.Czesc ramienia, lezaca pomiedzy lozyska¬ mi 10 a wglebieniem 38 i pochylona ku pierscieniowi 12, styka sie z powierzchnia tasmy mierniczej i wjprowadza ja do prze¬ strzeni 5. Zmniejszenie nacisku na ramio¬ na 11 wywoluje zetkniecie sie tych ramion na skutek wspóldzialania sprezyn 32 z o- prawa i tasma, poczem wolny koniec tasmy mierniczej wsuwa sie do oprawy w sposób przedstawiony na fig. 1 do 3.W celu zmniejszenia zuzycia ramion — 3 —li ód óddzialywknia na brzegi tasin mier¬ niczych, harttije sie odpowiednia wszyst¬ kie czesci wspóldzialajace z temi brzega¬ mi tak, iz sa one co najmniej równie twar¬ de, jak i ttLsitiy miernicze.Na fig. 10, li, 12 przedstawiono czesci zapobiegajace zuzywaniu sie tasm; sa one niezalezne od ramion 11, choc sa do nich przyriiócowcine. Na fig. 10 i 11 czesci te skladaja sie z hartowanych plytek stalo¬ wych 40, przymocowanych do dolnfej cze¬ sci ramion 11. W postaci wykonania we¬ dlug fig. 12 rolki 41 sluza do tegoz celu, bedac ulozone obrotowo na ramionach lla.Po scisnieciu Wzajetnnem ramion, co poka¬ zano na fig. 12 liiija przerywana, tasma miernicza rilóze sie swobodnie rozwijac, pfzyczetii jej brzeg sunie po rolkach 41.Jezeli teraz nacisk na ramibna ustdnie, to tasma miernicza Wysunieta np. czesciowo z oprawy 1 przyjmie takie polozenie wzgle¬ dem ramion i oprawy, jak to wskazuje fig. 2 lub fig. 5, przyczem ramie cisnace na brzegi tasmy oraz kolnierz oprawy, cisna¬ cej na srodek tasmy, beda dazyc do wy¬ giecia jej przeciwnie do jej naturalnego lub okreslonego wygiecia, przez co pomie¬ dzy tasma miernicza a wspóldzialaj acemi z riia czesciami powstaje dostatecznie du¬ ze tarcie, by przerwac ruch tasmy i za¬ trzymac ja w tern miejscu, do którego wy¬ sunela sie z oprawy.Na fig. 6 i 7 przedstawiono postac wy¬ konania przedmiotu wynalazku, w której oprawa la jest utworzona przez koniec tasmy mierniczej A1 zagietej w pierscien, pjrzyczem pierwsze zwoje tasmy sa ze so¬ ba polaczone sztywno nitami 45. Prowa¬ dzenie tasmy hiiemiczej tef postaci wyko¬ nania sklada sie z hartowanego sprezyno¬ wego drutu 50, który w punkcie srodko¬ wym 51 jest srubowo zwiniety, a prze¬ ciwlegle s*óbie jego konce tworza ramiona 52, dzialajace tak samo, jak ramiona 11.Ramiona 52 obejmuja scisle przylega¬ jace do siebie zwoje tasmy inierniczej, zwinietej w spirale, i przylegaja eto prze¬ ciwleglych brzegów wewnetrznego i skraj¬ nego zwoju spirali.Konce ramion 52 maja postac uchwy¬ tów 53; przy sciskaniu tych ostatnich po¬ woduja one oddalenie ramion 52 od spira¬ li tasmy, co przedstawiono ria fig. 7. Gdy w teni polozeniu ramion wyciagnie sie wewnetrzny ztoój spirali, tasma miernicza przyjmie samorzutnie wyprostowany ksztalt. Po wysunieciu czesci tasmy dosta¬ tecznej dlugosci zmniejsza sie nacisk wy¬ wierany na uchwyty 53, dzieki czemu ra¬ miona 52 przysuna sie znów1 do spirali i dotkna jej krawedzi. Wskutek tego prze¬ suniecia ruch tasmy mierniczej ustanie.Powrotne zwiniecie spirali tasmy mierni¬ czej odbywa se w Sfposób opisany juz wy¬ zej.Na fig. ^ i 9 przedstawiono postac wy¬ konania przedmiotu wynalazku, której prowadzenie stanowi czesc oprawy, w której tworzy sie spirale z tasmy i z która to oprawa porusza sie razem ta spirala.Oprawa