Przedmiotem wynalazku jest uklad napedowy ciagnika rolniczego zaopatrzony w przekladnie napedu jazdy ciagnika skojarzona z napedem walu odbioru mocy i zapewniajacy mozliwosc przelaczania biegów bez przerwy w napedzie w dwóch grupach: biegów roboczych i biegów transportowych.Przekladnie przelaczane pod obciazeniem znajduja w ciagnikach rolniczych coraz szersze rozpowszechnie¬ nie, umozliwiaja bowiem zmiane biegów w czasie pracy bez zatrzymywania ciagnika, co w istotny sposób wplywa na zwiekszenie jeg o wydajnosci i sprawnosci uciagu.W celu wlasciwego wykorzystania tej mozliwosci konieczne jest zachowanie w zakresie predkosci robo¬ czych malych rozpietosci przelozen miedzy sasiednimi biegami. Prowadzi to do stosowania w ukladach napedo¬ wych ciagników duzej liczby biegów, szczególnie w najbardziej rozpowszechnionych rozwiazaniach, gdzie istnieja dwu- lub trzybiegowe grupy przelaczane pod obciazeniem przy uzyciu elementów ciernych, czyli tak zwane wzmacniacze momentu, w polaczeniu z wielobiegowa konwencjonalna skrzynia przekladniowa umozliwiajaca wybór wlasciwego zakresu predkosci.Istnieja równiez przelaczane za pomoca elementów ciernych przekladnie wielobiegowe, pokrywajace caly zakres predkosci ciagnika, jak przykladowo przekladnia Select-o—Speed firmy Ford, sa one jednak dosc zlozo¬ ne i nie spelniaja na wszystkich biegach warunku przelaczania na bieg sasiedni za pomoca jednej tylko pary elementów ciernych, z których jeden zostaje wylaczony drugi zas wlaczony, co jest podstawowym warunkiem ciaglosci przekazywania momentu na kola ciagnika.Celem wynalazku jest skonstruowanie przekladni napedowej ciagnika, która - odznaczajac sie prostota budowy oraz niewielkimi wymiarami i ciezarem — umozliwialaby przelaczanie biegów bez przerwy w napedzie w calym zakresie predkosci wlasciwym dla kazdegosz dwóch glównych zastosowan ciagnika, to jest do pracy na roli i w transporcie.Cel ten osiagnieto przez skojarzenie kilkubiegowej, przelaczanej pod obciazeniem skrzyni przekladniowej z trójczlonowym mechanizmem planetarnym o dwóch stopniach swobody i przekladnia o osiach stalych i sta¬ lym przelozeniu. Jeden z czlonów wspomnianego mechanizmu planetarnego, mianowicie kolo sloneczne, stano¬ wi jedna calosc z walem wyjsciowym skrzyni przekladniowej. Drugi czlon mechanizmu planetarnego, mianowi-2 119 630 cie kolo koronowe, jest polaczony z walem wejsciowym ukladu za posrednictwem przekladni o osiach stalych i sprzegla rozlacznego. Trzeci czlon, mianowicie jarzmo, stanowi calosc zwalem wyjsciowym ukladu. Uklad jest jeszcze zaopatrzony w dodatkowe sprzeglo rozlaczne, które sluzy do sprzegania ze soba dowolnych dwóch z trzech wymienionych cz lonów mechanizmu planetarnego.Do polaczenia;walu wejsciowego ukladu z walem odbioru mocy ciagnika sluzy korzystnie czesc wspom¬ nianej przekladni o osiach stalych laczacej kolo koronowe z walem wejsciowym ukladu.Jako sprzeglo sluzace do laczenia kola koronowego z walem wejsciowym ukladu oraz jako sprzeglo do sprzegania ze soba dowolnych dwóch czlonów mechanizmu planetarnego zastosowano w ukladzie wedlug wyna¬ lazku sprzegla rozlaczne cierne. Oba sprzegla pracuja na przemian. W jednym przypadku urzeczywistniaja one równolegle polaczenie skrzyni przekladniowej i przekladni stalej, w wyniku czego otrzymuje sie grupe biegów roboczych o zageszczonych rozpietosciach. W drugim przypadku wspomniane sprzegla realizuja zablokowanie mechanizmu planetarnego i odlaczenie przekladni stalej, wskutek czego skrzynia przekladniowa przekazuje naped bezposrednio na wal wyjsciowy ukladu; otrzymuje sie wówczas grupe biegów transportowych o wlasci¬ wych dla zastosowanej skrzyni przekladniowej rozpietosciach przelozen.W korzystnej odmianie ukladu wedlug wynalazku opisane dwa sprzegla cierne sa zastapione rozlacznymi