Przedmiotem wynalazku jest srodek plesniobój¬ czy zawierajacy jako substancje czynna amidy kwasu N-cyjano- lub N-alkinylo-2n/podstawionego fenoksy/maslowego.Z opisu patentowego Stanów Zjednoczonych Ameryki nr 4001427 znana jest aktywnosc rozto- czobójcza N-dwumetyloacetonitrylo^a-/podstawio- nych fenoksy/ alkiloamidów. Zwiazki te róznia sie zasadniczo od zwiazków stanowiacych substancje czynna srodka wedlug wynalazku, zarówno zasto¬ sowaniem, jak i podstawnikami ugrupowania fe- noksylowego. Taki rodzaj podstawienia jaki wy¬ stepuje w zwiazkach stanowiacych substancje czyn¬ na srodka wedlug wynalazku nie mógl byc spo¬ dziewany na podstawie cytowanego opisu paten¬ towego.Z opisu patentowego Stanów Zjednoczonych Ameryki nr 3557209 znane sa równiez zwiazki o podobnej budowie do zwiazków nowych, przy czym i tym razem róznica polega na innej ak¬ tywnosci i innym podstawieniu grupy fenoksy- lowej.Substancje czynna srodka wedlug wynalazku sta¬ nowia amidy kwasu N-cyjano- lub N-alkinylo-2- -(podstawione fenoksy) maslowego o wzorze 1, w którym X oznacza atom chloru lub bromu, grupe tiocyjanowa lub metylowa, a R oznacza grupe metylowa, etylowa lub metoksymetylowa, albo o wzorze 2, w którym X oznacza atom bromu lub grupe metylowa, a R oznacza atom wodoru lub grupe metylowa. Srodek wedlug wynalazku za¬ wiera skuteczna plesniobójczo ilosc substancji czynnej.Zwiazki o wzorze 1 i o wzorze 2 otrzymuje sie s konwencjonalnymi metodami, stosujac odpowied¬ nio dobrane zwiazki wyjsciowe i zwykle uzywane techniki.Korzystnymi amidami kwasu N-cyjano-2-/pod- stawionego fenoksy/ maslowego sa te zwiazki o 10 wzorze 1, w których X oznacza atom chloru lub bromu albo grupe metylowa, a najkorzystniej atom chloru lub grupe metylowa, natomiast R oznacza grupe metylowa lub metoksymetylowa.Korzystnymi amidami kwasu N-alkinylo-2-/pod- 15 stawionego fenoksy/ maslowego sa te zwiazki o wzorze 2, w których X oznacza atom bromu, a R oznacza grupe metylowa.Srodek chwastobójczy zawiera wymienione zwiazki w ilosciach plesniobójczyeh. ao Stosowane w tekscie okreslenie „plesniobójczy" oznacza zdolnosc srodka do niszczenia takich grzy¬ bów jak plesnie. Niszczenie plesni srodkiem we¬ dlug wynalazku polega na wprowadzaniu do sro¬ dowiska korzystnego dla rozwoju plesni skutecz- 25 nej plesniobójczo ilosci srodka. Srodek moze byc stosowany na dowolnym obszarze bedacym pod¬ lozem dla wzrostu i rozwoju grzybów plesniobój- czych.Niszczenie oznacza zahamowanie wzrostu grzy- *• bów plesniowych. 119 953119 953 3 Zwiazki stanowiace substancje czynna srodka wedlug wynalazku otrzymuje sie nastepujacymi metodami.Wytwarzanie kwasu 3,4,5-trójpodstawionego fe- noksyalkanolowego. 