Ib sklada sie z plaskiego dna 2b i walcowej scianki 36, na której górnej krawedzi znajduje sie kolnierz 4b skiero¬ wany kii srodkowi. Kolnierz 4b posiada ramiona, ewentualnie zeby zaporowe 6b wspóldzialajace z jednym z brzegów tasmy mierniczej, które przytrzymuja ta¬ sme w kazdem dowolnem polozeniu. Gdy tasma zostanie docisnieta ku punktowi srodkowemu oprawy, schodzi ona z zebów zaporowych i Wtedy wskutek swych wla¬ sciwosci moze sie rozwijac, przyjmujac polozenie wyprostowane. Gdy sie chce ta¬ sme miernicza wprowadzic napowrót do oprawy, porusza sie ja ku oprawie, przy- czem tasma zwija sie samorzutnie. Zeby zaporowe, sluzace za prowadzenie tasmy mierniczej, dzialaja równiez jako czesci hamulcowe lub zatrzymujace, gdyz przy¬ legaja one do brzegów tasmy mierniczej i wstrzymuja jej bdwijanie.Opisana postóc wykonania jest zacpa*lr^wa w rama $5, w któi*ej spoczywa 'ob¬ rotowo w poankcie /5ó oprawa /&. Rama 55 sluzy ttyilto do trzymania i w zaden sposób nie wpfywa aaa odwijanie i nawija- fiie spirali tasmy mierniczej.Fig. 131, 14 i 15, przedstawiaja dalsza postac wykonania przedmiotu wynalazku, podobnie do postaci przedstawionej na 1& 6 i 9- W «tej postaci wykonania brak jest zebów zaporowych && kolnierzu gór¬ nej krawedzi walcowej scianki oprawy, skierowanej ku srodkowi, zas brzeg ta¬ smy mierniczej podczas wsuwania jej i wysuwania spoczywa w niszy, utworzonej pomiedzy krawedzia kolnierza oprawy, skierowana ku srodkowi, a krawedzia cze¬ sci prowadzacej i hamujacej.Walcowa scianka 3c oprawy lc jest zaopatrzona w kolnierz 4c, skierowany ku srodkowi i równolegly do dna 2c oprawy.W srodku oprawy istnieje lozysko lOc, skladajace sie z plytki 15c z czescia pier¬ scieniowa lic, przyczem czesc ta przecho¬ dzi przez otwór 18c dna 2c oprawy. Od plytki 15c odchodza promieniowi dwa ra¬ miona lic, czesci prowadzacej i hamuja¬ cej o kierunkach przeciwleglych sobie wzdluz dolnej strony dna 2c oprawy. Nit 30c przechodzacy przez plytke 15c i -przez czesc prowadzaca i hamujaca wi postaci ramion lic laczy je sztywno ze soba.Oprawa lc spoczywa obrotowo na lozysku We. Ramiona lic zaopatrzone sa w uchwy¬ ty 35c, odchylajace sie blisko walcowej scianki 3c nazewnatrz i posiadajace za¬ giecia 39, skierowane ku srodkowi. Zagie¬ cia te moga dotykac plaskiej górnej po¬ wierzchni kolnierza 4c, przez co wstrzy¬ muja wzgledny obrót oprawy i czesci pro¬ wadzacej i hamujacej.Jak to przedstawiono na fig. 13, we¬ wnetrzna krawedz 6c kolnierza 4c oraz krawedz zagiecia 39 skierowanego ku srodkowi tworza nisze 38c, w której bie¬ gnie brzeg tasmy mierniczej podczas od- wijania i zwijania.Sposób dzialania tego urzadzenia jest w istocie taki sam, jak opisano przy posta¬ ci wykonania, przedstawionej na fig. i do 5. Gdy uchwyty 35c zostana przycisniete do scianki 3c oprawy, jak to przedstawi©^ no na fig. 15, czesc 39 unosi sie z nad kol¬ nierza 4c (fig. 14), dzieki czemu oprawa moze sie swobodnie obracac dookola ^czo¬ pa 17c.Czesc prowadzaca i hamujaca zrobio¬ na jest z elastycznego lub sprezystego ma- terjalu tak, ze przy zmniejszeniu cisnienia na czesci 35c wraca ona do normalnego polozenia, przedstawionego na fig, 15* przyczem czesc 39 przylega pod cisnie¬ niem znów do kolnierza 4c. PL