sprzeglami ksztaltowymi wyposazonymi we wspólna przesuwke zwiazana z kolem koronowym mechanizmu planetarnego. Miedzy ta przesuwka a kolem koronowym moze byc wbudowane dodatkowe rozlaczne sprzeglo cierne wlaczane korzystnie za pomoca sprezyny i rozlaczane za pomoca cieczy pod cisnieniem. To dodatkowe sprzeglo cierne umozliwia zatrzymanie ciagnika na biegach roboczych bez odlaczania napedu walu odbioru mocy.Wynalazek jest dokladniej objasniony na przykladach wykonania w zwiazku z rysunkiem, na którym fig. 1 przedstawia schematycznie uklad z zastosowaniem do przelaczania grup biegów dwóch sprzegiel ciernych, fig. 2 - fragment ukladu z zastosowaniem do przelaczania grup biegów przesuwki ze sprzeglami ksztaltowymi, a fig. 3 - fragment ukladu pokazanego na fig. 2 lecz z dodatkowym sprzeglem ciernym.Jak pokazano na fig. 1 rysunku, uklad zawiera planetarna skrzynie przekladniowa opieciu biegach do przodu ijednym tylnym, skladajaca sie z trzech planetarnych szeregów ai, a2, a3 oraz z czterech elementów ciernych w postaci dwóch sprzegiel Sx i s2 i dwóch hamulców hi i h2. Jest to schemat znany, który charaktery¬ zuje sie przy danej liczbie przelozen minimalna liczba elementów ciernych, zapewniajac przy tym przelaczanie miedzy kazdymi dwoma siasiednimi biegami za pomoca dwóch tylko elementów ciernych.Niedogodnosc opisanej skrzyni polega na tym, ze nie mozna tu uzyskac dowolnego rozkladu przelozen.Zblizony'do geometrycznego szereg przelozen moze miec wykladnik równy okolo 1,5, co jest zbyt duza wartoscia dla biegów roboczych.Wedlug wynalazku opisana skrzynia jest uzupelniona dalszymi elementami. Wyjsciowy wal 2 skrzyni przekladniowej stanowi jedna calosc ze slonecznym kolem z5 planetarnego szeregu a4. Koronowe kolo z6 tego szeregu otrzymuje naped od wejsciowego walu 1 za posrednictwem dwóch par zebatych kól zx z2 i z3 z4 oraz ciernego sprzegla s3. Kola Zi iz2 sluza równoczesnie do napedu walu 5 odbioru mocy. Wyjsciowy wal 3 stanowi jedna calosc z jarzmem 4 szeregu a4. Dodatkowe cierne sprzeglo s4 jest wbudowane pomiedzy kola z5 i z6 planetarnego szeregu a4.Fig. 2 przedstawia odmienne rozwiazanie urzadzenia przelaczajacego zakresy, w którym cierne sprzegla s3 i s4 zastapiono zwiazana z kolem z6 przesuwka 6, laczaca to kolo albo z kolem z4 albo z5 za pomoca ksztalto¬ wych sprzegiel kj albo k2. Odmiana ta jest prostsza konstrukcyjnie, jednakze wymaga rozlaczenia sprzegla glównego s w razie koniecznosci naglego zatrzymania ciagnika, co unieruchamia równiez wal 5 odbioru mocy.Dalszym udoskonaleniem rozwiazania pokazanego na fig. 2 rysunku jest odmiana wedlug fig. 3, w której obok przesuwki 6 wprowadzono cierne sprzeglo s5 laczace te przesuwke z kolem z6. Sprzeglo to umozliwia rozlaczenie napedu jazdy przy obracajacym sie wale odbioru mocy, a równoczesnie eliminuje staly poslizg jednego ze sprzegiel s3 lub s4 z rozwiazania podstawowego. Prócz tego mozna tu uniknac koniecznosci ciaglego doprowadzenia cieczy pod cisnieniem do czesci wirujacej sprzegla, o ile bedzie ono wlaczane sprezyna, wylacza¬ ne zas cisnieniem cieczy.Dzialanie ukladu napedowego wedlug wynalazku jest nastepujace. Po przelaczeniu ukladu na biegi robo¬ cze, to jest wlaczeniu sprzegla s^ badz przesunieciu przesuwki 6 w lewo, kolo z6 — obracajac sie z predkoscia proporcjonalna do predkosci obrotowej silnika — przekazuje pewna czesc mocy napedowej na jarzmo 4 za posrednictwem przekladni o osiach stalych, skladajacej sie z zebatych kól zx, Za , z3, z4. Równoczesnie wyjscio¬ wy wal 2 skrzyni przekladniowej napedza kolo zs, które obraca sie z predkoscia zalezna od aktualnie wlaczone¬ go biegu, przenoszac na jarzmo 4 pozostala czesc mocy napedowej. Obie predkosci sumuja sie na jarzmie 4 w odpowiednich proporcjach, dajac w wyniku szereg przelozen o rozpietosciach