3,4,5-Trójpodstawiony fenol poddaje sie reakcji z chlorowcopodstawionym kwasem alifatycznym o wzorze 3, w którym X oznacza atom chloru lub bromu, w obecnosci wodorotlenku sodu, w tem¬ peraturze 40—110°C i otrzymuje sie odpowiedni kwas 2-/3,4,5-trójpodstawiony fenoksy/alkanolowy.Wytwarzanie chlorku kwasu 3,4,5-trójpodstawio¬ nego fenoksyalkanolowego.Kwas otrzymany w poprzednio opisany sposób poddaje sie reakcji z fosgenem w temperaturze 40—70°C w obecnosci dwumetyloformamidu jako katalizatora i otrzymuje sie odpowiedni chlorek kwasu 3,4,5-trójpodstawionego fenoksyalkanolowe¬ go.Wytwarzanie 3,4,5-trójpodstawionych fenoksy al- kanoamidów stanowiacych substancje czynna srod¬ ka wedlug wynalazku.Chlorek kwasowy otrzymany w poprzednio opi¬ sany sposób poddaje sie reakcji z amina o wzorze 4, w którym R oznacza grupe metylowa, etylowa lub metoksymetylowa, lub z amina o wzorze 5, w którym R oznacza atom wodoru lub grupe me¬ tylowa, w obecnosci wodorotlenku sodu albo za¬ sady organicznej, takiej jak trójetyloamina, w ta¬ kim rozpuszczalniku jak chlorek metylenu, w tem¬ peraturze od —15°C do 35°C i otrzymuje sie od¬ powiedni amid.Alternatywna metode wytwarzania zwiazków stanowiacych substancje czynna srodka wedlug wy¬ nalazku jest poddanie kwasu a-chlorowcopodsta- wionego alifatycznego o wzorze 3, w którym X oznacza atom chloru lub bromu reakcji z fos¬ genem i dwumetyloformamidem jako katalizato¬ rem, przy czym otrzymuje sie odpowiedni chlo¬ rek acylowy o wzorze 6, w którym X oznacza atom chloru lub bromu, i zwiazek o wzorze 6 pod¬ daje sie z kolei reakcji z amina o wzorze 4, w któ¬ rym R oznacza grupe metylowa, etylowa lub me¬ toksymetylowa, albo z amina o wzorze 5, w którym R oznacza atom wodoru lub grupe metylowa, w obecnosci zasady organicznej, takiej jak trójety- loamina i otrzymuje sie a-chlorowcoalkiloamid.Otrzymany amid poddaje sie reakcji z taka sola sodowa fenolu o wzorze 7, w którym X oznacza atom wodoru, chloru lub bromu, grupe tiocyja¬ nowa lub metylowa, która prowadzi sie przy u- zyciu wodorku sodu w czterowodorofuranie jako rozpuszczalniku.Nastepujace przyklady ilustruja sposób wytwa¬ rzania substancji czynnej srodka wedlug wyna¬ lazku oraz jego aktywnosc plesniobójcza.Przyklad I. Amid kwasu N-dwumetyloace- tonitrylo-2-/4-chloro-3,5-dwumetylofenoksy/ maslo¬ wego.A. W 500 ml kolbie wyposazonej w mieszadlo i utrzymywanej w temperaturze 15°C miesza sie 50 g (0,32 mola) 4-chloro-3,5-dwumetylofenolu z 58,5 g (0,35 mola) kwasu 2-bromomaslowego, a na¬ stepnie energicznie mieszajac dodaje sie do calosci 60,8 g (0,7 mola) 500/0 wodnego roztworu wodo¬ rotlenku sodu. Temperatura wzrasta do 45°C pod¬ czas dodawania, a potem utrzymuje sie ja na po¬ ziomie 45°C przez chlodzenie w lazni. Po doda¬ niu calego wodorotlenku sodu chlodzenie prze- 6 rywa sie i mieszanina ogrzewa sie do temperatu¬ ry 110°C w ciagu 15 minut. Do zawartosci kolby dodaje sie mieszajac troche wody, 80 ml nadchlo- roetylenu i 65 ml stezonego HC1 i mieszanine o- grzewa sie do temperatury 85°C. Nastepuje po- 10 dzial warstw i warstwe organiczna chlodzi sie.Produkt, który identyfikuje sie analiza widma magnetycznego rezonansu jadrowego jako kwas 2- -/4-chloro-3,5-dwumetylofenoksy/ maslowy, oddziela sie w postaci ciala stalego przez odsaczenie i suszy 15 sie na powietrzu. Otrzymuje sie 60,7 g (78»/o wy¬ dajnosci) produktu