mniejszych od rozpietosci prze¬ lozen samej skrzyni przekladniowej. W szczególnosci na biegu tylnym, gdy kolo z5 obraca sie z niewielka119 630 3 predkoscia w przeciwnym kierunku, jarzmo 4 uzyskuje bardzo mala predkosc wirowania do przodu, wskutek czego otrzymuje sie tak zwany bieg pelzajacy. Na wszystkich biegach roboczych wyjsciowy wal 2 skrzyni przekladniowej jest obciazony niewielka jedynie czescia momentu wystepujacego na wale 3, dzieki czemu zarówno kola zebate jak i elementy cierne skrzyni przekladniowej przenosza male momenty i dokonywanie przelaczen bez przerwy w napedzie nawet w ciezkich warunkach ruchu nie nastrecza trudnosci.Przelaczenie ukladu na grupe biegów transportowych wskutek wlaczenia sprzegla s4 lub przesuniecia przesuwki 6 w prawe polozenie powoduje zablokowanie szeregu planetarnego a4 z równoczesnym odlaczeniem kola z6 od przekladni o osiach stalych, wobec czego wyjsciowy wal 2 skrzyni przekladniowej obraca sie jako jedna calosc z wyjsciowym walem 3 ukladu. Uzyskuje sie zatem rozklad predkosci wlasciwy dla zastosowanej skrzyni przekladniowej, w przykladowym rozwiazaniu piec biegów do przodu o rozpietosci okolo 1,5 miedzy sasiednimi biegami ijeden bieg tylny o przelozeniu okolo 1 :4,5. Na biegach transportowych nie wystepuje koniecznosc przelaczania biegów bez przerwy w napedzie, stosuje sie tu zatem przelaczanie preselekcyjne, to znaczy wybrany z góry bieg wlacza sie dopiero po rozlaczeniu glównego sprzegla s. Wplywa to w istotny sposób na zmniejszenie obciazen cieplnych elementów ciernych skrzyni przekladniowej.Opisany sposób przelaczania stanowi istotne ulatwienie w porównaniu z mechanicznym przelaczaniem konwencjonalnej skrzyni przekladniowej, nawet synchronizowanej.Zastrzezenia patentowe 1. Uklad napedowy ciagnika rolniczego, przystosowany do przelaczania bez przerwy w napedzie, wyposa¬ zony w kilkubiegowa przelaczana za pomoca elementów ciernych skrzynie przekladniowa, trójczlonowy mecha¬ nizm planetarny oraz przekladnie o osiach stalych, znamienny tym, ze jeden z czlonów (z5) planetar¬ nego mechanizmu (a4) stanowi jedna calosc z wyjsciowym walem (2) skrzyni przekladniowej, drugi czlon (z6) jest polaczony z wejsciowym walem (1) za posrednictwem przekladni o osiach stalych zlozonej z zebatych kól (Zi, z2, z3, z4) i sprzegla rozlacznego (s3) a trzeci czlon (4) stanowi jedna calosc z wyjsciowym walem (3) ukladu, ponadto zas uklad ma dodatkowe sprzeglo (s4) rozlaczne blokujace ze soba dowolne dwa sposród trzech wymienionych czlonów planetarnego mechanizmu (a4). 2. Uklad wedlug zastrz. 1, znamienny tym, ze do polaczenia wejsciowego walu (1) z walem (5) odbioru mocy ciagnika sluzy para zebatych kól {z^ iz2) stanowiacych czesc przekladni o osiach stalych laczacej czlon (z6) z wejsciowym walem (1). 3. Uklad wedlug zastrz. 1, znamienny tym, ze jako sprzeglo do laczenia czlonu (z6) z walem (1) oraz jako sprzeglo do blokowania ze soba dowolnych dwóch czlonów planetarnego mechanizmu (a4) sluza dwa cierne sprzegla odpowiednio (s3) i (s4). 4. Uklad wedlug zastrz. 1, znamienny tym, ze jako sprzeglo do laczenia czlonu (z6) z walem (1) oraz jako sprzeglo do blokowania ze soba dowolnych dwóch czlonów planetarnego mechanizmu (a4) sluza rozlaczne ksztaltowe sprzegla odpowiednio (ki) i (k2) wyposazone we wspólna przesuwke (6) zwiazana z koro¬ nowym kolem (z6). 5. Uklad wedlug zastrz. 4, znamienny tym, ze miedzy przesuwka (6) a koronowym kolem (z6) jest wbudowane dodatkowe rozlaczne cierne sprzeglo (s5) wlaczane korzystnie za pomoca sprezyny i wylaczane za pomoca cieczy pod cisnieniem.119 630 s z\ s\ Szat 02 03 hi teiA S3 04 ze z. w w ECfElf r?5J ¦T//1 im™ 1 w\ va LizJ Fig.1 2 Za ki kz aA Z6 2 Z-/ /f/ te 0f Z6 1 /Z5 \± Fig.2 Fig.3 Prtcownii Poligraficzna UP PRL. Naklad 100 egz.Cena 100 zl PL