o temperaturze topnienia 99— 102°C.B. W 500 ml kolbie zaopatrzonej w rurke wlo¬ towa gazu, mieszadlo, termometr i skraplacz suchy 20 lód/alkohol izopropylowy przygotowuje sie zawiesi¬ ne 57,4 g (0,24 mola) kwasu otrzymanego w punk¬ cie A w 150 ml toluenu, a nastepnie dodaje sie 0,2 ml dwumetyloformamidu i mieszanine ogrzewa sie do temperatury 60°C. Przez mieszanine przepusz- 26 cza sie umiarkowana szybkoscia fosgen do cza¬ su az przeplynie 30 g (0,31 mola) gazu. Pod koniec dodawania fosgenu usuwa sie skraplacz z suchym lodem i zastepuje sie go chlodnica wodna. Nad¬ miar fosgenu i chlorowodoru usuwa sie z miesza- 30 niny przez przemycie argonem w temperaturze 60°C. Otrzymuje sie 60,7 g (96»/o wydajnosci) pro¬ duktu, który identyfikuje sie analiza widma mag¬ netycznego rezonansu jadrowego jako chlorek kwa¬ su 2-/4-chloro-3,5-dwumetylofenoksy/maslowego w 35 postaci oleju wydzielajacego sie z roztworu po o- chlodzeniu i odparowaniu rozpuszczalnika pod ob¬ nizonym cisnieniem.C. Do 300 ml kolby zawierajacej mieszany roz¬ twór 2,9 g (0,04 mola) a-aminoizobutyronitrylu i 40 3,5 g (0,04 mola) trójetyloaminy w 100 ml chlorku metylenu dodaje sie kroplami w temperaturze 10^- 15°C 8 g (0,03 mola) chlorku acylu otrzymanego w punkcie B. Dla utrzymania temperatury nie¬ zbedne jest lekkie chlodzenie. Po dodaniu calko- 45 witej ilosci chlorku acylu pozostawia sie miesza¬ nine w spokoju do czasu osiagniecia temperatury pokojowej i produkt oddziela sie przez kolejne przemywanie kazdych 100 ml woda, rozcienczo¬ nym roztworem HC1, 5*/o roztworem Na2C03 i 50 woda. Warstwe organiczna suszy sie siarczanem magnezu i rozpuszczalnik usuwa sie pod obnizo¬ nym cisnieniem. Otrzymuje sie 9,0 g (97% wy¬ dajnosci) ciala stalego o temperaturze topnienia 108—110°C, które identyfikuje sie jako tytulowy as zwiazek na drodze analizy widma magnetycznego rezonansu jadrowego: Przyklad II. Amid kwasu N-/l-cyjano-l-me- tylo-2-metoksymetylo/-2-/4-chloro-3,5-dwumetylo- fenoksy/maslowego. w Do mieszaniny 4,5 g (0,03 mola) chlorowodorku l-cyjano-l-metylo-2-metoksyetyloaminy, 4,8 g (0,06 mola) 50% wodnego roztworu wodorotlenku sodu, 15 ml wody i 90 ml chlorku metylenu w tempe¬ raturze 10—15°C dodaje sie kroplami, mieszajac, •5 podobnie jak w przykladzie IC 8,0 g (0,03 mola)5 chlorku acylu otrzymanego w sposób opisany w przykladzie IB. Mieszanine pozostawia sie do cza¬ su ogrzania sie do temperatury pokojowej po za¬ konczeniu dodawania chlorku acylu i produkt od¬ dziela sie w sposób podany w przykladzie IC.Otrzymuje sie 2,0 g ciala stalego, które po rekry¬ stalizacji z etanolu ma temperature topnienia 120— 127°C. Produkt identyfikuje sie jako tytulowy zwiazek na drodze analizy widma magnetycznego rezonansu jadrowego. Wydajnosc produktu wyno¬ si 20%.Przyklad III. Amid kwasu N-dwumetyloace- tonitrylo-2-/4-bromo-3,5-dwumetylofenoksy/maslo¬ wego.A. W sposób podany w przykladzie I, ale przy uzyciu 18 g (0,09 mola) 4-bromo-3,5-dwumetylo- fenolu, 18 g (0,11 mola) kwasu 2-bromomaslowego i 18,4 g (0,23 mola) 50% roztworu wodorotlenku sodu, otrzymuje sie kwas 4-bromo-3,5-dwumetylo- fenoksymaslowy, który identyfikuje sie na drodze analizy widma magnetycznego rezonansu jadro¬ wego. Jedyna róznica obu metod postepowania polega na tym, ze stosuje sie 20 ml wody, 50 ml nadchloroetylenu i 20 ml stezonego roztworu HC1.Otrzymuje sie 21,3 g kwasu (82% wydajnosci teo¬ retycznej) o temperaturze topnienia 78—85°C.B. W sposób podany w przykladzie IB, ale przy uzyciu 21,3 g (0,07 mola) kwasu, 10,0 g (0,10 mola) fosgenu, 50 ml toluenu i 0,2 ml dwumetyloforma- midu, otrzymuje sie 21,3 g chlorku kwasu 4-bro- mo-3,5-dwumetylofenoksymaslowego w postaci ole¬ ju.C. W sposób podany w przykladzie IC, ale przy uzyciu 80 g (0,03 mola) chlorku acylu, 4,0 g (0,04 mola) tt-aminoizobutyronitrylu o czystosci 85% i 4,0 g (0,04 mola) trójetyloaminy w 100 ml benze¬ nu jako rozpuszczalniku, otrzymuje sie 6,5 g (61% wydajnosci teoretycznej) ciala stalego o tempe¬ raturze topnienia 83—87°C, które identyfikuje sie na drodze analizy widma magnetycznego rezonan¬ su jadrowego jako amid kwasu N-dwumetyloace- tonitrylo-2n/4-bromo-3,5-dwumetylofenoksy/maslo- wego.Przyklad IV. Amid kwasu N-dwumetyloace- tonitrylo-2-/3,4,5-trójmetylofenoksy/maslowego.A. W sposób podany w przykladzie IA, ale przy uzyciu 50 g (0,37 mola) 3,4,5-trójmetylofenolu, 74 g (0,44 mola) kwasu 2-bromomaslowego i 76,1 g (0,95 mola) 50% wodnego roztworu wodorotlenku sodu, otrzymuje sie poddajac produkt obróbce 90 ml wody, 90 ml nadchloroetylenu i 90 ml stezo¬ nego roztworu HC1 51,0 g (62% wydajnosci teore¬ tycznej) kwas 2-/3,4,5-trójmetylofenoksy/maslowy o temperaturze topnienia 55—64°C, który identyfi¬ kuje sie na drodze analizy widma magnetyczne¬ go rezonansu jadrowego.B. W sposób podany w przykladzie IB, ale przy uzyciu 51 g (0,23 mola) kwasu, 27 g (0,28 mola) fosgenu, 150 ml toluenu i 2 ml suchego dwumety- lofórmamidu otrzymuje sie 52,0 g (94% wydaj¬ nosci) chlorku kwasu 273,4,5-trójmetylofenoksy/ /maslowego, który identyfikuje sie na drodze ana¬ lizy widma magnetycznego rezonansu jadrowego.C. W sposób podany w przykladzie IC, ale przy uzyciu 7,2 g (0,03 mola) chlorku kwasowego, 2,5 g L9 953 6 (0,03 mola) la) trójetyloaminy i 100 ml toluenu jako rozpusz¬ czalnika otrzymuje sie 5,1 g (58% wydajnosci teo¬ retycznej) ciala stalego o temperaturze topnienia 5 94—98°C, które identyfikuje sie na drodze ana¬ lizy widma magnetycznego rezonansu jadrowego jako amid kwasu N-dwumetyloacetonitrylo-2V3,4,5- -trójmetylofenoksy/maslowego.Przyklad V. Amid kwasu NVl,l-dwumetylo- 10 -2'-butyrylo/-2-/4-bromo-3,5-dwumetylofenoksy/ma- slowego.A. W 500 ml kolbie wyposazonej w mieszadlo i utrzymywanej w temperaturze 15°C miesza sie 18 g (0,09 mola) 4-bromo-3,5-dwumetylofenolu z 18 g 15 (0,11 mola) kwasu 2-bromomaslowego, a nastepnie energicznie mieszajac dodaje sie 18,4 g (0,23 mola) 50% wodnego roztworu wodorotlenku sodu. Tem¬ peratura wzrasta do 45°C podczas dodawania, a potem utrzymuje sie ja na poziomie 45°C przez 20 chlodzenie w lazni. Po dodaniu calego wodoro¬ tlenku sodu chlodzenie przerywa sie i mieszani¬ na ogrzewa sie do temperatury 110°C w ciagu 15 minut. Do zawartosci kolby dodaje sie mieszajac 20 ml wody, 50 ml nadchloroetylenu i 20 ml ste- 25 zonego roztworu HC1 i mieszanine ogrzewa sie do temperatury 85°C. Nastepuje podzial warstw i warstwe organiczna chlodzi sie. Produkt, który identyfikuje sie analiza widma magnetycznego re¬ zonansu jadrowego jako kwas 2-/4-bromo-3,5-dwu- 30 metylofenoksy/maslowy, oddziela sie w postaci cia¬ la stalego przez odsaczenie i suszy sie na powiet¬ rzu. Otrzymuje sie 21,3 g (82% wydajnosci)'pro¬ duktu o temperaturze topnienia 78—85°C.B. W 500 ml kolbie zaopatrzonej w rurke wlo- » towa gazu, mieszadlo, termometr i skraplacz su¬ chy lód/alkohol izopropylowy przygotowuje sie za¬ wiesine 21,3 g (0,07 mola) kwasu otrzymanego w punkcie A w 50 ml toluenu, a nastepnie dodaje sie 0,2 ml dwumetyloformamidu i mieszanine o- 40 grzewa sie do temperatury 60°C. Przez mieszani¬ ne przepuszcza sie z umiarkowana szybkoscia fos- gen do czasu az przeplynie 10,0 g (0,10 mola) gazu. Pod koniec dodawania fosgenu usuwa sie skraplacz z suchym lodem i zastepuje sie go chlod- 45 nica wodna. Nadmiar fosgenu i chlorowodoru usuwa sie z mieszaniny przez przemycie argonem w temperaturze 60°C. Otrzymuje sie 21,3 g (99,6% wydajnosci) produktu, który identyfikuje sie ana¬ liza widma magnetycznego rezonansu jadrowego w jako chlorek kwasu 274-bromo-3,5-dwumetylofe- noksy/maslowego w postaci oleju wydzielajacego sie z roztworu po ochlodzeniu i odparowaniu roz¬ puszczalnika pod obnizonym cisnieniem.C. Do 300 ml kolby zawierajacej mieszany rozt- 55 wór 3,9 g (0,04 mola) 4-amino-4-metylobutynu-2 i 4,0 g (0,04 mola) trójetyloaminy w 100 ml chlorku metylenu dodaje sie kroplami, w temperaturze 10—15°C 8 g (0,03 mola) chlorku acylu otrzyma¬ nego w punkcie B. Dla utrzymania temperatury 60 niezbedne jest lekkie chlodzenie. Po dodaniu cal¬ kowitej ilosci chlorku acylu pozostawia sie mie¬ szanine w spokoju do czasu osiagniecia tempera¬ tury pokojowej i produkt oddziela sie przez ko¬ lejne przemywanie kazdych 100 ml woda, rozcien- « czonym roztworem HC1, 5% roztworem Na*C05 i i119 953 Zastrzezenia patentowe 1. Srodek plesniobójczy zawierajacy substancje czynna i obojetny nosnik, znamienny tym, ze jako substancje czynna zawiera skuteczna plesniobójczo ilosc zwiazku o wzorze 1, w którym X oznacza atom chloru lub bromu, grupe tiocyjanowa lub metylowa a R oznacza grupe metylowa, etylowa lub metoksymetylowa. 10 2. Srodek plesniobójczy zawierajacy substancje czynna i obojetny nosnik, znamienny tym, ze jako substancje czynna zawiera skuteczna plesnio¬ bójczo ilosc zwiazku o wzorze 2, w którym X oznacza atom bromu lub grupe metylowa, a R oznacza atom wodoru lub grupe metylowa.Cvl 0 CH, X^fV0-CHCNHC-CN R Wzórl CH, C2H5 0 CH3 x^f Vo-chcnhc-c=cr C2H5 CH3 mor 2 ^ 9 X-C-C-0H 1 C2H5 Wzór 3 CH3 KN-C-OCR CH3 WzórS HN- 0 XCHCCl i w, Wzór 6 CHj -C-ON i 1 R Wzór* vi *^D CH3 lAlzór 7 )H PL